Harfi Cerlerin Fiillerle Kullanımı
دروس علمية في حروف الجر مترجمة إلى اللّغة التركية
Harf-i cerlerle ilgili ilmî çalışmalar ve Türkçeye çevirisi
د. نظام الدّين إبراهيم أوغلو
باحث أكاديمي تركماني ـ تركيا
الموضوع الأوّل — Birinci konu
أهم الحروف الأصلية — Asıl harflerin önemlileri
(مِنْ ـ إلى ـ عن ـ على ـ في ـ ل (لام) ـ ب (باء))
تعريف الحرف: هو ما لا يتم معناه إلاّ بإضافته إلى الاسم أو إلى الفعل، وعند مجيئه مع الاسم يعرب بحرف جر والاسم الذي بعده باسم مجرور. الأمثلة:
Harf: Başlı başına manası olmayıp bir fiil veya isimle beraber anlaşılan kelimedir. Harflerden sonra isim gelirse şu şekilde irabı yapılır: Harf, harf-i cer; bir sonraki isim de ism-i mecrur olarak irap edilir. Örnekler:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| بالقلم | Kalemle |
| في الغرفة | Odada |
| على الأرض | Yeryüzünde |
ملاحظة: عند استعمال حروف الجر في اللّغة العربية يجب اختيار الحرف المناسب لإعطاء المعنى المراد لأنّ استعمال أي حروف أخرى قد يعطي معنى آخر وحتى ضد المعنى لأنّ الحروف تربط الأفعال بالمفعول.
Not: Cer harfi adı verilen ön takıları kullandığımızda, fiili mef’ûle bağladığı için uygun cer harfini kullanmamız gerekir. Çünkü ayrı cer harfi ile kullandığımızda farklı veya zıt anlam verebilir.
1 ـ حرف جر (مِنْ)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية:
-den, -dan, -de, -da, içinde anlamlarında kullanılır.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir. Bunlardan bazıları:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
لابتداء الغاية
| Hedefin başlangıcı |
للتبعيض
| Azlık, bir bölüm |
لبيان الجنس
| Açıklamak, bildirmek |
للتأكيد
يشترط قبلها أداة نفي، نهي، استفهام. | Tekit, pekiştirme |
للبدل
| Başkasının veya onun yerine |
للتفصيل
| Ayrıntılı şekilde anlatmak |
للتعليل
| Sebep |
ملاحظة: وقد يُستعمل حرف من بمعنى في مثل (إذا نوديَ للصلاةِ من يومِ الجُمُعةِ)
Not: من, في anlamında kullanılabilir.
الأفعال التي تأخذُ حرف جر مِنْ — مِنْ harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1 ـ تَخلّصَ من | Kurtuldu. |
| 2 ـ اِقتربَ من | Yaklaştı. |
| 3 ـ اِختطفَ من | Zorla aldı. |
| 4 ـ حَذِرَ من | Hazırlıklı oldu. |
| 5 ـ حَطَّ من | Azalttı, küçülttü. |
| 6 ـ طَردَ من | Çıkardı, kovdu. |
| 7 ـ عانى (يُعاني) من | Acı çekti. |
| 8 ـ ربحَ من | Kazandı, elde etti. |
| 9 ـ فرَّ من | Kaçtı. |
| 10 ـ ورِثَ من | من veya عن ile: Miras aldı. |
| 11 ـ تأكّدَ من | Emin oldu, kanaat getirdi. |
| 12 ـ أمِنَ (يأمنُ) من | Emniyette oldu. |
| 13 ـ يئِسَ (ييئسُ) من | Umudunu kesti. |
| 14 ـ يَنجُو من | Kurtuluyor. |
| 15 ـ يخرجُ (أخرجَ) من | Çıkıyor. |
| 16 ـ يرجِعُ من | Dönüyor. |
| 17 ـ أقلُّ من | Ondan daha az, daha küçük. |
| 18 ـ أكثرُ من | Ondan daha çok. |
| 19 ـ أكرمُ من | Ondan daha cömert. |
| 20 ـ أشرفُ من | Ondan daha üstün. |
| 21 ـ أفضلُ من | Ondan daha üstün. |
الأمثلة — Örnekler
- خرجَ الطّالبُ من الصّفِ.
- اِقتربتُ من النّاسِ.
- عادَ أحمدُ من باكستانَ.
- تخلّصتُ من شرّ الظّالمينَ.
- دروسها أفضلُ من.دروسهِ.
2 ـ حرف جر (إلى)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية:
-ye, -ya, -e, -a anlamlarında kullanılır; bir amacın sonuçlanmasını ifade eder.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir. Bunlardan bazıları:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
لانتهاء الغاية
| Hedefe varış |
للمصاحبة
| Beraberlik, eşlik |
للتفضيل وأفعل التّعجب
| İsm-i tafdil (üstünlük ifade eden) ve taaccüp fiilleri (şaşma fiilleri) |
وقد تضمن معنى (في)
في anlamına da gelebilir:
ليجمعنّكم إلى يوم ِ القيامة. أي في …
الأفعال التي تأخذُ حرف جر إلى — إلى harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1 ـ أدّى إلى | Sebep oldu. |
| 2 ـ اِنضّمَ إلى | Katıldı. |
| 3 ـ أضافَ (أُضيفَ) إلى | İlave etti (edildi). |
| 4 ـ لجأَ إلى | Sığındı. |
| 5 ـ اِضطرَّ إلى | Zorlandı, mecbur kaldı. |
| 6 ـ عادَ إلى | Döndü. |
| 7 ـ اِحتاجَ إلى (ل) | İhtiyacı oldu. |
| 8 ـ وصلَ إلى | Ulaştı. |
| 9 ـ اِضْطَرَّ إلى | Zorlandı. |
| 10 ـ اُضطُرَّ إلى | Mecbur kaldı. |
| 11 ـ يَخطو إلى | İlerliyor. |
| 12 ـ ينتسِبُ إلى | Ona intisap ediyor. |
| 13 ـ يَنقُلُ إلى | Aktarıyor. |
| 14 ـ يأوي إلى | Sığınıyor. |
| 15 ـ يرقى إلى | Yükseliyor. |
| 16 ـ يحتاجُ إلى | İhtiyacı oluyor. |
| 17 ـ يَسافِرُ إلى | Yola çıkıyor. |
| 18 ـ يُرسلَ إلى، ب، ل | Yolluyor. |
| 19 ـ يقودُ إلى | Rehberlik ediyor. |
| 20 ـ يجذبُ إلى | Cezbediyor, çekiyor. |
| 21 ـ يذهبُ إلى | Gidiyor. |
الأمثلة — Örnekler
- ذهبتُ معهُ إلى تركيا.
- ينظرُ الطّلابُ إلى السّبورةِ.
- مسحتُ رِجليَّ إلى الكعبينِ.
- نزلتُ إلى أسفلِ
- كتبتُ الرّسالةَ إلى أستاذي. العِمارةِ.
3 ـ حرف جر (عن)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية:
-den, -dan, -da, -de, hakkında, başkası adına iş yapmak anlamlarında kullanılır.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir. Bunlardan bazıları:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
للمجاوزة
| Ayrılmak |
للبدل
| Başkasının veya onun yerini almak |
للتعليل
| Sebep bildirmek |
لِلاستعلاء
| Üstüne çıkmak |
وقد تضمن عن معنى (على) مثل:
على anlamını da verebilir:
إنّما يبخلُ عن نفسهِ.
الأفعال التي تأخذُ حرف جر عَنْ — عَنْ harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1 ـ فتّشَ عن | Soruşturdu, araştırdı. |
| 2 ـ أغنى عن | Yerini aldı. |
| 3 ـ سَكتَ عن | Sustu, cevap vermedi. |
| 4 ـ اِبتعدَ عن | Uzaklaştı. |
| 5 ـ تَخلّى عن | Ayrıldı, vazgeçti. |
| 6 ـ نَهى عن | Yasakladı. |
| 7 ـ كشفَ عن | Kaldırdı, açtı. |
| 8 ـ سألَ عن | Sordu. |
| 9 ـ أجابَ عن | Cevap verdi. |
| 10 ـ تأخّرَ عن | Gecikti. |
| 11 ـ غابَ عن | Uzaklaştı, kayboldu. |
| 12 ـ يَستُرُ عن | Gizliyor, örtüyor. |
| 13 ـ يحتجِبُ عن | Örtünüyor, gizleniyor. |
| 14 ـ يمتنِعُ عن | Mâni oluyor. Kabul etmiyor. |
| 15 ـ يُدافعُ عن | Savunuyor, direniyor. |
| 16 ـ يصدُّ عن | Uzaklaştırıyor, alıkoyuyor. |
| 17 ـ فحَصَ عن | Muayene ediyor, araştırıyor. |
| 18 ـ عِوضاً عن | Telafisi için, onun yerine. |
| 19 ـ يعفو عن | Affediyor. |
| 20 ـ ينوبُ عن | Temsil ediyor. |
الأمثلة: Örnekler
- اِبتعدَ عن النّاسِ.
- كَشفَ الغِطاءَ عن اِبنهِ.
- يُدافِعُ عن الوطنِ.
- سألتُ عن المريضِ.
- ينهى اللهُ عن الفحشاءِ والمُنكر.
4 ـ حرف جر (على)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية
Üst, üstünlük, üzere (üzerinde) anlamlarını ifade etmek için kullanılır.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir; bunlardan bazıları:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
لِلاستعلاء حسّاً ومعناً
| Üstüne çıkmak için. |
للمصاحبة
| Beraberlik için. |
للتعليل
| Sebep için. |
للظرفيّة
| Zarf için. |
وقد تضمن على معنى (عن). عن anlamına da gelebilir: رضيتُ عليهِ. أي عنهُ.
الأفعال التي تأخذُ حرف جر على: على harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1 ـ أكرَمَ على | İkram etti. |
| 2 ـ كشَفَ على | Muayene etti. |
| 3 ـ هجمَ على | Saldırdı. |
| 4 ـ اقتحَمَ على | Zorla girmek, izinsiz girmek. |
| 5 ـ ضَحِكَ على | Güldü. |
| 6 ـ أشَّرَ على | İşaret etti. |
| 7 ـ بنى على | Yaptı, üzerine kurdu. |
| 8 ـ احتوى على | İçerdi. Kapsadı. |
| 9 ـ قرّرَ على | Karar verdi. |
| 10 ـ اعتمدَ على | Güvendi. |
| 11 ـ فتّشَ على | Yokladı. İnceledi. |
| 12 ـ أسِفَ على | Üzüldü. |
| 13 ـ حَكمَ على | Hüküm verdi, karar verdi. |
| 14 ـ أثابَ على | Mükâfatlandırdı. |
| 15 ـ رَحِمَ على | Rahmet diledi, acıdı. |
| 16 ـ حَزِنَ على | Üzüldü. |
| 17 ـ وافقَ على | Kabul etti. Aynı fikirde oldu. |
| 18 ـ واظبَ على | Devam etti, çabaladı. |
| 19 ـ تدرّبَ على | Eğitim aldı, antrenman yaptı. |
| 20 ـ تمرّنَ على | Uygulamasını, alıştırmasını yaptı. |
| 21 ـ حَافظَ على | Korudu, gözetti, devam etti. |
| 22 ـ أَنفقَ على | Harcadı, tüketti, infak etti. |
| 23 ـ داومَ على | Devam etti. |
| 24 ـ سيطرَ على | Sahip oldu, hâkim oldu. |
| 25 ـ يحَرصَ على | İstiyor, çabalıyor. |
| 26 ـ يقضي على | Hüküm verir, yok eder. |
| 27 ـ يَعزِمُ على | Karar verir, azmeder. |
| 28 ـ يصمّمِمُ على | Kararlı oluyor. Israr ediyor. |
| 29 ـ يطغى على | Aşırıya gidiyor, zulmediyor. |
| 30 ـ يُسلّمَ على | Selam veriyor. |
| 31 ـ يَطلُقُ على | İsimlendiriyor. |
| 32 ـ يُشجّعُ على | Cesaretlendiriyor, destekliyor. |
| 33 ـ يطرَحُ على | Sunmak, arz etmek. |
| 34 ـ يختُمُ على | Mühürledi, sona erdirdi. |
| 35 ـ يُحرّمُ على | Yasaklıyor. |
| 36 ـ يحُسُدُ على | Kıskanıyor. |
| 37 ـ يقبِضُ على | Tahsil ediyor, yakalıyor. |
| 38 ـ يُثني على | Övüyor. |
| 39 ـ يغضِبُ/مغضوبٌ على | Kızıyor, öfkeleniyor. |
| 40 ـ غُشي على | Bayıldı. |
| 41 ـ غُمي على | Bayıldı. |
| 42 ـ يوزّعُ على | Dağıtıyor, pay veriyor. |
| 43 ـ يُصِرُّ/ مُصِرٌّ على | Israr ediyor, direniyor. |
| 44 ـ يرُدُّ على | Cevap veriyor. |
| 45 ـ يدلُّ على | Gösteriyor. |
| 46 ـ يجِبُ على | Gerekir, zorunlu oldu. |
| 48 ـ يُشرِفُ/ أشرفَ على | Yukarıdan baktı, bakıyor. |
| 49 ـ أفضلَ على | İyilikte bulundu. |
| 50 ـ يُكثِرُ / أكثرَ على | Çok görmek. Fazla istemek. |
الأمثلة: Örnekler
- فضّلنا بعضهم على بعضٍ
- جلستُ على الكُرسيّ
- يحرُصُ المؤمن على أوقاتِ الصّلاةِ
- سقطَ (نزلَ) المطرُ على الأرضِ
- إشترطَ الأستاذُ شُروطَ النّجاحِ على الطّالب.
5 ـ حرف جر (في)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية
İçinde, beraberlik, sebep, -de, -da, yer ve zaman bildirmek için de kullanılır.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir; bunlardan bazıları:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
للظرفية حقيقةً أو مجازاً
| Zarf bildiren. |
للتعليل
| Sebep bildiren. |
للمصاحبة
| Beraberlik bildiren. |
لِلاستعلاء
| Üzerine çıkmayı bildiren. |
وقد تضمن معنى إلى أو من أو على. إلى، من، على anlamında kullanılabilir.
الأفعال التي تأخذُ حرف جر في: في harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1 ـ أخفقَ في | Başarısız oldu. |
| 2 ـ فَشِلَ في | Başarısız oldu. |
| 3 ـ بالَغَ في | Abarttı. |
| 4 ـ بدأَ في | Başladı. |
| 5 ـ شَارَكَ (اِشتركَ) في | Katıldı. |
| 6 ـ جَاهدَ في | Cihat etti. |
| 7 ـ زَهدَ في | Vazgeçti, zühtte bulundu. |
| 8 ـ وُلِدَ في | Doğdu. |
| 9 ـ أخطأُ في | Hata yaptı, yanlış yaptı. |
| 10 ـ يشكو في | Şikâyetçi oldu. |
| 11 ـ يَعملُ في | Çalışıyor. |
| 12 ـ يُساهِمُ في | Katılıyor, paylaşıyor. |
| 13 ـ يَغرِقُ في | Boğuluyor. |
| 14 ـ يُدقّقُ في | Çok hassas oluyor, inceliyor. |
| 15 ـ يتداخَلُ في | Müdahale ediyor, zorla giriyor. |
| 16 ـ يُفكّرُ في | Düşünüyor, hatırlıyor. |
| 17 ـ يُصلّي في | Namaz kılıyor. |
| 18 ـ يشترك في | Abone oluyor. |
| 19 ـ يرغب في | Arzu ediyor, diliyor. |
| 20 ـ يُوضَعُ في | Yerleştiriliyor, konuluyor. |
| 21 ـ قُتلَ في | Öldürüldü. |
| 22 ـ اُستُخدِمَ في | Kullanıldı. |
الأمثلة: Örnekler
- رأيتهُ في المنزلِ
- وضعتُ الكِتابَ في الحقيبةِ
- اُستُخدِمَ العَامِلُ في المَعْملِ
- أعطى مالهُ في سبيل الله
- صُمتُ في رَمضانَ
6 ـ حرف جر ل (لام)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية
İçin, -e ait, -e, -a, sebep bildirmek için kullanılır.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir; bunlardan bazıları:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
للمُلك
| Mülkiyet. |
لشبيه المُلك (لازم الإختصاص أو الإستحقاق)
| Mülkiyet benzeri. |
للتعليل
| Sebep. |
للعاقبة
| Sonuç. |
ـ للتعديةِ، بعد أفعل التّعجب وأفعل التّفضيل:
Geçişlilik; ism-i tafdil (üstünlük ifade eden) ve taaccüp fiilleri (şaşma fiili)
ـ ما أجمعَ سعيداً للمالِ. ـ للّهِ درّهُ رجُلاً. ـ ياللفرحِ.
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| للتبليغ ـ قُلتُ للرجُلِ. ـ فسَّرتُ لَهُ. | Hitap |
| للتقوية ـ هو فعّالٌ لِما يُريد. | Güçlendirme |
| للاستغاثة ـ يالقومي. | Yardıma çağırmak; istiğâse |
| للاختصاص ـ الحمدُ للّهِ. | İhtisas; aitlik |
وقد تضمن ل معنى (على): على anlamına da gelebilir.
ـ يخرّون للأذقانِ سُجّداً. أي على …
الأفعال التي تأخذُ حرف جر لام: لام harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1 ـ اِستعِدَّ ل | Hazır ol! |
| 2 ـ سجدَ ل | Secde etti, yere kapandı. |
| 3 ـ هيّأَ ل | Hazırlık yaptı. |
| 4 ـ أذِنَ ل، في | İzin verdi. |
| 5 ـ سَمحَ ل | Yapma yetkisini verdi. Kabul etti. |
| 6 ـ قدّمَ ل | Önüne koydu. |
| 7 ـ يُلائِمُ ل | Uygundur. |
| 8 ـ ينبغي ل | Gerekir. |
| 9 ـ يتأهّبُ ل | Hazırlanıyor. |
| 10 ـ يترشّحُ ل | Aday oluyor. |
| 11 ـ يَفرحُ ل | Seviniyor. |
| 12 ـ يُلائِمُ ل | Uygundur. |
| 13 ـ تعرَّضَ ل | Maruz kaldı. |
| 14 ـ اِستمع ل | Kulak verdi, dinledi. |
| 15 ـ حَزِنَ ل، على | Üzüldü. |
الأمثلة: Örnekler
- سَجدَ المؤمن للهِ تعالى
- يَسمحُ الأستاذ للطالبِ بالدّخولِ
- تعرَّضَ الأطفالُ للضّربِ
- ذهبتُ لزيارة المريض
- توضأتُ للصّلاةِ
7 ـ حرف جر ب (باء)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية
-la, -le, -a, -e, -de, -da, yakınlık, yemin ve yardım için kullanılır.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir; bunlardan bazıları:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| لِلاِلصاق ـ أمسكتُ بيدهِ. ـ أمنتُ باللّهِ. | İlişkilendirme |
| لِلاستعانة ـ كتبتُ بالقلمِ. | Yardımlaşma |
| لِلتعديةِ ـ ذهبتُ بأحمدَ. ـ ذّهبَ بهِ. | Geçişlilik |
| لِلمصاحبةِ ـ بِعتُكَ الدّارَ بأثاثها. ـ إذهَبْ بالسّلامَةِ. | Beraberlik |
| للظرفية ـ أقمتُ بالدّارِ. ـ ذهبتُ باللّيلِ. | Zarf |
| للبدل ـ النّفسُ بالنّفسِ. ـ إشتروا الضّلالةَ بالهُدى. | Karşılık |
| للتأكيد الزّائد لفظاً ـ كفى باللهِ شهيداً. ـ لستُ براضٍ عنكِ. | Tekit, temin |
| للقسَم ـ باللّهِ لأقتلنّكَ. | Yemin |
وقد تضمن الباء معنى (من أو على): من veya على anlamına gelebilir.
الأفعال التي تأخذُ حرف جر باء: باء harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1 ـ وَثِقَ ب | Emin oldu. |
| 2 ـ اعتنى ب | Özen gösterdi. |
| 3 ـ اِصطدمَ ب | Çarpıştı. |
| 4 ـ اِهتمَّ ب | Önem verdi. |
| 5 ـ اِفتخَرَ ب | Övündü. |
| 6 ـ رافقَ ب | Ekledi. |
| 7 ـ مدَحَ ب | Övdü. |
| 8 ـ لَصِقَ ب | Yapıştı. |
| 9 ـ اِحتفظَ ب | Korudu, sürdürdü. |
| 10 ـ اِتّبَعَ ب | Tâbi oldu. |
| 11 ـ أحاطَ ب | Kuşattı. |
| 12 ـ أصابَ ب | Yerinde yapmak. |
| 13 ـ اِعتصَمَ ب | Tutunmak, sığınmak. |
| 14 ـ سَرَ/ مسرورٌ ب | Sevindi. |
| 15 ـ كلّفَ/ مُكلّفٌ ب | Sorumlu olmak, düşkün olmak. |
| 16 ـ رحّبَ ب | Hoş karşıladı. |
| 17 ـ جهَّزَ/ مُجهّزٌ ب | Donattı. |
| 18 ـ أمَرَ ب | Emretti. |
| 19 ـ أكرمَ ب | İkram etti. |
| 20 ـ اِختطفَ ب | Kaçırdı. |
| 21 ـ يكفُرُ ب | Nankörlük etti. Küfür etti. |
| 22 ـ يُصارِحُ ب | Açık konuşuyor. |
| 23 ـ يُعرَفُ ب | Tanınıyor. |
| 24 ـ يُقتلُ ب | Öldürülüyor. |
| 25 ـ يَعتَزُّ ب | Övünüyor. |
| 26 ـ حذَّرَ ب | Uyardı. |
| 27 ـ يختصُّ ب | Sahip oluyor. İhtisas kazanıyor. |
| 28 ـ يدري ب | Biliyor. |
| 29 ـ يعتقِدُ ب | İnanıyor. |
| 30 ـ يسعُدُ ب | Mutlu oluyor. |
| 31 ـ وَعدَ (يَعِدُ) ب | Söz veriyor, vaat ediyor, tehdit ediyor. |
| 32 ـ يعودُ ب | Geri dönüyor. |
| 33 ـ يطوفُ ب | Tavaf ediyor, gezdiriyor. |
| 34 ـ يأمنُ ب، على | Emniyette oluyor. |
| 35 ـ يَمُرّ ب (على) | Uğruyor, geçiyor. |
| 36 ـ يُضَيّفُ ب | Ağırlıyor. |
الأمثلة: Örnekler
- كتبتُ بالقلَمِ
- باعَ الفلاّحُ الأرضَ بألفِ دينارٍ
- مررتُ برجلِ في الدّارِ
- أنا سُعِدتُ بمقابلتكَ
- هل تثِقُ بنفسِكَ؟
بعض الاصطلاحات العربية المستعملة مع حروف الجر
Arapçadaki bazı terimlerin harf-i cerlerle kullanımı
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1 ـ على كُلَ حالٍ | Her hâlükârda. |
| 2 ـ على الأقل | En az. |
| 3 ـ على الأكثر | En çok. |
| 4 ـ على أملِ اللّقاء | Görüşmek üzere. |
| 5 ـ على ضرورة | Zorunludur. |
| 6 ـ على أساس | Kabulü ile. Esas olarak (Yapılması |
| 7 ـ بالرّغمِ من | Her şeye rağmen. |
| 8 ـ لا بُدَّ من | Kaçınılmaz. |
| 9 ـ أرجو من | Rica etmek. |
| 10 ـ بالنّظر إلى، نظراً إلى (ل) | Göz önüne alarak, göze alarak. |
| 11 ـ مضى من | İlerlemek, devam etmek, geçirmek. |
| 12 ـ مِن قبلُ | Önceleri. |
| 13 ـ مِن بعدُ | Sonraları, sonradan. |
| 14 ـ مِن أجلِ (لأجل) | Onun için. |
| 15 ـ بدلاً من | Onun yerine, ona karşılık. |
| 16 ـ أُقسِمُ ب | Allah’a yemin ederim. |
| 17 ـ أُحلِفُ ب | Allah’a yemin ederim. |
| 18 ـ بالتأكيد | Kesinlikle. |
| 19 ـ بالعَكس | Aksine. |
| 20 ـ بالأفراح | Mutluluk içinde. |
| 21 ـ بواسطة | Vasıtasıyla, yoluyla. |
| 22 ـ بمعونة | Yardımı ile. |
| 23 ـ بصعوبة | Zorlukla, güçle. |
| 24 ـ لا شكّ في، من دون شك | Şüphesiz, şüphe götürmez. |
| 26 ـ لا ريبَ فيه | Şüphesiz, şüphe götürmez. |
| 25 ـ مِمّا لا شكَّ (لا ريبَ) فيه | Şüphesiz ki. |
| 26 ـ مُبالَغٌ فيه | Abartılmıştır. |
| 27 ـ في كلّ مكان | Her yerde, her konumda. |
| 28 ـ في الحَال، حالاً | Hemen, derhal. |
| 29 ـ في المستقبل | Gelecekte. |
| 30 ـ في أيّ وقتٍ كان | Ne zaman olursa olsun. |
| 31 ـ في هذهِ الأيّام | Bugünlerde. |
| 32 ـ في يومٍ من الأيّام | Günlerden bir gün. |
| 33 ـ في أمانِ الله | Allah’a emanet olun. |
| 34 ـ في رِعايةِ (عِناية) الله | Allah sizi korusun, gözetsin. |
| 35 ـ في سبيل الله | Allah yolunda. |
| 36 ـ على سبيل التّجربة | Deneme olarak. |
| 37 ـ عِوضاً عن | Onun karşılığı. |
| 38 ـ عن قريبٍ | Yakında. |
| 39 ـ عمّا قريب | Yakın zamanda. |
| 40 ـ ما يَقرُبُ من | Yaklaşık olarak. |
| 41 ـ أقربُ من | Daha yakındır. |
| 42 ـ بالإضافةِ إلى | Eklenerek, ilave edilerek. |
| 43 ـ إلى اللّقاء | Görüşmek üzere. |
| 44 ـ رَغماً عن | Ona rağmen, karşın. |
| 45 ـ لأجل مَن | Kimin için, kimden dolayı. |
| 46 ـ من أجلِ ذلك | Bunun için, bundan dolayı. |
| 47ـ من فضلِك | Lütfen. |
| 48ـ فضلاً عن ذلك | Bunun yanında. |
| 49ـ لا يخفى على (عليك) | Gayet iyi biliyorsun, senden gizlenmez. |
| 50ـ بالإشارةِ إلى (ذلك) | Şuna işaretle, şuna değinerek. |
ملاحظة: هناك حروف أخرى لم نتطرق إليها هنا لوجودها في مواضيع أخرى منها:
حرف جر كَ للتشبيه ـ مُذ ومنذ (بمعنى في ومن) ـ حتى للغاية أو للتعليل أو تكون حرف عطف ـ خّلا، عَدا، حَاشا للاستثناء ـ لولا للتمني ـ حروف (و، ت، ب) للقسم.
Not: Başka harf-i cerler de vardır. Burada ele almadık; çünkü başka konularda da işlenmektedir. Bunlardan:
| Harf-i cer | Anlamı ve kullanımı |
|---|---|
| KAF | Benzetme içindir. |
| Müz (Münzü) | -beri, -eli, -ki (-dür). |
| HATTA | Hedefe varış, sebep ifade eder; bağlaç olur. |
| HALA, ADA, HAŞA | Hariç tutma ifade eder. |
| LEVLA | Temenni ifade eder. |
| VE, TE, BE | Yemin ifade eder. |
الموضوع الثاني
İkinci Konu
بعض الأفعال العربية المستعملة مع عدة حروف الجر
Arapçadaki bazı fiillerin birkaç harf-i cerle kullanımı
Not: Her fiil ayrı bir harf-i cer ile kullanıldığında genellikle anlam farklılığı oluyor; birçoğunun anlamları yukarıda geçiyor.
- آثَرَ على / في / مِنْ / ب.
- وافقَ على / في / إلى / ب.
- بَخِلَ على / عن / ب.
- شَكرَ على / ل.
- قفزَ على / ب.
- أخرجَ على / من / ب.
- ظهرَ على / من / ب.
- مرَّ على / ب.
- يحزنُ على / ل.
- حصَلَ على / مِنْ / ل.
- قامَ على / ل / ب.
- آمَنَ على / مِنْ / في / إلى.
- اطمئنّ على / مِنْ / في / إلى.
- عادَ من / إلى.
- جاءَ مِنْ / في / ب.
- يُغادِرُ من / إلى / ب.
- دَهشَ من / ل.
- تعجّبَ من / ل.
- أفضلُ من / على / ب.
- استعانَ ب / على.
- اقترحَ ب / ل.
- أذاعَ ب / على.
- أجابَ على / إلى.
- جلسَ إلى / على.
- لعِبَ ب / على.
- نزلَ من / إلى.
- امتاز على / ب / في / عن / من.
- رضيَ عن / ب.
- وَردَ في / إلى.
- امتازَ ب / في / عن / على / من.
المواضيع في القواعد العربية التي يأتي بعدها حروف الجر
Gramer konularından sonra kullanılan harf-i cerler
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
1ـ بعدَ اِسمُ الموصولِ (في صلة الموصول)
| Sıla-i mevsul olarak gelebilir. |
2ـ بعدَ الفاعِل (في حالة مفعول به غير صريح)
| MB.G.S. olarak gelebilir. |
3ـ بعدَ نائب فاعل
| Nâib-i fâil olarak gelebilir. |
4ـ في الخبر كشبه جملة
| Haber (şibh-i cümle) olarak gelebilir. |
5ـ بعدّ إنّ وأخواتها
| İnne ve kardeşlerinden sonra gelebilir. |
6ـ بعدَ كان وأخواتها
| Kâne ve kardeşlerinden sonra gelebilir. |
7ـ بعدَ ليس وأخواتها
| Leyse ve kardeşlerinden sonra gelebilir. |
8ـ بعدَ شبه إضافة أي شبه فعل (اسم فاعل، اسم مفعول، مصدر)
| Şibh-i izafet konusundan sonra gelebilir. |
9ـ بعدَ المُضاف الحقيقي (المعنوي)
| Manevi izafetten sonra gelebilir. |
10ـ بعدَ الفاعِل التي يأتي ظرفاً
| Fâilden sonra zarf olarak gelebilir. |
11ـ بعدَ الفاعل التي يأتي مفعول لأجلهِ
| Fâilden sonra mef‘ûlün li-eclih olarak gelebilir. |
12ـ بعدَ الفاعل التي يأتي حالاً
| Fâilden sonra hâl olarak gelebilir. |
13ـ يأتي كتمييز بعد من البيانية
| Temyiz olarak min-i beyâniyyeden sonra gelebilir. |
14ـ بعدَ كم ـ كأينَ ـ كذا. التي يأتي تمييزاً
| كم ـ كأينَ ـ كذا edatlarından sonra temyiz olarak gelebilir. |
15ـ بعدَ لا النّافية للجنس
| Lâ en-nâfiyeden sonra gelebilir (olumsuz lâ'dan sonra). |
16ـ بعدَ اسم النّكرة التي يأتي كصفة
| Nekre isimden sonra sıfat olarak gelebilir. |
17ـ يجوز أن يأتي في موضع التّحذير
| Tahzir konusunda kullanılabilir. |
18ـ بعدَ الفعل التي يكون فاعل بحرف جر زائد
| Fiilden sonra harf-i cer kullanılabilir. |
أو يأتي كمبتدأ يحملُ حرف جر زائد
| Bir de mübtedanın başına zâit harf-i cer gelirse kullanılabilir. |
Nizameddin İbrahimoğlu
Hitit Üniversitesi-İlahiyat Fakültesi
دروس علمية في حروف الجر مترجمة إلى اللّغة التركية
HARF-İ CERLER İLE İLGİLİ İLMÎ ÇALIŞMALAR VE TÜRKÇEYE ÇEVİRİSİ
د. نظام الدّين إبراهيم أوغلو
باحث أكاديمي تركماني ـ تركيا
الموضوع الأوّل
Birinci Konu
أهم الحروف الأصلية
Asıl harflerin önemlileri
(مِنْ ـ إلى ـ عن ـ على ـ في ـ ل (لام) ـ ب (باء)).
تعريف الحرف: هو ما لا يتم معناه إلاّ بإضافته إلى الاسم أو إلى الفعل، وعند مجيئه مع الاسم يعرب بحرف جر والاسم الذي بعده باسم مجرور. الأمثلة
Harf: Başlı başına manası olmayıp bir fiil ve isimle beraber anlaşılan kelimedir. Harflerden sonra isim gelirse şu şekilde irabı yapılır: Harf, harf-i cer; bir sonraki isim de ism-i mecrur olarak belirtilir. Örnekler:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| بالقلم | Kalemle |
| في الغرفة | Odada |
| على الأرض | Yeryüzünde |
ملاحظة: عند استعمال حروف الجر في اللّغة العربية يجب اختيار الحرف المناسب لإعطاء المعنى المراد لأنّ استعمال أي حروف أخرى قد يعطي معنى آخر وحتى ضد المعنى لأنّ الحروف تربط الأفعال بالمفعول
Not: Cer harfi adı verilen ön takıları kullandığımızda, fiili mef‘ûle bağladığı için uygun cer harfini kullanmamız gerekir. Çünkü ayrı cer harfi ile kullandığımızda farklı veya zıt anlam verebilir.
1ـ حرف جر (مِنْ)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية
-den, -dan, -de, -da, içinde anlamlarına gelir.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir; bunlardan:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
لابتداء الغاية
| Hedefin başlangıcı. |
للتبعيض
| Azlık, bir bölüm. |
لبيان الجنس
| Açıklamak, bildirmek. |
للتأكيد
يشترط قبلها أداة نفي، نهي، استفهام. | Tekit, pekiştirme. |
| للبدل ـ أرضيتم بالحياة الدّنيا من الأخرةِ. | Başkasının veya onun yerine. |
| للتفصيل ـ عرفتُ الحقّ من الباطِلِ. | Ayrıntılı şekilde anlatmak. |
| للتعليل ـ ماتَ من الرّئةِ. | Sebep. |
ملاحظة: وقد يُستعمل حرف من بمعنى في مثل (إذا نوديَ للصلاةِ من يومِ الجُمُعةِ)
Not: من, في anlamında kullanılabilir.
الأفعال التي تأخذُ حرف جر مِنْ: مِنْ harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1 ـ تَخلّصَ من | Kurtuldu. |
| 2 ـ اِقتربَ من | Yaklaştı. |
| 3 ـ اِختطفَ من | Zorla aldı. |
| 4 ـ حَذِرَ من | Hazırlıklı oldu. |
| 5 ـ حَطَّ من | Azalttı, küçülttü. |
| 6 ـ طَردَ من | Çıkardı, kovdu. |
| 7 ـ عانى (يُعاني) من | Acı çekti. |
| 8 ـ ربحَ من | Kazandı, elde etti. |
| 9 ـ فرَّ من | Kaçtı. |
| 10 ـ ورِثَ من | من veya عن: Miras aldı. |
| 11 ـ تأكّدَ من | Emin oldu, kanaat getirdi. |
| 12 ـ أمِنَ (يأمنُ) من | Emniyette oldu. |
| 13 ـ يئِسَ (ييئسُ) من | Umudunu kesti. |
| 14 ـ يَنجُو من | Kurtuluyor. |
| 15 ـ يخرجُ (أخرجَ) من | Çıkıyor. |
| 16 ـ يرجِعُ من | Dönüyor. |
| 17 ـ أقلُّ من | Ondan daha az, daha küçük. |
| 18 ـ أكثرُ من | Ondan daha çok. |
| 19 ـ أكرمُ من | Ondan daha cömert. |
| 20 ـ أشرفُ من | Ondan daha üstün. |
| 21 ـ أفضلُ من | Ondan daha üstün. |
الأمثلة: Örnekler
- خرجَ الطّالبُ من الصّفِ.
- اِقتربتُ من النّاسِ.
- عادَ أحمدُ من باكستانَ.
- تخلّصتُ من شرّ الظّالمينَ.
- دروسها أفضلُ من دروسهِ.
2 ـ حرف جر (إلى)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية
-ye, -ya, -e, -a; bir amacın sonuçlanması ile meydana gelir.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir. Bunlardan bazıları:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
لانتهاء الغاية
| Hedefe varış. |
للمصاحبة
| Beraberlik, eşlik. |
للتفضيل وأفعل التّعجب
| İsm-i tafdil (üstünlük ifade eden) ve taaccüp fiilleri (şaşma fiilleri). |
وقد تضمن معنى (في): في anlamına da gelebilir: ـ ليجمعنّكم إلى يوم ِ القيامة. أي في …
الأفعال التي تأخذُ حرف جر إلى: إلى harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1 ـ أدّى إلى | Sebep oldu. |
| 2 ـ اِنضّمَ إلى | Katıldı. |
| 3 ـ أضافَ (أُضيفَ) إلى | İlave etti (edildi). |
| 4 ـ لجأَ إلى | Sığındı. |
| 5 ـ اِضطرَّ إلى | Zorlandı, mecbur kaldı. |
| 6 ـ عادَ إلى | Döndü. |
| 7 ـ اِحتاجَ إلى (ل) | İhtiyacı oldu. |
| 8 ـ وصلَ إلى | Ulaştı. |
| 9 ـ اِضْطَرَّ إلى | Zorlandı. |
| 10 ـ اُضطُرَّ إلى | İhtiyacı oldu, gereksinim duydu. |
| 11 ـ يَخطو إلى | İlerliyor. |
| 12 ـ ينتسِبُ إلى | Ona intisap ediyor. |
| 13 ـ يَنقُلُ إلى | Aktarıyor. |
| 14 ـ يأوي إلى | Sığınıyor. |
| 15 ـ يرقى إلى | Yükseliyor. |
| 16 ـ يحتاجُ إلى | İhtiyacı oluyor. |
| 17 ـ يَسافِرُ إلى | Yola çıkıyor. |
| 18 ـ يُرسلَ إلى، ب، ل | Yolluyor. |
| 19 ـ يقودُ إلى | Rehberlik ediyor. |
| 20 ـ يجذبُ إلى | Cezbediyor, çekiyor. |
| 21 ـ يذهبُ إلى | Gidiyor. |
الأمثلة: Örnekler
- ذهبتُ معهُ إلى تركيا.
- ينظرُ الطّلابُ إلى السّبورةِ.
- مسحتُ رِجليَّ إلى الكعبينِ.
- نزلتُ إلى أسفلِ
- كتبتُ الرّسالةَ إلى أستاذي. العِمارةِ.
3 ـ حرف جر (عن)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية
-den, -dan, -da, -de, hakkında, başkası adına iş yapmak.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir. Bunlardan bazıları:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
للمجاوزة
| Ayrılmak. |
للبدل
| Başkasının veya onun yerini almak. |
للتعليل
| Sebep bildirmek. |
لِلاستعلاء
| Üstüne çıkmak. |
وقد تضمن عن معنى (على) مثل: على anlamını da verebilir: ـ إنّما يبخلُ عن نفسهِ.
الأفعال التي تأخذُ حرف جر عَنْ: عَنْ harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1 ـ فتّشَ عن | Soruşturuyor, araştırıyor. |
| 2 ـ أغنى عن | Yerini aldı. |
| 3 ـ سَكتَ عن | Sustu, cevap vermedi. |
| 4 ـ اِبتعدَ عن | Uzaklaştı. |
| 5 ـ تَخلّى عن | Ayrıldı, vazgeçti. |
| 6 ـ نَهى عن | Yasakladı. |
| 7 ـ كشفَ عن | Kaldırmak, açmak. |
| 8 ـ سألَ عن | Sordu. |
| 9 ـ أجابَ عن | Cevap verdi. |
| 10 ـ تأخّرَ عن | Gecikti. |
| 11 ـ غابَ عن | Uzaklaştı, kayboldu. |
| 12 ـ يَستُرُ عن | Gizliyor, örtüyor. |
| 13 ـ يحتجِبُ عن | Örtüldü, gizlendi. |
| 14 ـ يمتنِعُ عن | Mâni oluyor, kabul etmiyor. |
| 15 ـ يُدافعُ عن | Savunuyor, direniyor. |
| 16 ـ يصدُّ عن | Uzaklaştırıyor, alıkoyuyor. |
| 17 ـ فحَصَ عن | Muayene ediyor, araştırıyor. |
| 18 ـ عِوضاً عن | Telafisi için, onun yerine. |
| 19 ـ يعفو عن | Affediyor. |
| 20 ـ ينوبُ عن | Temsil ediyor. |
الأمثلة: Örnekler
- اِبتعدَ عن النّاسِ.
- كَشفَ الغِطاءَ عن اِبنهِ.
- يُدافِعُ عن الوطنِ.
- سألتُ عن المريضِ.
- ينهى اللهُ عن الفحشاءِ والمُنكر.
4 ـ حرف جر (على)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية
Üst, üstünlük için, üzere (üzerinde); bir anlamı ifade etmek.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir. Bunlardan bazıları:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
لِلاستعلاء حسّاً ومعناً
| Üstüne çıkmak için. |
للمصاحبة
| Beraberlik için. |
للتعليل
| Sebep için. |
للظرفيّة
| Zarf için. |
وقد تضمن على معنى (عن). عن anlamına da gelebilir: ـ رضيتُ عليهِ. أي عنهُ.
الأفعال التي تأخذُ حرف جر على: على harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1 ـ أكرَمَ على | İkram etti. |
| 2 ـ كشَفَ على | Muayene etti. |
| 3 ـ هجمَ على | Saldırdı. |
| 4 ـ اقتحَمَ على | Zorla girmek, izinsiz girmek. |
| 5 ـ ضَحِكَ على | Güldü. |
| 6 ـ أشَّرَ على | İşaret etti. |
| 7 ـ بنى على | Yaptı, üzerine kurdu. |
| 8ـ احتوى على | İçerdi, kapsadı. |
| 9ـ قرّرَ على | Karar verdi. |
| 10ـ اعتمدَ على | Güvendi. |
| 11ـ فتّشَ على | Yokladı, inceledi. |
| 12ـ أسِفَ على | Üzüldü. |
| 13ـ حَكمَ على | Hüküm verdi, karar verdi. |
| 14ـ أثابَ على | Mükâfatlandırdı. |
| 15ـ رَحِمَ على | Rahmet diledi, acıdı. |
| 16ـ حَزِنَ على | Üzüldü. |
| 17ـ وافقَ على | Kabul etti, aynı fikirde oldu. |
| 18ـ واظبَ على | Devam etti, çabaladı. |
| 19ـ تدرّبَ على | Eğitimli oldu, antrenman yaptı. |
| 20ـ تمرّنَ على | Uygulamasını, alıştırmasını yaptı. |
| 21ـ حَافظَ على | Korudu, gözetti, devam etti. |
| 22ـ اَنفقَ على | Harcadı, tüketti, infak etti. |
| 23ـ داومَ على | Devam etti. |
| 24ـ سيطرَ على | Sahip oldu, hâkim oldu. |
| 25ـ يحَرصَ على | İstiyor, çabalıyor. |
| 26ـ يقضي على | Hüküm verir, yok eder. |
| 27ـ يَعزِمُ على | Karar verir, azmeder. |
| 28ـ يصمّمِمُ على | Kararlı oluyor, ısrar ediyor. |
| 29ـ يطغي على | Aşırıya gidiyor, zulmediyor. |
| 30ـ يُسلّمَ على | Selam veriyor. |
| 31ـ يَطلُقُ على | İsimlendiriyor. |
| 32ـ يُشجّعُ على | Cesaretlendiriyor, destekliyor. |
| 33ـ يطرَحُ على | Sunmak, arz etmek. |
| 34ـ يختُمُ على | Mühürledi, sona erdirdi. |
| 35ـ يُحرّمُ على | Yasaklıyor. |
| 36ـ يحُسُدُ على | Kıskanıyor. |
| 37ـ يقبِضُ على | Tahsil ediyor, yakalıyor. |
| 38ـ يُثني على | Övüyor. |
| 39ـ يغضِبُ/مغضوبٌ على | Kızıyor, öfkeleniyor. |
| 40ـ غُشي على | Bayıldı. |
| 41ـ غُمي على | Bayıldı. |
| 42ـ يوزّعُ على | Dağıtıyor, pay veriyor. |
| 43ـ يُصِرُّ/ مُصِرٌّ على | Israr ediyor, direniyor. |
| 44ـ يرُدُّ على | Cevap veriyor. |
| 45ـ يدلُّ على | Gösteriyor. |
| 46ـ يجِبُ على | Gerekir, zorunlu oldu. |
| 48ـ يُشرِفُ/ أشرفَ على | Yukarıdan baktı, bakıyor. |
| 49ـ أفضلَ على | İyilikte bulundu. |
| 50ـ يُكثِرُ / أكثرَ على | Çok görmek, fazla istemek. |
الأمثلة: Örnekler
- فضّلنا بعضهم على بعضٍ
- جلستُ على الكُرسيّ
- يحرُصُ المؤمن على أوقاتِ الصّلاةِ
- سقطَ (نزلَ) المطرُ على الأرضِ
- إشترطَ الأستاذُ شُروطَ النّجاحِ على الطّالب
5ـ حرف جر (في)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية
İçinde, beraberlik, sebep, -de, -da, yer ve zamanı bildirmek için de kullanılır.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir. Bunlardan:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
للظرفية حقيقةً أو مجازاً
| Zarf bildiren. |
للتعليل
| Sebep bildiren. |
للمصاحبة
| Beraberlik bildiren. |
لِلاستعلاء
| Üzerine çıkmayı bildiren. |
وقد تضمن معنى إلى أو من أو على. إلى، من، على anlamında kullanılabilir.
الأفعال التي تأخذُ حرف جر في: في harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1ـ أخفقَ في | Başarısız oldu. |
| 2ـ فَشِلَ في | Başarısız oldu. |
| 3ـ بالَغَ في | Abarttı. |
| 4ـ بدأَ في | Başladı. |
| 5ـ شَارَكَ (اِشتركَ) في | Katıldı. |
| 6ـ جَاهدَ في | Cihat etti. |
| 7ـ زَهدَ في | Vazgeçti, zühtte bulundu. |
| 8ـ وُلِدَ في | Doğdu. |
| 9ـ أخطأُ في | Hata yaptı, yanlış yaptı. |
| 10ـ يشكو في | Şikâyetçi oldu. |
| 11ـ يَعملُ في | Çalışıyor. |
| 12ـ يُساهِمُ في | Katılıyor, paylaşıyor. |
| 13ـ يَغرِقُ في | Boğuluyor. |
| 14ـ يُدقّقُ في | Çok hassas oluyor, inceliyor. |
| 15ـ يتداخَلُ في | Müdahale ediyor, zorla giriyor. |
| 16ـ يُفكّرُ في | Düşünüyor, hatırlıyor. |
| 17ـ يُصلّي في | Namaz kılıyor. |
| 18ـ يشترك في | Abone oluyor. |
| 19ـ يرغب في | Arzu ediyor, diliyor. |
| 20ـ يُوضَعُ في | Yerleştiriyor, konuluyor. |
| 21ـ قُتيلَ في | Öldürüldü. |
| 22ـ اُستُخدِمَ في | Kullanıldı. |
الأمثلة: Örnek
- رأيتهُ في المنزلِ
- وضعتُ الكِتابَ في الحقيبةِ
- اُستُخدِمَ العَامِلُ في المَعْملِ
- أعطى مالهُ في سبيل الله
- صُمتُ في رَمضانَ
6ـ حرف جر ل (لام)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية
İçin, -e ait, -e, -a, sebep bildirmek için kullanılır.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir. Bunlardan:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
للمُلك
| Mülkiyet. |
لشبيه المُلك (لازم الاختصاص أو الاستحقاق)
| Mülkiyet benzeri. |
للتعليل
| Sebep. |
للعاقبة
| Sonuç. |
للتعديةِ، بعد أفعل التّعجب وأفعل التّفضيل
| Geçişlilik; ism-i tafdil (üstünlük ifade eden) ve taaccüp fiilleri (şaşma fiili). |
للتبليغ
| Hitap. |
للتقوية
| Güçlendirme. |
للاستغاثة
| Yardıma çağırmak; istiğâse. |
للاختصاص
| İhtisas; aitlik. |
وقد تضمن ل معنى (على): (على) anlamına da gelebilir.
- يخرّون للأذقانِ سُجّداً. أي على ….
الأفعال التي تأخذُ حرف جر لام: لام harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1ـ اِستعِدَّ ل | Hazır ol! |
| 2ـ سجدَ ل | Secde etti, yere kapandı. |
| 3ـ هيّأَ ل | Hazırlık yaptı. |
| 4ـ أذِنَ ل، في | İzin verdi. |
| 5ـ سَمحَ ل | Yapma yetkisini verdi, kabul etti. |
| 6ـ قدّمَ ل | Önüne koydu. |
| 7ـ يُلائِمُ ل | Uygundur. |
| 8ـ ينبغي ل | Gerekir. |
| 9ـ يتأهّبُ ل | Hazırlanıyor. |
| 10ـ يترشّحُ ل | Aday oluyor. |
| 11ـ يَفرحُ ل | Seviniyor. |
| 12ـ يُلائِمُ ل | Uygundur. |
| 13ـ تعرَّضَ ل | Maruz kaldı. |
| 14ـ اِستمع ل | Kulak verdi, dinledi. |
| 15ـ حَزِنَ ل، على | Üzüldü. |
الأمثلة: Örnek
- سَجدَ المؤمن للهِ تعالى
- يَسمحُ الأستاذ للطالبِ بالدّخولِ
- تعرَّضَ الأطفالُ للضّربِ
- ذهبتُ لزيارة المريض
- توضأتُ للصّلاةِ
7ـ حرف جر ب (باء)
يستعمل في اللّغة التركية للمعاني التالية
-la, -le, -a, -e, -de, -da, yakınlık, yemin ve yardım için kullanılır.
يستعمل في مواضيع عديدة منها:
Birçok konuda kullanılabilir. Bunlardan:
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| لِلاِلصاق أمسكتُ بيدهِ. ـ أمنتُ باللّهِ | İliştirme. |
| لِلاستعانة كتبتُ بالقلمِ | Yardımlaşma. |
| لِلتعديةِ ذهبتُ بأحمدَ. ـ ذّهبَ بهِ | Geçişlilik. |
| لِلمصاحبةِ بِعتُكَ الدّارَ بأثاثها. ـ إذهَبْ بالسّلامَةِ | Beraberlik. |
| للظرفية أقمتُ بالدّارِ. ـ ذهبتُ باللّيلِ | Zarf. |
| للبدل النّفسُ بالنّفسِ. ـ إشتروا الضّلالةَ بالهُدى | Karşılık. |
| للتأكيد الزّائد لفظاً كفى باللهِ شهيداً. ـ لستُ براضٍ عنكِ | Tekit, temin. |
| للقسَم باللّهِ لأقتلنّكَ | Yemin. |
وقد تضمن الباء معنى (من أو على). باء, من veya على anlamına gelebilir.
الأفعال التي تأخذُ حرف جر باء: باء harfini alan fiiller
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1. وَثِقَ ب | Emin oldu. |
| 2. اعتنى ب | Özen gösterdi. |
| 3. اِصطدمَ ب | Çarpıştı. |
| 4. اِهتمَّ ب | Önem verdi. |
| 5. اِفتخَرَ ب | Övündü. |
| 6. رافقَ ب | Ekledi. |
| 7. مدَحَ ب | Övdü. |
| 8. لَصِقَ ب | Yapıştı. |
| 9. اِحتفظَ ب | Korudu, sürdürdü. |
| 10. اِتّبَعَ ب | Tâbi oldu. |
| 11. أحاطَ ب | Kuşattı. |
| 12. أصابَ ب | Yerinde yapmak. |
| 13. اِعتصَمَ ب | Tutunmak, sığınmak. |
| 14. سَرَ / مسرورٌ ب | Sevindi. |
| 15. كلّفَ / مُكلّفٌ ب | Sorumlu olmak, düşkün olmak. |
| 16. رحّبَ ب | Hoş karşıladı. |
| 17. جهَّزَ / مُجهّزٌ ب | Donattı. |
| 18. أمَرَ ب | Emretti. |
| 19. أكرمَ ب | İkram etti. |
| 20. اِختطفَ ب | Kaçırdı. |
| 21. يكفُرُ ب | Nankörlük etti, küfür etti. |
| 22. يُصارِحُ ب | Açık konuşuyor. |
| 23. يُعرَفُ ب | Tanınıyor. |
| 24. يُقتلُ ب | Öldürülüyor. |
| 25. يَعتَزُّ ب | Övünüyor. |
| 26. حذَّرَ ب | Uyardı. |
| 27. يختصُّ ب | Sahip oluyor, ihtisas yapıyor. |
| 28. يدري ب | Biliyor. |
| 29. يعتقِدُ ب | İnancı oluyor. |
| 30. يسعُدُ ب | Mutlu oluyor. |
| 31. وَعدَ (يَعِدُ) ب | Söz veriyor, vaat ediyor, tehdit ediyor. |
| 32. يعودُ ب | Geri dönüyor. |
| 33. يطوفُ ب | Tavaf ediyor, gezdiriyor. |
| 34. يأمنُ ب، على | Emniyette oluyor. |
| 35. يَمُرّ ب (على) | Uğruyor, geçiyor. |
| 36. يُضَيّفُ ب | Ağırlıyor. |
الأمثلة: Örnekler
- كتبتُ بالقلَمِ
- باعَ الفلاّحُ الأرضَ بألفِ دينارٍ
- مررتُ برجلِ في الدّارِ
- أنا سُعِدتُ بمقابلتكَ
- هل تثِقُ بنفسِكَ؟
بعض الاصطلاحات العربية المستعملة مع حروف الجر
Arapçadaki bazı terimlerin harf-i cerler ile kullanımı
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
| 1. على كُلَ حالٍ | Her hâlükârda. |
| 2. على الأقل | En az. |
| 3. على الأكثر | En çok. |
| 4. على أملِ اللّقاء | Görüşmek üzere. |
| 5. على ضرورة | Zorunludur. |
| 6. على أساس | Kabulü ile. Esas olarak (Yapılması |
| 7. بالرّغمِ من | Her şeye rağmen. |
| 8. لا بُدَّ من | Kaçınılmaz. |
| 9. أرجو من | Rica etmek. |
| 10. بالنّظر إلى، نظراً إلى (ل) | Göz önüne alarak, göze alarak. |
| 11. مضى من | İlerlemek, devam etmek, geçirmek. |
| 12. مِن قبلُ | Önceleri. |
| 13. مِن بعدُ | Sonraları, sonradan. |
| 14. مِن أجلِ (لأجل) | Onun için. |
| 15. بدلاً من | Onun yerine, ona karşılık. |
| 16. أُقسِمُ ب | Allah’a yemin ederim. |
| 17. أُحلِفُ ب | Allah’a yemin ederim. |
| 18. بالتأكيد | Kesinlikle. |
| 19. بالعَكس | Aksine. |
| 20. بالأفراح | Mutluluk içinde. |
| 21. بواسطة | Vasıtasıyla, yoluyla. |
| 22. بمعونة | Yardımı ile. |
| 23. بصعوبة | Zorlukla, güçlükle. |
| 24. لا شكّ في، من دون شك | Şüphesiz, şüphe götürmez. |
| 26. لا ريبَ فيه | Şüphesiz, şüphe götürmez. |
| 25. مِمّا لا شكَّ (لا ريبَ) فيه | Şüphesiz ki. |
| 26. مُبالَغٌ فيه | Abartılmıştır. |
| 27. في كلّ مكان | Her yerde, her konumda. |
| 28. في الحَال، حالاً | Hemen, derhal. |
| 29. في المستقبل | Gelecekte. |
| 30. في أيّ وقتٍ كان | Ne zaman olursa olsun. |
| 31. في هذهِ الأيّام | Bugünlerde. |
| 32. في يومٍ من الأيّام | Günlerden bir gün. |
| 33. في أمانِ الله | Allah’a emanet olun. |
| 34. في رِعايةِ (عِناية) الله | Allah sizi korusun, gözetsin. |
| 35. في سبيل الله | Allah yolunda. |
| 36. على سبيل التّجربة | Deneme olarak. |
| 37. عِوضاً عن | Onun karşılığı. |
| 38. عن قريبٍ | Yakında. |
| 39. عمّا قريب | Yakın zamanda. |
| 40. ما يَقرُبُ من | Yaklaşık olarak. |
| 41. أقربُ من | Daha yakındır. |
| 42. بالإضافةِ إلى | Eklenerek, ilave edilerek. |
| 43. إلى اللّقاء | Görüşmek üzere. |
| 44. رَغماً عن | Ona rağmen, karşın. |
| 45. لأجل مَن | Kimin için, kimden dolayı. |
| 46. من أجلِ ذلك | Bunun için, bundan dolayı. |
| 47. من فضلِك | Lütfen. |
| 48. فضلاً عن ذلك | Bunun yanında. |
| 49. لا يخفى على (عليك) | Gayet iyi biliyorsun, senden gizlenmez. |
| 50. بالإشارةِ إلى (ذلك) | Şuna işaretle, şuna değinerek. |
ملاحظة: هناك حروف أخرى لم نتطرق إليها هنا لوجودها في مواضيع أخرى منها:
حرف جر كَ للتشبيه ـ مُذ ومنذ (بمعنى في ومن) ـ حتى للغاية أو للتعليل أو تكون حرف عطف ـ خّلا، عَدا، حَاشا للاستثناء ـ لولا للتمني ـ حروف (و، ت، ب) للقسم.
Not: Başka harf-i cerler de vardır. Burada ele almadık; çünkü başka konularda da işlenmektedir. Bunlardan:
| Harf-i cer | Açıklama |
|---|---|
| KAF | Benzetme içindir. |
| Müz (Münzü) | -beri, -eli, -ki (-dür). |
| HATTA | Hedefe varış, sebep ifade eder; bağlaç olur. |
| HALA, ADA, HAŞA | Hariç tutma ifade eder. |
| LEVLA | Temenni ifade eder. |
| VE, TE, BE | Yemin ifade eder. |
الموضوع الثاني
İkinci Konu
بعض الأفعال العربية المستعملة مع عدة حروف الجر
Arapçadaki bazı fiillerin birkaç harf-i cerle kullanımı
Not: Her fiil ayrı harf-i cer ile kullanıldığında genellikle anlam farklılığı oluyor; birçoğunun anlamları yukarıda geçiyor.
- آثَرَ على / في / مِنْ / ب.
- وافقَ على / في / إلى / ب.
- بَخِلَ على / عن / ب.
- شَكرَ على / ل.
- قفزَ على / ب.
- أخرجَ على / من / ب.
- ظهرَ على / من / ب.
- مرَّ على / ب.
- يحزنُ على / ل.
- حصَلَ على / مِنْ / ل.
- قامَ على / ل / ب.
- آمَنَ على / مِنْ / في / إلى.
- اطمئنّ على / مِنْ / في / إلى.
- عادَ من / إلى.
- جاءَ مِنْ / في / ب.
- يُغادِرُ من / إلى / ب.
- دَهشَ من / ل.
- تعجّبَ من / ل.
- أفضلُ من / على / ب
- استعانَ ب / على
- اقترحَ ب / ل
- أذاعَ ب / على
- أجابَ على / إلى
- جلسَ إلى / على
- لعِبَ ب / على
- نزلَ من / إلى
- امتاز على / ب / في / عن / من
- رضيَ عن / ب
- وَردَ في / إلى
- امتازَ ب / في / عن / على / من
المواضيع في القواعد العربية التي يأتي بعدها حروف الجر
Gramer konularından sonra kullanılan harf-i cerler
| Arapça | Türkçe |
|---|---|
1. بعدَ اِسمُ الموصولِ (في صلة الموصول)
| Sıla-i mevsul olarak gelebilir. |
2. بعدَ الفاعِل (في حالة مفعول به غير صريح)
| MB.G.S. olarak gelebilir. |
3. بعدَ نائب فاعل
| Nâib-i fâil olarak gelebilir. |
4. في الخبر كشبه جملة
| Haber (şibh-i cümle) olarak gelebilir. |
5. بعدّ إنّ وأخواتها
| İnne ve kardeşlerinden sonra gelebilir. |
6. بعدَ كان وأخواتها
| Kâne ve kardeşlerinden sonra gelebilir. |
7. بعدَ ليس وأخواتها
| Leyse ve kardeşlerinden sonra gelebilir. |
8. بعدَ شبه إضافة أي شبه فعل (اسم فاعل، اسم مفعول، مصدر)
| Şibh-i izafet konusundan sonra gelebilir. |
9. بعدَ المُضاف الحقيقي (المعنوي)
| Manevi izafetten sonra gelebilir. |
10. بعدَ الفاعِل التي يأتي ظرفاً
| Fâilden sonra zarf olarak gelebilir. |
11. بعدَ الفاعل التي يأتي مفعول لأجلهِ
| Fâilden sonra mef‘ûlün li-eclih olarak gelebilir. |
12. بعدَ الفاعل التي يأتي حالاً
| Fâilden sonra hâl olarak gelebilir. |
13. يأتي كتمييز بعد من البيانية
| Temyiz olarak min-i beyâniyyeden sonra gelebilir. |
14. بعدَ كم ـ كأينَ ـ كذا التي يأتي تمييزاً
| كم ـ كأينَ ـ كذا edatlarından sonra temyiz olarak gelebilir. |
15. بعدَ لا النّافية للجنس
| Lâ en-nâfiyeden sonra gelebilir (olumsuz lâ'dan sonra). |
16. بعدَ اسم النّكرة التي يأتي كصفة
| Nekre isimden sonra sıfat olarak gelebilir. |
17. يجوز أن يأتي في موضع التّحذير
| Tahzir konusunda kullanılabilir. |
18. بعدَ الفعل التي يكون فاعل بحرف جر زائد
| Fiilden sonra harf-i cer kullanılabilir. |
أو يأتي كمبتدأ يحملُ حرف جر زائد
| Bir de mübtedanın başına zâit harf-i cer gelirse kullanılabilir. |
Nizameddin İbrahimoğlu
Hitit Üniversitesi-İlahiyat Fakültesi