İçeriğe atla
Arapça Eğitimi

Arapça Gramerinin Bazı Konuları

Dr. Nizameddin İbrahimoğlu Güncellendi: 16 Eylül 2026 20 dk okuma

Arapça sürümü

ARAPÇA GRAMERİNİN BAZI KONULARI

ZAMİRLER

الضمائر

نظام الدّين إبراهيم أوغلو

محاضر في جامعة هيتيت بتركيا

1. MUNFASIL (BİTİŞMEYEN-ÖZNE) ZAMİRLER الضّمائرُ المنفصلةُ

Kendi başına (fiile, harf-i cerre, isme vb. bitişik olmaksızın) kullanılabilen zamirlerdir.

İkiye ayrılıyor: Devamlı merfu ve mecrur gelenler.

Çoğul İkil Tekil
هُمْ ONLAR هُمَا O İKİSİ هُوَ O Müzekker
هُنَّ هُمَا هِيَ Müennes
اَنْتُمْ SİZ اَنْتُمَا İKİNİZ اَنْتَ SEN Müzekker
اَنْتُنَّ اَنْتُمَا اَنْتِ Müennes
نَحْنُ BİZ نَحْنُ BİZ اَنَا BEN

ÖRNEKLER اَمْثِلة

ArapçaTürkçe
اَنَا مُعَلِّمُBen öğretmenim.
اَنْتُمْ مُعَلِّمُونَSiz (e) öğretmensiniz.
اَنْتُنَّ مُعَلِّمَاتُSiz (k) öğretmensiniz.
هُوَ كَتَبَO yazdı.
هُنَّ كَتَبْنَOnlar (k) yazdılar.
انْتِ تَكْتُبِينَSen (k) yazıyorsun.
نَحْنُ نَكْتُبُBiz (k) yazıyoruz.

Not: İnsan dışındakilerin çoğullarının yerine tekil-müennes zamir هِيَ gelir.

Devamlı mansup gelenler

Çoğul İkil Tekil
إيّاهم

ONLARI

إيّاهما

İKİSİNİ

إياه

ONU

Müzekker
إيّاهنّ إيّاهما إياها Müennes
إيّاكم

SİZİ

إيّاكما

İKİNİZİ

إيّاكَ

SENİ

Müzekker
إيّاكنّ إيّاكما إيّاكِ Müennes
إيّانا

BİZİ

إيّانا

BİZİ

إيّايّ

BENİ

2. MUTTASIL (BİTİŞİK-NESNE) ZAMİRLER

Kendi başına kullanılamayan (fiil, harf-i cer, isim vb. unsurlara bitişik olarak kullanılan) zamirler.

Çoğul İkil Tekil
هُمْ ONLARI-N هُمَا O İKİSİNİ- هُ Onu- Müzekker
هُنَّ هُمَا هَا Müennes
كُمْ SİZİ-N كُمَا İKİNİZİ-N كَ SENİ-N Müzekker
كُنَّ كُمَا كِ Müennes
نَا BİZİ-M نَا BİZİ-M يِ M-

ÖRNEKLER اَمْثِلة

A-Fiillere bitişir

كَتَبْناهَاَ: Onu-e-k- yazdık

كَتَبُواكُمْ: Sizi-e- yazdılar-k

كَتَبْنُمْنَا: Bizi yazdınız-e-

نَكْتُبُهَا: Onu-k-yazıyoruz

سَنَكْتُبُهُمْ: Onları-e- yazacağız

لا سَنَكْتُبُكُنَّ: Sizi-k- yazmayacağız

Not:

1- İnsan dışındakilerin çoğullarının yerine tekil-müennes zamir هَا gelir

2- Bitişik zamirler, a-Fiillere b-İsimlere c-harf-i cerlere

Bitişir

Bitişik zamirler İsimlere bitişir; isim tamlaması olur

كِتَابُكَ: Senin –e-kitabın

كِتَابُنَا: Bizim kitabımız

كِتَابُهُمْ:Onların-e- kitabı 

مُعَلمُكَِ: Senin–e-öğretmenin

مُعَلِّمَاكَِ: Senin iki öğretmenin

مُعَلِّمُوكَ: Senin–e-öğretmenlerin

رَاَيْتُ مُعَلمَكَِ: Senin öğretmenini gördüm

رَاَيْتُ مُعَلِّمَيْكَِ:Senin iki öğretmenini gördüm 

رَاَيْتُ مُعَلِّمِيكَ: Senin öğretmenlerini gördüm

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

الاسم المفرد والتثنية والجمع

İSIMLERDE TEKIL-İKİL-ÇOĞUL

TEKİL İKİL ÇOĞUL
مُعَلِّم nesne özne

مُعَلِّمَان يْنِ

nesne özne

مُعَلِّمُونَ ِينَ

MÜZEKKER
مُعَلِّمَة nesne özne

مُعَلِّمَتَانِ يْنِ

مُعَلِّمَاتٌ MÜENNES

Not:

1– İsimler, cümle içinde fail-özne olursa, son harekeleri ötre olur.

Başında إِل (elif-lam) yoksa çift ötre olur.

2- İsimler, cümle içinde meful olursa, son harekeleriل أ(elif-lam)lı olursa tek üstün  َ, ل أ (elif-lam) sız olursa çift üstün olur. Muzafun ileyh olursa veya başında harf-i cer bulunursa son harekeleri ِ esre veya çift esre olur. Müennes çoğullar üstün alması gereken yerde onun yerine esre alır.

رَاَى مُعَلِّمٌ bir öğretmen gördü

مُعَلِّمَانِ “İki “Öğretmen “

مُعَلِّمُونَ “ Öğretmenler “

رَاَيْتُ مُعَلِّمًا bir öğretmeni gördüm

مُعَلِّمَيْنِ “ iki “Öğretmen“

لِمُعلّمَيْنِ İki öğretmen için

لِمُعلّمِينِ Öğretmenler için

مُعَلِّمِيِن “Öğretmenler “

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

الجملة الفعلية

FİİL CÜMLESİ

(Fiille Başlayan Cümleye Denir)

ÖGELERİ: Fiil, Fail-Özne Ve Meful-Nesneden ibarettir.

a-(Fail-Özne, daima ötre veya ikildeانِ , kurallı müzekker çoğulda ونَ alır)

b-(Meful-Nesne, üstün alır, başında harf-i cer varsa esre alır –(ikilde يْنِ –kurallı müzekker çoğulda ينَ alır)

1- Fiil cümlesinde önce basit düz tümleçler, sonra dolaylı tümleçler yazılır.

2- Fiil cümlesinde fiil, fail-özneye sadece müzekkerlik-müenneslikte uyar. Fiil cümlesinde failler-özneler ikil veya çoğul da olsa, fiil tekil kalır.

ÖRNEKLER اَمْثِلة

ذَهب الطّالبُ إلى المدرسةِ Öğrenci okula gitti.

هَلْ كَتَبتَ الدَّرْسَ فِى الْمَدْرَسَةِ مِنْ صَدِيقِكَ Dersi okulda arkadaşından mı yazdın?

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

الجملة الإسمية

İSİM CÜMLESİ

(İsimle Başlayan Cümleye Denir)

A-MÜBTEDA

1- Başa gelir

2- Son harfinin harekesi ötre olur. (ikildeانِ , kurallı müzekker çoğulda ونَ olur)

3- Başında ل أ (elif-lam) bulunur.

B-HABER

( dir, dıra bitişen kelime veya kelimeler, haberdir)

1- Sonra gelir

2- Son harekesi çift ötre olur. ( İkildeانِ , kurallı müzekker çoğuldaونَ olur)

3- Başında ل أ (elif-lam) bulunmaz.

4- Haber sadece şu konularda mübteda’ya uyar. (müzekker-müennes (Tekil-ikil-çoğul)

Ancak İnsan dışındakilerin çoğullarının haberi, sıfatı, fiili, zamiri, ism-i mevsulü vb. müennes-tekil gelir.

5- Başında harf-i cer varsa kurala uymaz, sadece harf-i cer sonunu esre yapar.

6- Mübteda isim-sıfat tamlaması, masdar manalı fiil cümlesi olabilir

Haber de isim-sıfat tamlaması, fiil ve isim cümlesi şeklinde gelebilir. Haber fiil cümlesi şeklinde gelirse fiil, tekil-ikil-çoğul ve müzekkerlik-müenneslik açısından mübtedaya uyar. Ancak İnsan dışındakilerin çoğullarının haberi, sıfatı, fiili, zamiri, ism-i mevsulü vb. müennes-tekil gelir.

ÖRNEKLER اَمْثِلة

Mübteda ve Haber

اَلْمُعَلِّمُ طَوِيلٌ Öğretmen uzundur

اَلْمُعَلِّمَانِ طَوِيلَانِ İki öğretmen uzundur

اَلْمُعَلِّمُونَ طَوِيلُونَ Öğretmenler uzundur

اَلْمُعَلِّمَةُ طَوِيلَةُ -k- öğretmen uzundur

اَلْمُعَلِّمَتَانِ طَوِيلَتَانِ İki-k-öğretmen uzundur

اَلْمُعَلِّمَاتُ طَوِيلَاتٌ –k-öğretmenler uzundur

اَلْمُعَلِّمَاتُ فِى الْمَدْرَسَةِ –k-öğretmenler okuldadır.

اَلْكِتَابُ مُفِيدٌ Kitap faydalıdır

اَلْكِتَابَانِ مُفِيدَانِ Ki kitap faydalıdır

 اَلْكُتُبُ مُفِيدَةٌKitaplar faydalıdır

اَلْمُعَلِّمَاتُ جِئْنَ إلى الْمَدْرَسَةِBu öğretmenler okula geldi

هَؤُلاَءِ اَلْمُعَلِّمَاتُ مُعَلِّمَاتُ مَدْرَسَتِنَا Bu öğretmenler bizim okulun öğretmenleridir.

HABERİN BAŞA GEÇTİĞİ YERLER

NOT: (Mübteda elif-lamsız ise, haberin başında harf-i cer –zarf varsa)

Evde bir adam var فِى الْبَيْتِ رَجُلٌ

Bende-yanımda bir kalem var لَدَىَّ قَلَمٌ

Yanında bir kalem var mı? هَلْ عِنْدَكَ قَلَم

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

اسم الإشارة

İŞARET İSİMLERİ

Yakın için işaret zamirleri
ÇoğulİkilTekilCinsiyet
هَؤُلاَءِ BUNLAR هَذانِ (هَاذيْنِ) nesne; özne BU İKİSİ هَذا BU Müzekker
هَتَانِ; هَاتَيْنِ nesne; özne هَذِهِ / هَذِي Müennes
Uzak için işaret zamirleri
ÇoğulİkilTekilCinsiyet
اُولاَئِكَ ذَانِكَ ذَاكَ ذَالِك Müzekker
تَانِكَ تَاكَ / تِيكَ تِلْكَ Müennes

Not:

1- İsmin başına gelir. 2- İşaret ismi, tekil-ikil-çoğul ve müzekkerlik-müenneslik bakımından işaret edilen isme uyar. Sadece insan dışındaki çoğullarda işaret ismi müennes tekil هَذِه veya تِلْكَ olarak gelir. 3- İsmin başında mutlaka (ال) elif-lam bulunur. 4- İşaret isimlerinin sonlarına bazen eklenen “ك” harfi muhataba göre çekimlidir. Örneğin: ذَالِكَ ، ذَالِكِمَا ، ذَالِكُمْ vb.

Örnekler اَمْثِلة

ArapçaTürkçe
هَذَا الْمُعَلِّمُBu e-öğretmen
هَذَانِ الْمُعَلِّمَانِBu iki e-öğretmen
هَؤُلاء الْمُعَلِّمُونَBu e-öğretmenler
ل هَؤُلاء الْمُعَلِّمِينBu e-öğretmenler için
لِ هَذَيْنِ الْمُعَلِّمَيْنِBu iki e-öğretmen için
هَذَا الْكِتَابُBu kitap
هَذَانِ الْكِتَابَانِBu iki kitap
مِنْ هَذَيْنِ الْكِتَابَيْنِِBu iki kitaptan
هَذِهِ الْكُتُبُKitaplar
ذَالِكَ الْكِتَابُO kitap
تِلْكَ الْكُتُبُKitaplar

إنّ وأخواتها — اِنَّ ve Kardeşleri

1- İsim cümlesinin başına gelirler. 2- Mübt edayı üstün yaparlar. Mübteda ikilse يْنِ, kurallı müzekker çoğulsa ينَ alır. Müennes çoğullar, üstün alması gereken yerde onun yerine esre alır. 3- Haber aynen kalır.

ArapçaTürkçe
اِنَّŞüphesiz
اَنَّ-dığını, -diğini
كَاَنَّSanki, -mış gibi
لَكِنَّAma, fakat
لَيْتَKeşke
لَعَلَّBelki, umulur ki

Örnekler اَمْثِلة

İnnenin İsmi ve Haberi

ArapçaTürkçe
انَّ اَلْمُعَلِّمَ طَوِيلٌE-öğretmen uzundur.
اِنَّ اَلْمُعَلِّمَيْنِ طَوِيلَانِŞüphesiz iki öğretmen uzundur.
لَيْتَ اَلْمُعَلِّمِينَ طَوِيلُونَKeşke e-öğretmenler uzun olsa.
كَاَنَّ اَلْمُعَلِّمَةَ طَوِيلَةٌSanki k-öğretmen uzundur.
لَعَلَّ اَلْمُعَلِّمَتَيْنِ طَوِيلَتَانِBelki iki k-öğretmen uzundur.
لَكِنَّ اَلْمُعَلِّمَاتِ طَوِيلَاتٌFakat k-öğretmenler uzundur.

كان وأخواتها — كَانَ ve Kardeşleri

1- İsim cümlesinin başına gelirler. 2- Mübteda aynen kalır. 3- Haberi üstün yaparlar. Haber ikilse يْنِ, kurallı müzekker çoğulsa ينَ alır. Müennes çoğullar, üstün alması gereken yerde onun yerine esre alır.

ArapçaTürkçe
كَانَ يَكُونُOldu, oluyor, olur.
صَارَ سَيَصِيرُOldu, oluyor; dönüştü, dönüşüyor.
اَصْبَحَ يُصْبِحُOldu, oluyor; sabahladı, sabaha çıktı.
لَيْسَDeğildir.
اَضْحَىKuşluk vaktine çıktı, kuşlukta bir işle meşgul oldu.
ظَلَّKaldı, devam etti, geçti, gündüz bir işle meşgul oldu.
اَمْسَىAkşama girdi, erişti, akşamleyin bir iş yaptı.
بَاتَGeceledi, geceyi geçirdi, geceleyin bir işle meşgul oldu.
مَازَالَHâlâ.
مَافَتِىَْHâlâ.
مَا بَرِحَHâlâ.
مَادَامَ… sürece, müddetçe, -dikçe.

Örnekler اَمْثِلة

Öğrenim günlük olarak altı saattir.

ArapçaTürkçe
الدِّرَاسَةُ سِتَّ سَاعَاتٍ يَوْمِيًّا. سَيَصِيرÖğrenim günlük olarak altı saat olacak.
لَيْسَ اَلْمُعَلِّمَانِ طَوِيلَيْنِİki öğretmen uzun değil.
كَانَ اللَّهُ رَحِيمًاAllah çok merhametlidir.
اَصْبَحَ الْوَلَدُ نَائِمًاÇocuk sabahleyin uyudu.
اَضْحَى الْجَوُّ بَارِدًاKuşluk vakti hava soğudu.
ظَلَّ الرَّجُلُ عَامِلاًAdam gün boyu çalıştı.
اِجْتَهِدْ مَادُمْتَ طَالِباًÖğrenci olduğun sürece çalış.

الاسم الموصول — Belirtili İsm-i Mevsuller (İlgi Zamiri)

نظام الدّين إبراهيم أوغلو

محاضر في جامعة هيتيت بتركيا

ÇOĞUL İKİL TEKİL
اَلَّذِينَ

Kİ O KİMSELER

اَللَّذَانِ özne

اَللَّذَيْنِ nesne Kİ O İKİSİNİ

اَلَّذِى

Kİ O KİMSE, o kimse

MÜZEKKER
اَلْلاَّتِي ، اللَّوَاتِي، اللاَّئِي اَللَّتَانِ özne

اَللَّتَيْنِ nesne

اَلَّتِى MÜENNES

Not: Sadece insan dışındaki SADECE çoğullarda İsm-i mevsul müennes tekil

اَلَّتِى gelir. (Akıllı ve akısızlar için kullanılır).

BELİRTİSIZ İSM-İ MEVSULLER

مَنْ (kimse-ler): Sadece akıllılar için kullanılır.

ماَ  (şeyler) Hayvan canlılar ve nesneler için kullanılır

اىُّ (hangisi)İnsan, hayvan ve cansızlar için kullanılır

ÖRNEKLER اَمْثِلة

Eve giden öğretmen geldi (FAİL-ÖZNE) 

جَاءَ اَلْمُعَلِّمُ الَّذِى ذَهَبَ اِلَى الْبَيْت

Eve giden iki öğretmen geldi (FAİL-ÖZNE)

جَاء اَلْمُعَلِّمَانِ الَّذَانِ ذَهَبَا اِلَى الْبَيْتِ

رَاَيْتُ اَلْمُعَلِّمَيْنِ الَّذَيْنِ ذَهَبَا اِلَى الْبَيْتِ

Eve giden iki öğretmeni gördüm (MEFUL-NESNE)

Eve giden öğretmenler geldi (FAİL-ÖZNE)

جَاء اَلْمُعَلِّمُونِ الَّذِينَ ذَهَبُوا اِلَى الْبَيْتِ

رَاَيْتُ اَلْمُعَلِّمِينِ الَّذِينَ ذَهَبُوا اِلَى الْبَيْتِ

 Eve giden öğretmenleri gördüm (MEFUL-NESNE)

لأ تَأْكُلُ مَا اَكَلْتُهَاBenim yediklerimi (şeyleri) sen yemezsin

لأ تَغْضُبُ مَنْ غَضِبُواهُمْOnların kızdığı kimselere sen kızmazsın

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

الحال

HAL

 ( Failin veya Mefulün durumunu bildiren kısımdır. )

NOT:

Hal, durumunu bildirdiği isme sadece tekil-ikil-çoğul ve müzekker-müenneslik açısından uyar. Ancak İnsan dışındakilerin çoğullarının haberi, sıfatı, fiili, hali vb. müennes-tekil gelir

أنواع الحال

HALİN ÇEŞİTLERİ

1- Hal tek kelime olursa genelde ism-i fail olur. Elim-lamsız ve üstünlü olarak gelir

جَاءَ الأَوْلاَدُ لاعِبِينِ _ جَاءَ الْوَلَدَانِ لاعِبَيْنِ _ جَاءَ الْوَلَدُ لاعِبًا

Çocuk -iki-lar oynayarak geldiler

جَاءتْ الْبِنَاتُ لاعِبَاتٍ  ;جَائَتْ الْبِنْتَانِ لاعِبَتَيْنِ; جَائَتْ الْبِنْتُ لاعِبَةً

Bir kız-iki-laroynayarak geldiler

2- Hal mazi fiil olursa başına vegad ( وَقَدْ gelir).

Ali arabasına binmiş olduğu halde geldi جَاءَ عَلِىٌّ وَقَدْ رَكِبَ سَيَّارَتَهُ

3- Hal muzari fiil olursa başına bir şey gelmez. Ancak başında gad

 ( قَدْ) varsa ve ( وَ)ilave edilir.

Öğretmen sınıfa öğrencileri müjdeleyerek girdi.دَخَلَ الْمُعَلِّمُ الصَّفَّ يُبَشِّرُ الطَلَبَ

4- Hal isim cümlesi olursa başına ve (وَ )gelir.

İnsanlar uyurken ben uyumadım. اَنَا سَهِرْتُ وَ النَّاسُ نَائِمُونَ

5- Halde harf-i cer veya zarf varsa, aynen kalır.

Hilali bulutlar arasında gördüm. رَاَيْتُ الْهِلالَ بَيْنَ السَّحَابِ

Ziynetleri içinde kavminin yanına çıktı.خَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ فِى زِينَتِهِ

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

İSTİSNA

الاستثناء

1- (Hariç, den başka, dışında, sadece, yalnız, ancak, müstesna) anlamlarına gelen edatlarla bir şeyi hariç tutma işlemidir.

2-اِلاّ edatı gelen yerlerde istisna edilen şeyin harekesi: fail istisna edatından önce geçtiyse üstün, geçmediyse ötre, diğerlerinde ise cümle içindeki alması gereken hareke olur.

3-Ancak غَيْرُ سِوَى خَلاَ عَدَا حَاشَا) ) bu edatlardan sonar gelen istisnanın harekesi, muzaf ileyh olduğunda esre olur.

İstisna edatları:

اِلاّ غَيْرُ سِوَى خَلاَ عَدَا حَاشَا

ÖRNEKLER اَمْثِلة

جَاءَ الطُّلاَّبُ الاَّ خَالِدًا ـ مَا جَاءَ الطُّلاَّبُ الاَّ خَالِدًا ـ مَا رَاَيْتُ فِى الصِّفِّ اِلاَّ خَالِدًا

Sınıfta sadece Halid i gördüm (başkasını görmedim. Halid hariç öğrenciler gelmedi. Halid hariç öğrenciler geldi

مَا اَنْتَ اِلاَّ طَالِبٌ ـ مَا جَاءَ الطُّلاَّبُ خَلاَ خَالِدٍ ـ مَا جَاءَ الطُّلاَّبُ غَيْرَ خَالِدٍ

Halit hariç öğrenciler gelmedi. Halid hariç öğrenciler gelmedi. Sen ancak (sadece) bir öğrencisin

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

الأفعال المقاربة

MUKAREBE (YAKLAŞMA) FİİLLERİ

Not: Bu fiillerden sonra muzari fiil gelir.

اَوْشَكَ – يُوشِكُ genellikle muzari fiilin başına أَنْ alır

كَرَبَ genellikle muzari fiilin başına أَنْ alır

كَادَ – يَكَادُ nadiren muzari fiilin başına أَنْ alır

Gün bitmek üzere النَّهَارُ أَنْ يَنْقَضِىَ اَوْشَك

Yağmur neredeyse yağacak gibi oldu كَادَ الْمَطَرُ يَنْزِلُ

Yağmur yağmak üzere, neredeyse yağacak الْمَطَرُ يَنْزِلُ يَكَادُ

Nerdeyse hiç bir sözü anlamıyorlar لاَ يَكَدُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

RECA (UMMA) FİİLLERİ

اِخْلَوْلَقَ . حَرَى . عَسَى

Not: Bu fiillerden sonra اَنْ ondan sonra da muzari fiil gelir

Belki Allah bizi affederعَسَى اللَّهُ اَنْ يَتُوبَ عَلَيْنَا 

Umulur ki-belki öğrenciler başarır عَسَى الطُّلاَّبُ اَنْ يَنْجَحُوا 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

BAŞLAMA FİİLLERİ

أَخَذَ . اِبْتَدَاَ . جَعَلَ

Not: Bu fiiller başta gelir. Sonra gelen fiil, muzari olur.

Yazmaya başladıاَخَذَ يَكْتُبُ

Okumaya başladımاِبْتَدَاْتُ اَقْرَاُ

İstiğfar etmeye başladıkجَعَلْنَا نَسْتَغْفِر ُ

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

المعلوم والمجهول في الأفعال

FİİLLERDE ETKEN, EDİL GEN YAPMA VE ÇEKİMLERİ

1- Mazi Geçmiş Zaman

a-İlk harf ötre yapılır

b- Sondan ikinci asıl harf esre yapılır

 Yazdı –yazıldı كَتَبَ كُتِبَ Yazdık-yazdıkكَتَبْنَا كُتِبْنَا 

Çıkardık-çıkarıldıkاَخْرَجْنَا اُخْرِجْنَا

Dedi –denildi قَالَ قِيلَ Dua etti-dua edildiدَعَى دُعِىَ

2- Muzari şimdiki Zaman

a-İlk harf ötre yapılır

b- Sondan ikinci asıl harf üstün yapılır

Yazıyor-yazılıyor يَكْتُبُ يُكْتَبُ 

Yazıyoruz-yazılıyoruzنَكْتُبُ نُكْتَبُ

Diyor-deniliyor يَقُولُ يُقَالُ 

Hükmediyor-hükmediliyorيَقْضِى يُقْضَى

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

استعمالات بعض الأفعال

BAZI FİİLLERİN KULLANIMI

Gücü yetti- ebildi

اِسْتَطَعْتُ الذَّهَابَ اِلَى بُورْصَا ـ اِسْتَطَعْتُ اَنْ اَذْهَبَ اِلَى بُورْصَا.

تَمَكَّنْتُ مِنَ الذَّهَابِ اِلَى بُورْصَا Bursa’ya gidebildim.

اَسْتَطِيعُ الذَّهَابَ اِلَى بُورْصَا ـ اَسْتَطِيعُ اَنْ اَذْهَبَ اِلَى بُورْصَا.

يُمْكِنُ لِى اَنْ اَذْهَبَ اِلَى بُورْصَا ـ يُمْكِنُ لِى الذَّهَابُ اِلَى بُورْصَا Bursa’ya gidebilirim.

بِاِمْكَانِى الذَّهَابُ اِلَى بُورْصَا ـ بِاِمْكَانِى اَنْ اَذْهَبَ اِلَى بُورْصَا.

اَتَمَكَّنُ مِنَ الذَّهَابِ اِلَى بُورْصَا ـ رُبَّمَا اَذْهَبُ اِلَى بُورْصَا Belki gidebilirim

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

المفعول المطلق

MEFUL-Ü MUTLAK (O kadar. Öyle. Çok)

Cümledeki fiilin anlamını pekiştirmek* fiilin nasıl yapıldığını veya yapılış sayısını bildirmek için fiilin masdarının fiilden sonra çift üstünlü olarak getirmektir.

Örnekler

Bekçi hırsıza öyle bir dayak attı kiضَرَبَ الْحَارِسُ اللِّصَّ ضَرْبًا 

Allah”ı çok çok anınاُزْكُرُوا اللّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا 

Öyle sevindim ki فَرِحْتُ فَرْحًا

Bana bir selam verdi ki سَلَّمَ عَلَىَّ سَلاَمًا 

Öyle çalıştım ki benden başkası çalışmamıştır.

اِجْتَهَدْتُ اِجْتِهَادًا لَمْ يَجْتَهِدْهُ غَيْرِى

Çalıştım ama ne çalışmaاِجْتَهَدْتُ اَىَّ اِجْتِهَادٍ

Askerler gibi yürüdümسِرْتُ سَيْرَ الْجُنُودِ

Hırsız gibi kaçtımفَرَرْتُ فِرَارَ اللِّصِّ

Saat iki defa vurduدَقَّتِ السَّاعَةُ دّقَّتَيْنِ

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

مفعول معه

MEFUL-Ü MAAH

( İle birlikte, boyunca)

Not: Meful-ü maahın başına vav gelir ve harekesi üstün olur (ikilse يْنِ – kurallı Müzekker çoğulsa ينَ) alır )

Dağla birlikte-boyunca yürüdüm.سِرْتُ وَ الْجَبَلَ 

Nehirle birlikte-boyunca yürüdüm.سِرْتُ وَ النَّهْرَ 

Sabahla birlikte-sabahleyin yola çıktım.سَافَرْتُ وَ الصُّبْحَ 

Geceyle birlikte-geceleyin yola çıktım. سَافَرْتُ وَ اللَّيْلَ 

Halit”le birlikte ona selam verdim.سَلَّمْتُ عَلَيْهِ وَ خَالِدًا 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

تميز الأعداد

TEMYİZ=SAYILAN ŞEY

 (Uzunluk, ağırlık, hacim ve sayılarda)

Not: Sayılan Şey çift üstün, muzafun ileyh, veya min ile mecrur olabilir

Bir bardak süt içtim شَرِبْتُ كَأْسًا حَلِيبًا

Kaç gün/kitap/milكَمْ يَوْمًا- كَم كِتَابًا- كَمْ مِيلاً

Nice günler/kitapla أيَّامٍ – يَوْمٍ ـ كَمْ كُتُبٍ ـ كِتَابٍ كَمْ

Nice peygamberكَاَىٍّ مِنْ نَبِىٍّ 

Nice gece var ki وَرُبَّ لَيْلٍ 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

المنادى

MÜNADA- Çağrılan

Nida edatları: يَا اَيَا هَيَا اَىْ اَ

1- Özel isim veya başında elif-lam olursa son harekesi ötre olur. Elif-lamlı olursa ayrıca başına اَيُّهَا اَيَّتُهَا getirilir.

Ey doktor اَيُّهَا الطَّبِيبُ ـ اَيَّتُهَا الطَّبِيبَةُ

Ey Ali.يَا عَلِىُّ

2- MÜNADA isim ve sıfat tamlaması ise sonu çift üstün olur.

Ey Allah”ın kulu.يَا عَبْدَ اللَهِ

Ey dağa çıkan.يَا طَالِعًا جَبَلاً

Ey hayırlı işlere koşan.يَا مُسْرِعًا فِى الْخَيْرَاتِ 

Ey cömert adam elimden tut.يَا رَجُلاً كَرِيمًا خُذْ مِنْ يَدِى

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

التأكيد

TEKİD-VURGU

1- Lafzi Tekid

Ali Geldi Geldi.جَاءَ جَاءَ عَلِىٌّ

Seni Gördüm Seni.رَاَيْتُكَ اَنْتَ 

2-Manevi Tekid (isim ve zamirlere muzaaf olurlar)

Kendisi.عَيْن ـ نَفْس

Her ikisi. كِلاَ ـ كِلْتَا bu iki edat ikiller içindir

Tümü-hepsi. كُلّ ـ جَمِيع ـ عَامَّة 

Hepsi geldiler.جَاؤُوا جَمِيعُهُمْ

Adam bizzat kendisi geldi.جَاءَ الرَّجُلُ نَفْسُهُ ـ عَيْنُهُ 

İki öğretmenin ikisi de geldi.جَاءَ الْمُعَلِّمَانِ كِلاَهُمَا

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

الحروف المشبهة بليس

لَيْسَ GİBİ HAREKET EDENLER

1- مَا

Ali kitabını okumuyor.مَا عَلِىٌّ قَارِءًا كِتَابَهُ

Ali çalışkan değil. مَا عَلِىٌّ مُجْتَهِدًا

Ali adam değil. مَا عَلِىٌّ بِرَجُل

Ali şairden başka bir şey değil-sadece bir şairمَا عَلِىٌّ غَيْرَ شَاعِرٍ

Ali kâtip den başka bir şey değil-sadece bir kâtipمَا عَلِىٌّ سِوَى كَاتِبٍ

Bu insan değilمَا هَذَا بَشَرًا 

2-اِنْ  olumsuzluk illa ile bozulmamalı

Sen ancak-sadece bir uyarıcısın.اِنْ اَنْتَ الاَّ نَذِيرٌ

Bu ancak yüce bir melektir-bu yüce bir melekten başka bir şey değilاِنْ هَذَا اِلاَّ مَلَكٌ كَرِيمٌ

3- لاَ

Allah”ın hükmettiğinden koruyacak hiçbir sığınak yokturلا وَزَرَ مِمَّا قَضَى اللَّهُ وَاقِيًا

Hiçbir cimri iflah olmaz-iflah olan hiçbir cimri yokturلآ بَخِيلٌ مُفْلِحًا

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

بعض الأدوات والإصطلاحات

BAZI EDATLAR VE KALIPLAR

Evde hiç bir erkek yok.لاَ رَجُلَ فِى الْبَيْتِ 

Evde hiç bir erkek yok. مَا رَجُلَ فِى الْبَيْتِ 

Evde hiç kimse yok. مَا اَحَدََ فِى الْبَيْتِ 

Allah”ın yanında bir başka ilah mı var.أَ اِلَهٌ مَعَ اللَّهِ

Âlim bir adam bizi ziyaret etti. رَجُلٌ عَالِمٌ زَارَنَا

ArapçaTürkçe
اِنَّكَ اَنْتَ الْعَالِمُSen şüphesiz âlimsin; sen âlimin ta kendisisin.
اَلْعِلْمُ هُوَ النُّورُİlim bizzat nurdur.

أَ أَمْ — … mi yoksa

ArapçaTürkçe
سَوَاءٌ عَلَيْكَ اَ كَتَبْتَ أَمْ لَمْ تَكْتُبْYazsan da yazmasan da senin için birdir.
أ أَنْتَ عَلِىٌّ أمْ خَالِدٌSen Halit mi yoksa Ali misin?
أَ قَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ مَا تُوعَدُونَTehdit edildiğiniz yakın mı yoksa uzak mı?

اِمَّا اِوْ — ya… veya

ArapçaTürkçe
خُذْ اِمَّا هَذَا اَوْ ذَاكَYa bunu veya onu al.
اَلْعَدَدُ اِمَّا زَوْجٌ اَوْ فَرْدٌSayı ya çifttir veya tektir.

اِمَّا اِمَّا — ya… ya

ArapçaTürkçe
هَذَا الْقَادِمُ اِمَّا عَلِىٌّ اِمَّا اِمَّا خَالِدٌBu gelen ya âlidir ya Halit'tir.

اِذْ — Sürpriz ve çünkü

ArapçaTürkçe
بَيْنَمَا نَحْنُ نَجْلِسُ اِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌBiz otururken bir adam çıkageldi.
اَكْرَمْتُهُ اِذْ هُوَ شَرِيفٌOna ikram ettim çünkü o soylu biridir.

أَنْ — -mek, -meniz, -meleri; diye

Başına geldiği muzari fiili üstün yapar ve manasını masdara çevirir. Mazi ve emir fiillerinin başına gelirse onları etkilemez; sadece “diye” anlamına gelir.

ArapçaTürkçe
وَاَنْ تَصُومُو خَيْرٌ لَكُمْOruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır.
وَاَوْحَيْنَا اِلَيْهِ اَنْ اِصْنَعْ اللْفُلْكَOna gemiyi yap diye vahyettik.
ضَرَبُوهُ اَنْ صَلَّىNamaz kıldı diye onu dövdüler.

بَلْ

Olumsuz soruya olumlu cevap için (“tabii ki evet” ve “aksine, yok hayır”) anlamlarında kullanılır.

ArapçaTürkçe
خُذْ قَلَمًا بَلْ كِتَابًاBir kalem, hayır, aksine bir kitap al.
مَا عَلِىٌّ طَالِبًا بَلْ مُعَلِّمٌAli öğrenci değil, aksine öğretmendir.
اَ لَسْتَ بِصَدِيقِى ؟ بَلَىSen benim arkadaşım değil misin? Tabii ki evet.

عَنْ — -den, -dan; hakkında, yerine

ArapçaTürkçe
تَحَدَّثْنَا عَنْ السَّرَطَانِKanser hakkında konuştuk.
صُمْ عَنْ اَبِيكَBabanın yerine oruç tut.

اِذَا — Sürpriz; bir de bakmışsın, birden, hemen

ArapçaTürkçe
ظَنَنْتُهُ غَائِبًا فَاِذَا بِهِ حَاضِرٌ اَمَامِىOnu kayıp zannettim; bir de baktım ki önümde duruyor.
وَاِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ اِذَا هُمْ يَقْنَطُونَOnlara bir kötülük dokunduğunda, bir de bakmışsın hemen ümit keserler.

اِذَنْ — Öyleyse, o hâlde

Not: Başına geldiği muzari fiilin sonunu üstün yapar veya nunu düşürür.

ArapçaTürkçe
اِذَنْ تَبْلُغَ الْقَصْدَÖyleyse hedefe ulaşırsın.

اَمَا – اَلاَ – اَلاَّ – هَلاَّ

Nezaket, uyarı ve teşvik edatlarıdır (= …senize, …mez misiniz).

ArapçaTürkçe
اَلاَ تَجِيءُ الَى النَّادِىKulübe gelsene — gelmez misin?
اَلاَّ رَاعَيْتُمْ حَقَّ الْاُخُوَّةِKardeşlik hukukunu gözetsenize.
هَلاَّ تُرْسِلُ رِسَالَةً اِلَى اَهْلِكَAilene bir mektup göndersene — göndermen gerekmez mi?

عَلَى — Karşın, rağmen, beraber

ArapçaTürkçe
اِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْŞüphesiz Rabbin, zulümlerine rağmen insanları bağışlayıcıdır.

حَتَّى — Kadar, o kadar ki, bile

  1. Başına geldiği ismi esre yapar.

    ArapçaTürkçe
    حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِŞafağın doğuşuna kadar…
    حَتَّى الْمَدْرَسَةِOkula kadar…
  2. Hacılar, hatta yayalar bile döndü. رَجَعَ الْحُجَّاجُ حَتَى الْمُشَاةُ

  3. Genci o kadar dövdü ki bayıldı — bayılıncaya kadar dövdü. ضَرَبَ الشَّابَّ حَتَّى غُشِىَ عَلَيْهِ

الأفعال الخمسة أو السّتة — Beş veya Altı Fiil

ArapçaTürkçe
يفعل ـ هو (مخاطب)İkinci şahıs — bir erkek
يفعلان ـ هما (غائب)Üçüncü şahıs — iki erkek
تفعلان ـ هما (مخاطب)İkinci şahıs — iki erkek
يفعلون ـ أنتما (غائب)Üçüncü şahıs — iki erkek
تفعلون ـ أنتم (مخاطب)İkinci şahıs — çok erkek
تفعلين ـ أنتِ (مخاطبة)İkinci şahıs — iki erkek

مثال — Örnek

يضرب: يضربان ـ تضربان ـ يضربون ـ تضربون ـ تضربين.

استعمالات الأفعال في الجمل — Fiillerin cümlede kullanılış şekli

  • هما يضربان الولدَ ـ هما لم يضربا الولدَ.
  • أنتم تذهبون إلى السّوق ـ أنتم لن تذهبوا إلى السّوقِ.

الأسماء الخمسة أو السّتة — Beş veya Altı İsim

أبٌ ـ أخٌ ـ حمٌ ـ فو ـ ذو مال ـ هنوك (بمعنى شيء).

مرفوع بالواو — Vav ile merfu olur.

ArapçaTürkçe
هذا أبوك ـ جاء أخوكBu baban. Kardeşin geldi.

منصوب بالألف — Elif ile mansup olur.

ArapçaTürkçe
رأيت أباك ـ إنّ أباكَ عاقلٌBabanı gördüm. Baban akıllıdır.

مجرور بالياء — Ya ile mecrur olur.

ArapçaTürkçe
مررتُ بأبيكَ ـ سلمت على أخيكَBabana uğradım. Kardeşine selam verdim.

Nizameddin İbrahimoğlu

Hitit Üniversitesi

İlgili içerikler

Yorumlar

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazabilirsiniz.

Yorum yazın

Hesap açmadan yorum yazabilirsiniz. Dilerseniz giriş yapın ya da hesap açın.

işaretli alanlar zorunludur. Yorumunuz hemen yayınlanır; adınız, tarih ve metin görünür.

Yeni içerikten haberdar olun

Yeni bir yazı, ders ya da günlük yayımlandığında e-posta ile haber veririz. Aboneliğiniz, e-postanıza gelen bağlantıyı onayladığınızda başlar; her postada aboneliği istediğiniz an sonlandıran bir çıkış bağlantısı bulunur.