الضمائر
ARAPÇA GRAMERİNİN BAZI KONULARI
ZAMİRLER
الضمائر
نظام الدّين إبراهيم أوغلو
محاضر في جامعة هيتيت بتركيا
1. MUNFASIL (BİTİŞMEYEN – ÖZNE) ZAMİRLER الضّمائرُ المنفصلةُ
Kendi başına (fiile, harf-i cerre, isme vb. bitişik olmaksızın) kullanılabilen zamirlerdir.
Devamlı merfu ve mecrur gelenler olmak üzere ikiye ayrılır.
| Çoğul | İkil | Tekil | |
|---|---|---|---|
| هُمْ ONLAR | هُمَا O İKİSİ | هُوَ O | Müzekker |
| هُنَّ | هُمَا | هِيَ | Müennes |
| أَنْتُمْ SİZ | أَنْتُمَا İKİNİZ | أَنْتَ SEN | Müzekker |
| أَنْتُنَّ | أَنْتُمَا | أَنْتِ | Müennes |
| نَحْنُ BİZ | نَحْنُ BİZ | أَنَا BEN |
ÖRNEKLER اَمْثِلة
اَنَا مُعَلِّمُ: Ben öğretmenim
اَنْتُمْ مُعَلِّمُونَ Siz-e-öğretmensiniz
اَنْتُنَّ مُعَلِّمَاتُ: “= -k- = “
هُوَ كَتَبَ: O- yazdı
هُنَّ كَتَبْنَ:Onlar-k- yazdılar “
انْتِ تَكْتُبِينَ: Sen-k- yazıyorsun “
نَحْنُ نَكْتُبُ: Biz “k -yazıyoruz
Not:
İnsan dışındakilerin çoğullarının yerine tekil-müennes zamir هِيَ gelir.
— Devamlı mensup gelenler
| Çoğul | İkil | Tekil | |
|---|---|---|---|
| إيّاهم ONLARI |
إيّاهما İKİSİNİ |
إياه ONU |
Müzekker |
| إيّاهنّ | إيّاهما | إياها | Müennes |
| إيّاكم SİZİ |
إيّاكما İKİNİZİ |
إيّاكَ SENİ |
Müzekker |
| إيّاكنّ | إيّاكما | إيّاكِ | Müennes |
| إيّانا BİZİ |
إيّانا BİZİ |
إيّايّ BENİ |
2. MUTTASIL (BİTİŞİK-NESNE) ZAMİRLER: Kendi başına kullanılamayan (fiil, harf-i cer, isim vb. unsurlara bitişik olarak kullanılan) zamirler.
| Çoğul | İkil | Tekil | |
|---|---|---|---|
| هُمْ ONLARI-N | هُمَا O İKİSİNİ- | هُ Onu- | Müzekker |
| هُنَّ | هُمَا | هَا | Müennes |
| كُمْ SİZİ-N | كُمَا İKİNİZİ-N | كَ SENİ-N | Müzekker |
| كُنَّ | كُمَا | كِ | Müennes |
| نَا BİZİ-M | نَا BİZİ-M | يِ M- |
ÖRNEKLER — أَمْثِلة
A- Fiillere bitişir
| العربية | التركية |
|---|---|
| كَتَبْناهَاَ | Onu -e-k- yazdık |
| كَتَبُوكُمْ | Sizi -e- yazdılar -k- |
| كَتَبْتُمْنَا | Bizi yazdınız -e- |
| نَكْتُبُهَا | Onu -k- yazıyoruz |
| سَنَكْتُبُهُمْ | Onları -e- yazacağız |
| لا سَنَكْتُبُكُنَّ | Sizi -k- yazmayacağız |
Not:
- İnsan dışındakilerin çoğullarının yerine tekil-müennes zamir هَا gelir.
- Bitişik zamirler a- fiillere, b- isimlere, c- harf-i cerlere bitişir.
Bitişik zamirler isimlere bitişir
Bitişik zamirler isimlere bitişir; isim tamlaması olur.
| العربية | التركية |
|---|---|
| كِتَابُكَ | Senin -e- kitabın |
| كِتَابُنَا | Bizim kitabımız |
| كِتَابُهُمْ | Onların -e- kitabı |
| مُعَلمُكَِ | Senin -e- öğretmenin |
| مُعَلِّمَاكَِ | Senin iki öğretmenin |
| مُعَلِّمُوكَ | Senin -e- öğretmenlerin |
| رَأَيْتُ مُعَلمَكَِ | Senin öğretmenini gördüm |
| رَأَيْتُ مُعَلِّمَيْكَِ | Senin iki öğretmenini gördüm |
| رَأَيْتُ مُعَلِّمِيكَ | Senin öğretmenlerini gördüm |
الاسم المفرد والتثنية والجمع
İSİMLERDE TEKİL-İKİL-ÇOĞUL
| ÇOĞUL | İKİL | TEKİL | |
|---|---|---|---|
| nesne özne مُعَلِّمُونَ ِينَ |
nesne özne مُعَلِّمَان يْنِ |
مُعَلِّم | MÜZEKKER |
| مُعَلِّمَاتٌ | nesne özne مُعَلِّمَتَانِ يْنِ |
مُعَلِّمَة | MÜENNES |
Not:
1– İsimler, cümle içinde fail-özne olursa, son harekeleri ötre olur.
Başında إِل (elif-lam) yoksa çift ötre olur.
2- İsimler, cümle içinde meful olursa, son harekeleriل أ(elif-lam)lı olursa tek üstün َ, ل أ (elif-lam) sız olursa çift üstün olur. Muzafun ileyh olursa veya başında harf-i cer bulunursa son harekeleri ِ esre veya çift esre olur. Müennes çoğullar üstün alması gereken yerde onun yerine esre alır.
رَاَى مُعَلِّمٌ bir öğretmen gördü
مُعَلِّمَانِ “İki “Öğretmen “
مُعَلِّمُونَ “ Öğretmenler “
رَاَيْتُ مُعَلِّمًا bir öğretmeni gördüm
مُعَلِّمَيْنِ “ iki “Öğretmen“
لِمُعلّمَيْنِ İki öğretmen için
لِمُعلّمِينِ Öğretmenler için
مُعَلِّمِيِن “Öğretmenler “
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
الجملة الفعلية
FİİL CÜMLESİ
(Fiille Başlayan Cümleye Denir)
ÖGELERİ: Fiil, Fail-Özne Ve Meful-Nesneden ibarettir.
a-(Fail-Özne, daima ötre veya ikildeانِ , kurallı müzekker çoğulda ونَ alır)
b-(Meful-Nesne, üstün alır, başında harf-i cer varsa esre alır –(ikilde يْنِ –kurallı müzekker çoğulda ينَ alır)
1- Fiil cümlesinde önce basit düz tümleçler, sonra dolaylı tümleçler yazılır.
2- Fiil cümlesinde fiil, fail-özneye sadece müzekkerlik-müenneslikte uyar. Fiil cümlesinde failler-özneler ikil veya çoğul da olsa, fiil tekil kalır.
ÖRNEKLER اَمْثِلة
ذَهب الطّالبُ إلى المدرسةِ Öğrenci okula gitti.
هَلْ كَتَبتَ الدَّرْسَ فِى الْمَدْرَسَةِ مِنْ صَدِيقِكَ Dersi okulda arkadaşından mı yazdın?
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
الجملة الإسمية
İSİM CÜMLESİ
(İsimle Başlayan Cümleye Denir)
A-MÜBTEDA
1- Başa gelir
2- Son harfinin harekesi ötre olur. (ikildeانِ , kurallı müzekker çoğulda ونَ olur)
3- Başında ل أ (elif-lam) bulunur.
B-HABER
( dir, dıra bitişen kelime veya kelimeler, haberdir)
1- Sonra gelir
2- Son harekesi çift ötre olur. ( İkildeانِ , kurallı müzekker çoğuldaونَ olur)
3- Başında ل أ (elif-lam) bulunmaz.
4- Haber sadece şu konularda mübteda’ya uyar. (müzekker-müennes (Tekil-ikil-çoğul)
Ancak İnsan dışındakilerin çoğullarının haberi, sıfatı, fiili, zamiri, ism-i mevsulü vb. müennes-tekil gelir.
5- Başında harf-i cer varsa kurala uymaz, sadece harf-i cer sonunu esre yapar.
6- Mübteda isim-sıfat tamlaması, masdar manalı fiil cümlesi olabilir
Haber de isim-sıfat tamlaması, fiil ve isim cümlesi şeklinde gelebilir. Haber fiil cümlesi şeklinde gelirse fiil, tekil-ikil-çoğul ve müzekkerlik-müenneslik açısından mübtedaya uyar. Ancak İnsan dışındakilerin çoğullarının haberi, sıfatı, fiili, zamiri, ism-i mevsulü vb. müennes-tekil gelir.
ÖRNEKLER اَمْثِلة
Mübteda ve Haber
اَلْمُعَلِّمُ طَوِيلٌ Öğretmen uzundur
اَلْمُعَلِّمَانِ طَوِيلَانِ İki öğretmen uzundur
اَلْمُعَلِّمُونَ طَوِيلُونَ Öğretmenler uzundur
اَلْمُعَلِّمَةُ طَوِيلَةُ -k- öğretmen uzundur
اَلْمُعَلِّمَتَانِ طَوِيلَتَانِ İki-k-öğretmen uzundur
اَلْمُعَلِّمَاتُ طَوِيلَاتٌ –k-öğretmenler uzundur
اَلْمُعَلِّمَاتُ فِى الْمَدْرَسَةِ –k-öğretmenler okuldadır.
اَلْكِتَابُ مُفِيدٌ Kitap faydalıdır
اَلْكِتَابَانِ مُفِيدَانِ Ki kitap faydalıdır
اَلْكُتُبُ مُفِيدَةٌKitaplar faydalıdır
اَلْمُعَلِّمَاتُ جِئْنَ إلى الْمَدْرَسَةِBu öğretmenler okula geldi
هَؤُلاَءِ اَلْمُعَلِّمَاتُ مُعَلِّمَاتُ مَدْرَسَتِنَا Bu öğretmenler bizim okulun öğretmenleridir.
HABERİN BAŞA GEÇTİĞİ YERLER
NOT: (Mübteda elif-lamsız ise, haberin başında harf-i cer –zarf varsa)
Evde bir adam var فِى الْبَيْتِ رَجُلٌ
Bende-yanımda bir kalem var لَدَىَّ قَلَمٌ
Yanında bir kalem var mı? هَلْ عِنْدَكَ قَلَم
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
اسم الإشارة
İŞARET İSİMLERİ
| Yakın için işaret zamirleri | |||
|---|---|---|---|
| Çoğul | İkil | Tekil | |
| هَؤُلاَءِ BUNLAR | هَذانِ (özne)؛ هَذيْنِ (nesne) BU İKİSİ | هَذا BU | Müzekker |
| هَاتَانِ (özne)؛ هَاتَيْنِ (nesne) | هَذِهِ / هَذِي | Müennes | |
| Uzak için işaret zamirleri | |||
|---|---|---|---|
| Çoğul | İkil | Tekil | |
| اُولاَئِكَ | ذَانِكَ | ذَاكَ / ذَلِك | Müzekker |
| تَانِكَ | تَاكَ / تِيكَ / تِلْكَ | Müennes | |
Not:
1- İsmin başına gelir. 2- İşaret ismi, tekil-ikil-çoğul ve müzekkerlik-müenneslikte işaret edilen isme uyar. Sadece insan dışındaki çoğullarda işaret ismi müennes tekil هَذِه veya تِلْكَ gelir. 3- İsmin başında mutlaka (أل) elif-lam bulunur. 4- İşaret isimlerinin sonlarına bazen eklenen “ك” harfi muhataba göre çekimlidir. Örneğin: ذَالِكَ، ذَالِكِمَا، ذَالِكُمْ vb.
ÖRNEKLER — أَمْثِلة
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| هَذَا الْمُعَلِّمُ | Bu -e- öğretmen |
| هَذَانِ الْمُعَلِّمَانِ | Bu iki -e- öğretmen |
| هَؤُلاء الْمُعَلِّمُونَ | Bu -e- öğretmenler |
| لِهَؤُلاء الْمُعَلِّمِين | Bu -e- öğretmenler için |
| لِهَذَيْنِ الْمُعَلِّمَيْنِ | Bu iki -e- öğretmen için |
| هَذَا الْكِتَابُ | Bu kitap |
| هَذَانِ الْكِتَابَانِ | Bu iki kitap |
| مِنْ هَذَيْنِ الْكِتَابَيْنِِ | Bu iki kitaptan |
| هَذِهِ الْكُتُبُ | Kitaplar |
| ذَالِكَ الْكِتَابُ | O kitap |
| تِلْكَ الْكُتُبُ | Kitaplar |
إنّ وأخواتها
إِنَّ VE KARDEŞLERİ
1- İsim cümlesinin başına gelirler. 2- Müبتedayı üstün yaparlar. Mübteda ikilse يْنِ, kurallı müzekker çoğulsa ينَ alır. Müennes çoğullar üstün alması gereken yerde onun yerine esre alır. 3- Haber aynen kalır.
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| إِنَّ | Şüphesiz |
| أَنَّ | -dığını, -diğini |
| كَأَنَّ | Sanki, -mış gibi |
| لَكِنَّ | Ama, fakat |
| لَيْتَ | Keşke |
| لَعَلَّ | Belki, umulur ki |
ÖRNEKLER — أَمْثِلة
İnne'nin İsmi ve Haberi
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| إنَّ اَلْمُعَلِّمَ طَوِيلٌ | -E- öğretmen uzundur. |
| إِنَّ اَلْمُعَلِّمَيْنِ طَوِيلَانِ | Şüphesiz iki öğretmen uzundur. |
| لَيْتَ اَلْمُعَلِّمِينَ طَوِيلُونَ | Keşke -e- öğretmenler uzun olsa. |
| كَأَنَّ اَلْمُعَلِّمَةَ طَوِيلَةٌ | Sanki -k- öğretmen uzundur. |
| لَعَلَّ اَلْمُعَلِّمَتَيْنِ طَوِيلَتَانِ | Belki iki -k- öğretmen uzundur. |
| لَكِنَّ اَلْمُعَلِّمَاتِ طَوِيلَاتٌ | Fakat -k- öğretmenler uzundur. |
كان وأخواتها
كَانَ VE KARDEŞLERİ
1- İsim cümlesinin başına gelirler. 2- Mübteda aynen kalır. 3- Haberi üstün yaparlar. Haber ikilse يْنِ, kurallı müzekker çoğulsa ينَ alır. Müennes çoğullar üstün alması gereken yerde onun yerine esre alır.
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| كَانَ يَكُونُ | Oldu, oluyor, olur. |
| صَارَ سَيَصِيرُ | Oldu, oluyor; dönüştü, dönüşüyor. |
| أَصْبَحَ يُصْبِحُ | Oldu, oluyor; sabahladı, sabaha çıktı. |
| لَيْسَ | Değildir. |
| أَضْحَى | Kuşluk vaktine çıktı, kuşlukta bir işle meşgul oldu. |
| ظَلَّ | Kaldı, devam etti, geçti, gündüz bir işle meşgul oldu. |
| أَمْسَى | Akşama girdi, erişti, akşamleyin bir iş yaptı. |
| بَاتَ | Geceledi, geceyi geçirdi, geceleyin bir işle meşgul oldu. |
| مَا زَالَ | Hâlâ. |
| مَا فَتِئَْ | Hâlâ. |
| مَا بَرِحَ | Hâlâ. |
| مَا دَامَ | … sürece, müddetçe, -dikçe. |
ÖRNEKLER — أَمْثِلة
Öğrenim günlük olarak altı saattir.
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| سَتَصِير الدِّرَاسَةُ سِتَّ سَاعَاتٍ يَوْمِيًّا. | Öğrenim günlük olarak altı saat olacak. |
| لَيْسَ اَلْمُعَلِّمَانِ طَوِيلَيْنِ | İki öğretmen uzun değil. |
| كَانَ اللَّهُ رَحِيمًا | Allah çok merhametlidir. |
| أَصْبَحَ الْوَلَدُ نَائِمًا | Çocuk sabahleyin uyudu. |
| أَضْحَى الْجَوُّ بَارِدًا | Kuşluk vakti hava soğudu. |
| ظَلَّ الرَّجُلُ عَامِلاً | Adam gün boyu çalıştı. |
| اِجْتَهِدْ مَا دُمْتَ طَالِباً | Öğrenci olduğun sürece çalış. |
الاسم الموصول
BELİRTİLİ İSM-İ MEVSULLER (İlgi Zamiri)
نظام الدّين إبراهيم أوغلو
محاضر في جامعة هيتيت بتركيا
| ÇOĞUL | İKİL | TEKİL | |
|---|---|---|---|
| اَلَّذِينَ Kİ O KİMSELER |
اَللَّذَانِ özne اَللَّذَيْنِ nesne — Kİ O İKİSİNİ |
اَلَّذِي Kİ O KİMSE (O kimse) |
MÜZEKKER |
| اَلْلاَّتِي، اللَّوَاتِي، اللاَّئِي | اَللَّتَانِ özne اَللَّتَيْنِ nesne |
اَلَّتِي | MÜENNES |
Not: Sadece insan dışındaki SADECE çoğullarda İsm-i mevsul müennes tekil
اَلَّتِى gelir. (Akıllı ve akısızlar için kullanılır).
BELİRTİSIZ İSM-İ MEVSULLER
مَنْ (kimse-ler): Sadece akıllılar için kullanılır.
ماَ (şeyler) Hayvan canlılar ve nesneler için kullanılır
اىُّ (hangisi)İnsan, hayvan ve cansızlar için kullanılır
ÖRNEKLER اَمْثِلة
Eve giden öğretmen geldi (FAİL-ÖZNE)
جَاءَ اَلْمُعَلِّمُ الَّذِى ذَهَبَ اِلَى الْبَيْت
Eve giden iki öğretmen geldi (FAİL-ÖZNE)
جَاء اَلْمُعَلِّمَانِ الَّذَانِ ذَهَبَا اِلَى الْبَيْتِ
رَاَيْتُ اَلْمُعَلِّمَيْنِ الَّذَيْنِ ذَهَبَا اِلَى الْبَيْتِ
Eve giden iki öğretmeni gördüm (MEFUL-NESNE)
Eve giden öğretmenler geldi (FAİL-ÖZNE)
جَاء اَلْمُعَلِّمُونِ الَّذِينَ ذَهَبُوا اِلَى الْبَيْتِ
رَاَيْتُ اَلْمُعَلِّمِينِ الَّذِينَ ذَهَبُوا اِلَى الْبَيْتِ
Eve giden öğretmenleri gördüm (MEFUL-NESNE)
لأ تَأْكُلُ مَا اَكَلْتُهَاBenim yediklerimi (şeyleri) sen yemezsin
لأ تَغْضُبُ مَنْ غَضِبُواهُمْOnların kızdığı kimselere sen kızmazsın
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
الحال
HAL
( Failin veya Mefulün durumunu bildiren kısımdır. )
NOT:
Hal, durumunu bildirdiği isme sadece tekil-ikil-çoğul ve müzekker-müenneslik açısından uyar. Ancak İnsan dışındakilerin çoğullarının haberi, sıfatı, fiili, hali vb. müennes-tekil gelir
أنواع الحال
HALİN ÇEŞİTLERİ
1- Hal tek kelime olursa genelde ism-i fail olur. Elim-lamsız ve üstünlü olarak gelir
جَاءَ الأَوْلاَدُ لاعِبِينِ _ جَاءَ الْوَلَدَانِ لاعِبَيْنِ _ جَاءَ الْوَلَدُ لاعِبًا
Çocuk -iki-lar oynayarak geldiler
جَاءتْ الْبِنَاتُ لاعِبَاتٍ ;جَائَتْ الْبِنْتَانِ لاعِبَتَيْنِ; جَائَتْ الْبِنْتُ لاعِبَةً
Bir kız-iki-laroynayarak geldiler
2- Hal mazi fiil olursa başına vegad ( وَقَدْ gelir).
Ali arabasına binmiş olduğu halde geldi جَاءَ عَلِىٌّ وَقَدْ رَكِبَ سَيَّارَتَهُ
3- Hal muzari fiil olursa başına bir şey gelmez. Ancak başında gad
( قَدْ) varsa ve ( وَ)ilave edilir.
Öğretmen sınıfa öğrencileri müjdeleyerek girdi.دَخَلَ الْمُعَلِّمُ الصَّفَّ يُبَشِّرُ الطَلَبَ
4- Hal isim cümlesi olursa başına ve (وَ )gelir.
İnsanlar uyurken ben uyumadım. اَنَا سَهِرْتُ وَ النَّاسُ نَائِمُونَ
5- Halde harf-i cer veya zarf varsa, aynen kalır.
Hilali bulutlar arasında gördüm. رَاَيْتُ الْهِلالَ بَيْنَ السَّحَابِ
Ziynetleri içinde kavminin yanına çıktı.خَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ فِى زِينَتِهِ
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
İSTİSNA
الاستثناء
1- (Hariç, den başka, dışında, sadece, yalnız, ancak, müstesna) anlamlarına gelen edatlarla bir şeyi hariç tutma işlemidir.
2-اِلاّ edatı gelen yerlerde istisna edilen şeyin harekesi: fail istisna edatından önce geçtiyse üstün, geçmediyse ötre, diğerlerinde ise cümle içindeki alması gereken hareke olur.
3-Ancak غَيْرُ سِوَى خَلاَ عَدَا حَاشَا) ) bu edatlardan sonar gelen istisnanın harekesi, muzaf ileyh olduğunda esre olur.
İstisna edatları:
اِلاّ غَيْرُ سِوَى خَلاَ عَدَا حَاشَا
ÖRNEKLER اَمْثِلة
جَاءَ الطُّلاَّبُ الاَّ خَالِدًا ـ مَا جَاءَ الطُّلاَّبُ الاَّ خَالِدًا ـ مَا رَاَيْتُ فِى الصِّفِّ اِلاَّ خَالِدًا
Sınıfta sadece Halid i gördüm (başkasını görmedim. Halid hariç öğrenciler gelmedi. Halid hariç öğrenciler geldi
مَا اَنْتَ اِلاَّ طَالِبٌ ـ مَا جَاءَ الطُّلاَّبُ خَلاَ خَالِدٍ ـ مَا جَاءَ الطُّلاَّبُ غَيْرَ خَالِدٍ
Halit hariç öğrenciler gelmedi. Halid hariç öğrenciler gelmedi. Sen ancak (sadece) bir öğrencisin
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
الأفعال المقاربة
MUKAREBE (YAKLAŞMA) FİİLLERİ
Not: Bu fiillerden sonra muzari fiil gelir.
اَوْشَكَ – يُوشِكُ genellikle muzari fiilin başına أَنْ alır
كَرَبَ genellikle muzari fiilin başına أَنْ alır
كَادَ – يَكَادُ nadiren muzari fiilin başına أَنْ alır
Gün bitmek üzere النَّهَارُ أَنْ يَنْقَضِىَ اَوْشَك
Yağmur neredeyse yağacak gibi oldu كَادَ الْمَطَرُ يَنْزِلُ
Yağmur yağmak üzere, neredeyse yağacak الْمَطَرُ يَنْزِلُ يَكَادُ
Nerdeyse hiç bir sözü anlamıyorlar لاَ يَكَدُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
RECA (UMMA) FİİLLERİ
اِخْلَوْلَقَ . حَرَى . عَسَى
Not: Bu fiillerden sonra اَنْ ondan sonra da muzari fiil gelir
Belki Allah bizi affederعَسَى اللَّهُ اَنْ يَتُوبَ عَلَيْنَا
Umulur ki-belki öğrenciler başarır عَسَى الطُّلاَّبُ اَنْ يَنْجَحُوا
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
BAŞLAMA FİİLLERİ
أَخَذَ . اِبْتَدَاَ . جَعَلَ
Not: Bu fiiller başta gelir. Sonra gelen fiil, muzari olur.
Yazmaya başladıاَخَذَ يَكْتُبُ
Okumaya başladımاِبْتَدَاْتُ اَقْرَاُ
İstiğfar etmeye başladıkجَعَلْنَا نَسْتَغْفِر ُ
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
المعلوم والمجهول في الأفعال
FİİLLERDE ETKEN, EDİL GEN YAPMA VE ÇEKİMLERİ
1- Mazi Geçmiş Zaman
a-İlk harf ötre yapılır
b- Sondan ikinci asıl harf esre yapılır
Yazdı –yazıldı كَتَبَ كُتِبَ Yazdık-yazdıkكَتَبْنَا كُتِبْنَا
Çıkardık-çıkarıldıkاَخْرَجْنَا اُخْرِجْنَا
Dedi –denildi قَالَ قِيلَ Dua etti-dua edildiدَعَى دُعِىَ
2- Muzari şimdiki Zaman
a-İlk harf ötre yapılır
b- Sondan ikinci asıl harf üstün yapılır
Yazıyor-yazılıyor يَكْتُبُ يُكْتَبُ
Yazıyoruz-yazılıyoruzنَكْتُبُ نُكْتَبُ
Diyor-deniliyor يَقُولُ يُقَالُ
Hükmediyor-hükmediliyorيَقْضِى يُقْضَى
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
استعمالات بعض الأفعال
BAZI FİİLLERİN KULLANIMI
Gücü yetti- ebildi
اِسْتَطَعْتُ الذَّهَابَ اِلَى بُورْصَا ـ اِسْتَطَعْتُ اَنْ اَذْهَبَ اِلَى بُورْصَا.
تَمَكَّنْتُ مِنَ الذَّهَابِ اِلَى بُورْصَا Bursa’ya gidebildim.
اَسْتَطِيعُ الذَّهَابَ اِلَى بُورْصَا ـ اَسْتَطِيعُ اَنْ اَذْهَبَ اِلَى بُورْصَا.
يُمْكِنُ لِى اَنْ اَذْهَبَ اِلَى بُورْصَا ـ يُمْكِنُ لِى الذَّهَابُ اِلَى بُورْصَا Bursa’ya gidebilirim.
بِاِمْكَانِى الذَّهَابُ اِلَى بُورْصَا ـ بِاِمْكَانِى اَنْ اَذْهَبَ اِلَى بُورْصَا.
اَتَمَكَّنُ مِنَ الذَّهَابِ اِلَى بُورْصَا ـ رُبَّمَا اَذْهَبُ اِلَى بُورْصَا Belki gidebilirim
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
المفعول المطلق
MEFUL-Ü MUTLAK (O kadar. Öyle. Çok)
Cümledeki fiilin anlamını pekiştirmek* fiilin nasıl yapıldığını veya yapılış sayısını bildirmek için fiilin masdarının fiilden sonra çift üstünlü olarak getirmektir.
Örnekler
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| ضَرَبَ الْحَارِسُ اللِّصَّ ضَرْبًا | Bekçi hırsıza öyle bir dayak attı ki. |
| اُزْكُرُوا اللّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا | Allah'ı çok çok anın. |
| فَرِحْتُ فَرْحًا | Öyle sevindim ki. |
| سَلَّمَ عَلَىَّ سَلاَمًا | Bana bir selam verdi ki. |
| اِجْتَهَدْتُ اِجْتِهَادًا لَمْ يَجْتَهِدْهُ غَيْرِى | Öyle çalıştım ki benden başkası çalışmamıştır. |
| اِجْتَهَدْتُ أَىَّ اِجْتِهَادٍ | Çalıştım ama ne çalışma! |
| سِرْتُ سَيْرَ الْجُنُودِ | Askerler gibi yürüdüm. |
| فَرَرْتُ فِرَارَ اللِّصِّ | Hırsız gibi kaçtım. |
| دَقَّتِ السَّاعَةُ دّقَّتَيْنِ | Saat iki defa vurdu. |
مفعول معه — MEFUL-Ü MAAH
(İle birlikte, boyunca)
Not: Meful-ü maahın başına vav gelir ve harekesi üstün olur; ikilse يْنِ, kurallı müzekker çoğulsa ينَ alır.
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| سِرْتُ وَالْجَبَلَ | Dağla birlikte, dağ boyunca yürüdüm. |
| سِرْتُ وَالنَّهْرَ | Nehirle birlikte, nehir boyunca yürüdüm. |
| سَافَرْتُ وَالصُّبْحَ | Sabahla birlikte, sabahleyin yola çıktım. |
| سَافَرْتُ وَاللَّيْلَ | Geceyle birlikte, geceleyin yola çıktım. |
| سَلَّمْتُ عَلَيْهِ وَخَالِدًا | Halit'le birlikte ona selam verdim. |
تمييز الأعداد — TEMYİZ = SAYILAN ŞEY
(Uzunluk, ağırlık, hacim ve sayılarda)
Not: Sayılan şey çift üstünlü, muzafun ileyh veya min ile mecrur olabilir.
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| شَرِبْتُ كَأْسًا حَلِيبًا | Bir bardak süt içtim. |
| كَمْ يَوْمًا ـ كَم كِتَابًا ـ كَمْ مِيلاً | Kaç gün/kitap/mil? |
| كَمْ أيَّامٍ ـ يَوْمٍ ـ كَمْ كُتُبٍ ـ كِتَابٍ | Nice günler/kitaplar! |
| كَأَىٍّ مِنْ نَبِىٍّ | Nice peygamber! |
| وَرُبَّ لَيْلٍ | Nice gece var ki. |
المنادى — MÜNADA: Çağrılan
Nida edatları: يَا، أَيَا، هَيَا، أَىْ، أَ
1- Özel isim veya başında elif-lam olursa
Son harekesi ötre olur. Elif-lamlı olursa ayrıca başına أَيُّهَا، أَيَّتُهَا getirilir.
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| أَيُّهَا الطَّبِيبُ ـ أَيَّتُهَا الطَّبِيبَةُ | Ey doktor! |
| يَا عَلِىُّ | Ey Ali! |
2- MÜNADA isim ve sıfat tamlaması ise
Sonu çift üstün olur.
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| يَا عَبْدَ اللَهِ | Ey Allah'ın kulu! |
| يَا طَالِعًا جَبَلاً | Ey dağa çıkan! |
| يَا مُسْرِعًا فِى الْخَيْرَاتِ | Ey hayırlı işlere koşan! |
| يَا رَجُلاً كَرِيمًا خُذْ مِنْ يَدِى | Ey cömert adam, elimden tut! |
التأكيد — TEKİD: VURGU
1- Lafzi Tekid
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| جَاءَ جَاءَ عَلِىٌّ | Ali geldi, geldi. |
| رَأَيْتُكَ أَنْتَ | Seni gördüm, seni. |
2- Manevi Tekid
(İsim ve zamirlere muzaf olurlar.)
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| عَيْن ـ نَفْس | Kendisi. |
| كِلاَ ـ كِلْتَا | Her ikisi. Bu iki edat ikiller içindir. |
| كُلّ ـ جَمِيع ـ عَامَّة | Tümü, hepsi. |
| جَاؤُوا جَمِيعُهُمْ | Hepsi geldiler. |
| جَاءَ الرَّجُلُ نَفْسُهُ ـ عَيْنُهُ | Adam bizzat kendisi geldi. |
| جَاءَ الْمُعَلِّمَانِ كِلاَهُمَا | İki öğretmenin ikisi de geldi. |
الحروف المشبهة بليس — لَيْسَ GİBİ HAREKET EDENLER
1- مَا
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| مَا عَلِىٌّ قَارِئًا كِتَابَهُ | Ali kitabını okumuyor. |
| مَا عَلِىٌّ مُجْتَهِدًا | Ali çalışkan değil. |
| مَا عَلِىٌّ بِرَجُل | Ali adam değil. |
| مَا عَلِىٌّ غَيْرَ شَاعِرٍ | Ali şairden başka bir şey değil; sadece bir şair. |
| مَا عَلِىٌّ سِوَى كَاتِبٍ | Ali kâtipten başka bir şey değil; sadece bir kâtip. |
| مَا هَذَا بَشَرًا | Bu insan değil. |
2- إِنْ
Olumsuzluk illa ile bozulmamalı.
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| اِنْ اَنْتَ الاَّ نَذِيرٌ | Sen ancak, sadece bir uyarıcısın. |
| اِنْ هَذَا اِلاَّ مَلَكٌ كَرِيمٌ | Bu ancak yüce bir melektir; bu, yüce bir melekten başka bir şey değil. |
3- لاَ
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| لا وَزَرَ مِمَّا قَضَى اللَّهُ وَاقِيًا | Allah'ın hükmettiğinden koruyacak hiçbir sığınak yoktur. |
| لا بَخِيلٌ مُفْلِحًا | Hiçbir cimri iflah olmaz; iflah olan hiçbir cimri yoktur. |
بعض الأدوات والاصطلاحات — BAZI EDATLAR VE KALIPLAR
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| لاَ رَجُلَ فِى الْبَيْتِ | Evde hiçbir erkek yok. |
| مَا رَجُلَ فِى الْبَيْتِ | Evde hiçbir erkek yok. |
| مَا أَحَدََ فِى الْبَيْتِ | Evde hiç kimse yok. |
| أَ اِلَهٌ مَعَ اللَّهِ | Allah'ın yanında bir başka ilah mı var? |
| رَجُلٌ عَالِمٌ زَارَنَا | Âlim bir adam bizi ziyaret etti. |
| إِنَّكَ أَنْتَ الْعَالِمُ | Sen şüphesiz âlimsin; sen âlimin ta kendisisin. |
| اَلْعِلْمُ هُوَ النُّورُ. | İlim bizzat nurdur. |
أَ … أَمْ — mi yoksa
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| سَوَاءٌ عَلَيْكَ أَكَتَبْتَ أَمْ لَمْ تَكْتُبْ | Yazsan da yazmasan da senin için birdir. |
| أأَنْتَ عَلِىٌّ أمْ خَالِدٌ | Sen Halit mi yoksa Ali misin? |
| أَ قَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ مَا تُوعَدُونَ | Tehdit edildiğiniz yakın mı yoksa uzak mı? |
إِمَّا … أَوْ — ya … veya
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| خُذْ إِمَّا هَذَا أَوْ ذَاكَ | Ya bunu veya onu al. |
| اَلْعَدَدُ إِمَّا زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌ | Sayı ya çifttir veya tektir. |
إِمَّا … إِمَّا — ya … ya
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| هَذَا الْقَادِمُ إِمَّا عَلِىٌّ إِمَّا خَالِدٌ | Bu gelen ya Ali'dir ya Halit'tir. |
إِذْ — Sürpriz ve çünkü
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| بَيْنَمَا نَحْنُ نَجْلِسُ إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ | Biz otururken bir adam çıkageldi. |
| أَكْرَمْتُهُ إِذْ هُوَ شَرِيفٌ | Ona ikram ettim çünkü o soylu biridir. |
أَنْ — -mek, -meniz, -meleri; diye
Başına geldiği muzari fiili üstün yapar ve manasını masdara çevirir. Mazi ve emir fiillerinin başına gelirse onları etkilemez; sadece diye anlamına gelir.
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| وَاَنْ تَصُومُو خَيْرٌ لَكُمْ | Oruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır. |
| وَاَوْحَيْنَا اِلَيْهِ اَنْ اِصْنَعْ اللْفُلْكَ | Ona gemiyi yap diye vahyettik. |
| ضَرَبُوهُ أَنْ صَلَّى | Namaz kıldı diye onu dövdüler. |
بَلْ
Olumsuz soruya olumlu cevap için (tabii ki evet) ve “aksine, yok hayır” anlamlarında kullanılır.
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| خُذْ قَلَمًا بَلْ كِتَابًا | Bir kalem, hayır, aksine bir kitap al. |
| مَا عَلِىٌّ طَالِبًا بَلْ مُعَلِّمٌ | Ali öğrenci değil, aksine öğretmendir. |
| أَلَسْتَ بِصَدِيقِى؟ بَلَى | Sen benim arkadaşım değil misin? Tabii ki evet. |
عَنْ — -den, -dan; hakkında, yerine
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| تَحَدَّثْنَا عَنْ السَّرَطَانِ | Kanser hakkında konuştuk. |
| صُمْ عَنْ أَبِيكَ | Babanın yerine oruç tut. |
إِذَا — Sürpriz, bir de bakmışsın, birden, hemen
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| ظَنَنْتُهُ غَائِبًا فَإِذَا بِهِ حَاضِرٌ أَمَامِى | Onu kayıp zannettim; bir de baktım ki önümde duruyor. |
| وَاِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ اِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ | Onlara bir kötülük dokunduğunda bir de bakmışsın hemen ümit keserler. |
إِذَنْ — Öyleyse, o hâlde
Not: Başına geldiği muzari fiilin sonunu üstün yapar veya nunu düşürür.
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| إِذَنْ تَبْلُغَ الْقَصْدَ | Öyleyse hedefe ulaşırsın. |
أَمَا – أَلاَ – أَلاَّ – هَلاَّ
Nezaket, uyarı ve teşvik edatlarıdır (= …senize, …mez misiniz).
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| أَلاَ تَجِيءُ إلَى النَّادِى | Kulübe gelsene; gelmez misin? |
| أَلاَّ رَاعَيْتُمْ حَقَّ الْأُخُوَّةِ | Kardeşlik hukukunu gözetsenize. |
Ailene bir mektup göndersene; göndermen gerekmez mi
هَلاَّ تُرْسِلُ رِسَالَةً اِلَى اَهْلِكَ
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| عَلَى | Karşın, rağmen, beraber |
Şüphesiz Rabbin, zulümlerine rağmen insanları bağışlayıcıdır.
اِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ
| العربية | Türkçe |
|---|---|
| حَتَّى | Kadar, o kadar ki, bile |
Başına geldiği ismi esre yapar.
- Şafağın doğuşuna kadar… حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ
- Okula kadar… حَتَّى الْمَدْرَسَةِ
Hacılar, hatta yayalar bile döndü. رَجَعَ الْحُجَّاجُ حَتَى الْمُشَاةُ
Genci o kadar dövdü ki bayıldı — bayılıncaya kadar dövdü.
ضَرَبَ الشَّابَّ حَتَّى غُشِىَ عَلَيْهِ
الأفعال الخمسة أو السّتة
BEŞ VEYA ALTI FİİL
| الفعل | الضمير وبيانه / Zamir ve açıklaması |
|---|---|
| يفعل | هو (غائب — Üçüncü şahıs — Bir erkek) |
| يفعلان | هما (غائب — Üçüncü şahıs — İki erkek) |
| تفعلان | أنتما (مخاطب — İkinci şahıs — İki erkek) |
| يفعلون | هم (غائب — Üçüncü şahıs — Çok erkek) |
| تفعلون | أنتم (مخاطب — İkinci şahıs — Çok erkek) |
| تفعلين | أنتِ (مخاطبة — İkinci şahıs — Bir kadın) |
مثال: Örnek
يضرب: يضربان ـ تضربان ـ يضربون ـ تضربون ـ تضربين.
استعمالات الأفعال في الجمل: Fiillerin cümlede kullanılış şekli
- هما يضربان الولدَ ـ هما لم يضربا الولدَ.
- أنتم تذهبون إلى السّوق ـ أنتم لن تذهبوا إلى السّوقِ.
الأسماء الخمسة أو السّتة
BEŞ VEYA ALTI İSİM
أبٌ ـ أخٌ ـ حمٌ ـ فو ـ ذو مال ـ هنوك (بمعنى شيء).
مرفوع بالواو: Vav ile merfu olur.
هذا أبوك ـ جاء أخوك.
Bu baban. Kardeşin geldi.
منصوب بالألف: Elif ile mansup olur.
رأيت أباك ـ إنّ أباكَ عاقلٌ.
Babanı gördüm. Baban akıllıdır.
مجرور بالياء: Ya ile mecrur olur.
مررتُ بأبيكَ ـ سلمت على أخيكَ.
Babana uğradım. Kardeşine selam verdim.
Nizameddin İbrahimoğlu
Hitit Üniversitesi