Kerkük Liderlerinden Avukat Muhammed Hacı İzzet’in Hayatı
KERKÜK İLİNİN HÂKİMİ
“Meşhur Avukat Muhammed Hacı İzzet ( Ebu Aydın)”
Nizameddin İbrahimoğlu’nun kalemiyle[1]
Tercüme: Ahmet Yasin Küçüktiryaki
Yaşam Öyküsü
Asıl adı Muhammed bin Hace İzzet bin Veli bin Receb’tir. Babasının mesleği olan “Telci” lakabıyla tanındı. Aileleri de mesleklerine nispetle “Bakkalbaşı, Kalenci” lakaplarını aldı. Bir de Celaleddin Harzemşah’a nispet edilmelerinden dolayı “Celâlî” lakabını kullanmışlardır. Yine “Bayraktar” lakabını da atalarının savaşlarda Harzemşah devletinin sancağını taşımış olmalarından dolayı almışlardır. O, bir siyasetçi, büyük bir Türkmen mücahidi ve gazeteci olmasının yanı sıra bir düşünürdü; davetçi ve mücadeleci bir kişiliğe sahipti.
Dedesi Recep Kalenci Adanalıdır. Daha sonra Osmanlı memleketlerinden Musul ve Ravendoz’a geçti, oradan da Kerkük’e taşındı. Ebu Aydın 1928 yılında Kerkük ili Koriya bölgesi Sarıkahya mahallesinde doğdu. Aslında, şüphesiz ki ilim, cihad ve zenginlik dolu bir evde yetiştiler ve sömürge yönetimi karşısında hürriyet ve saygınlıkları hariç hiçbir eksiklik yaşamadılar. Babası Hace İzzet Veli Nakşibendî, Kerkük’ün saygın isimlerindendi ve Osmanlı’nın çöküşünden itibaren İngilizlere karşı duran mücahitlerin önde gelenlerindendi. İngilizler onu ve çocuklarını gözetim altında tuttular. Irak ordusunda vatani görevini yaparken attan düşmesi sonucu hastalığa yakalanan oğlu Üsteğmen Enver’in ölümüne de İngilizlerin onun tedavi için Irak dışına çıkmasına müsaade etmemeleri sebep olmuştur. Bilinen bir şey vardı ki o da monarşik yönetimin ülkenin en basit meselelerinde bile söz sahibi olamadığıydı. İkinci olarak ise diğer oğlu Avukat Muhammed de bütün Irak hükümetlerinden gördüğü türlü eziyet ve zulümler yüzünden ülkesinden Türkiye’ye, oradan da Hollanda’ya göç etmek zorunda kaldı ve orada, milletinin bağımsızlığını, refahını ve hürriyetini göremeden, ülkesine hasret bir şekilde vefat etti.
Muhammed, ilk, orta ve lise eğitimini Kerkük’te tamamladı. 1950 yılında Hukuk Fakültesine girdi ve 1954 yılında mezun oldu. Daha sonra avukat olarak atandı. Kısa zamanda meşhur bir avukat ve büyük bir Türkmen siyasi lideri oldu. Çünkü o, cesaret, mertlik ve tarafsızlık gibi erdemlere sahipti. Aynı şekilde ilim, düşünce ve geniş bir ufka sahipti. Milletiyle ve onun düşmanlarıyla aynı anda nasıl muhatap olunması gerektiğini biliyordu. Türkmen halkının, özellikle Kerküklülerin saygı ve güvenini kazandı. Allah ve Resul’ünün sevgisi, vatan ve millet sevgisi konularında milletini eğitmekle meşgul oldu ve gerek malla gerekse canla, eldeki bütün imkânlarla vatan ve milletin nasıl savunulacağını onlara öğretti. O, canlar feda edilmeden istenilen hedefe ulaşılamayacağını biliyordu. Bu nedenle Muhammed, edebiyle, ahlakıyla, liderlik özellikleriyle, düşünceleriyle, kınayanların kınamasından çekinmeden vatan ve milletin savunulması hususunda gelecek Türkmen nesilleri için güzel bir örnek oldu.
Monarşik yönetimin işbaşına gelmesinden itibaren Muhammed’in eğitim hayatının hiçbir dönemi huzurla geçmedi. Daha ilkokul öğrencisi iken defalarca ülkesini terk etti. Irak şehirleri arasında sürekli göç etmek zorunda kaldı. Kerkük’ten Bağdat’a, Nasıriyye’ye, Kufe’ye göç etti; son olarak Türkiye’ye ve oradan da Hollanda’ya göç etti. Orada da vefat etti.
Hükümetler ve teşkilatlar, Irak’ın güneyinden, İran’dan, Türkiye’den, Suriye’den ve hatta İsrail’den getirdikleri yerleşimcilerle onların dedelerinin yurdu olan Türkmeneli’ni işgal ettiler. Bildiğimiz gibi bütün bunlar emperyalist devletlerin evrensel planlarıdır ve bu planlarla, kendilerine kanmayanları, özellikle Müslümanları, dolayısıyla Türkmen milletini bölmeyi, parçalamayı hedeflemektedirler. Onlar Irak’ı milletsiz bir ülke sayıyorlardı. Onun halkının başka milletlerden oluşmasını, böylelikle ülkenin bol ve zengin servetini sömürmeyi ve sonuçta stratejik mekânlara egemen olmayı hedefliyorlardı. Avukat Muhammed’in emeli ilim yolunu sürdürmekti; zira bu, düşmanlara karşı koyabilmek için en güvenli yoldu. Fakat bilinen hadiseler, Osmanlı hilafetinin düşmesinden sonra hızla değişmeye başladı. Özellikle İngiliz mandasının sona ermesinden sonra baskıcıların, bozguncuların ve monarşiden diktatörlük yönetimine geçiş için 14 Temmuz devrimini gerçekleştirenlerin baskı süreci başladı. Sonunda ülkeyi teslim aldılar ve diktatörlük rejimine boyun eğmeyenleri bir bir parçalamaya başladılar. Türkmenleri, bin bir türlü zorlukla onlara karşı durmak zorunda bıraktılar. Türkmenler, Türkmen ilinin savunulması ve korunması amacıyla heyetler ve cemiyetler kurmaya başladılar. Hacı Muhammed de onlardandı ve bu nedenle diktatörlük yönetimi ve baskıcılar tarafından hedef tahtasına konuldu. Ona zulmetmeye ve iftira atmaya başladılar; bu durum 14 Temmuz 1959 tarihli katliama kadar sürdü. Türkmenler Cumhuriyet’in birinci yıl dönümünü kutlarlarken, Türkmenlerin önde gelenlerini yok etmek maksadıyla bu hain katliamı gerçekleştirdiler. Onların çoğunu idam ettiler fakat ilahi hikmet sonucu Ebu Aydın Kerkük’ten çıkmayı başardı ve idamlardan kurtuldu.
Katliam sonrası defalarca Bağdat’a göç etmek zorunda kaldı. Altmışlı yıllarda ortamın yumuşamasından sonra kendisi, ailesi, annesi Hacı Cemile Hanım ve kız kardeşi Hacı Fazilet Bağdat’a göç ettiler. Fakat diğer kız kardeşi Hacı Mediha, Kerkük’ün eski mal müdürü Hacı Halil İbrahim Bey’le evli bulunması ve çocuklarının okula devam etmesi sebebiyle Kerkük’te kaldı. Beş sene boyunca Bağdat’ta avukat olarak çalıştı, daha sonra Kerkük’e döndü ve başlangıçta adliye kâtibi, sonra hâkim olarak çalıştı. Bağdat ve Kerkük dönemleri arasındaki hayatı, mücadelesinin zirve noktasıdır.
Siyasi Faaliyeti
Bir siyasetçi, düşünür, gazeteci ve gerek sözleri gerek fiiliyatıyla tam bir davetçi olan Muhammed Hacı İzzet, siyasi ve fikrî faaliyetlerine erken yaşlarda başladı. Bunda çevresinin, siyasetçi babasının, seyahat ve göçlerinin, görüşme ve sosyal aktivitelerinin çokluğunun, aile kütüphanesinin, dedelerinin kültürel birikimlerinin ve düşünce ve fikir ehli kişilerle irtibatının etkili olduğunu söyleyebiliriz. Bütün bunlar onun yetişmesinde ve yönelimlerinde etkili olmuştur. Ellili yıllarda, genç yaşlarındayken, öğrencilik dönemlerinde yaptığı görüşmeler ve başta Kerkük’ün komutanları olmak üzere Irak’ın önde gelen isimleriyle bağlantıları çerçevesindeki faaliyetleri göze çarpmaktadır. Faaliyetleri, Bağdat’a hicreti ve sığınmacılığın olumsuzluklarıyla en geniş kapsamına ulaştı. Faaliyeti, milletini, vatanını baskıcı, sömürgeci ve bozgunculardan kurtarmak için 1959 yılında İslami ve siyasi propagandasının başlamasıyla imanî bir surete büründü.
Muhammed Hacı İzzet, milletini Kerkük ilini Allah’ın Kitabı ve Peygamber Efendimiz’in sünneti üzere inşa etmeye çağıran ve onlara bunun metodunu anlatan bir Türkmen düşünürüdür. Onları ve özellikle de Türkmen halkından ona en yakın olanları cihada çağırdı, onları bu yolda karşılıklı anlayış ve kaynaşmaya davet etti. Davetini, ruhun azizliği, yürek ateşi, bilinçli akıl, selim kalp, derin ve sağlam iman, Müslümanın yüceliği, takip edebileceği ve aktif rol alabileceği açık görüş gibi ilkelerle destekledi. Başkalarının yanlışa düşmemeleri için her iki yanında daima eğitimci hocalar oldu.
1969 yılında Saddam felaketi gerçekleştiğinde, bütün Iraklıların ve dünyanın da bildiği büyük zulüm sebebiyle bütün siyasi, kültürel ve diğer faaliyetleri durdu. Siyasi cihadın yerine irşat faaliyetlerini artırdı ve bu yolda karar kıldı. Hayat yolunda nasihat ve yol gösterme ile kurtarılması mümkün olanları kurtarmak için güzel söz ve güzellikleri bir donanım ve silah olarak kullandı. Allah’ın Kitabını ve Resul’ünün sünnetini kaynak ve yenileyici bir anlayış olarak alarak milletini aydınlatmaya başladı. Bu imanî anlayış, onun için yeryüzünde insan hayatını izzet, şeref, cihad ve dürüstlük üzere bina etme yolunda savunduğu önemli bir görev oldu.
Mücadele Öyküsü
- Bilimlere ve dünya siyasetine vâkıf, bolca seyahat eden biriydi. Ülkesiyle ilgili umutlarını gerçekleştirebilmek için hukuk veya siyaset fakültesini bitirmeyi istiyordu. Bu isteğini hukuk okuyarak gerçekleştirdi, 1954’te Bağdat Üniversitesinden mezun oldu.
- Fakülteden mezun olduktan sonra Kerkük’teki Petrol Şirketine tayin olmayı istedi fakat bu, İngilizler tarafından engellendi. Çünkü sömürgecilerin kendisi ve ailesi ile ilgili olumsuz izlenimleri vardı ve dosyalarına kırmızı çizgi çekilmişti. Sicillerine İngiliz karşıtlığı işlenmişti ve vatan-millet sevgisi ile tanınmaktaydılar.
1959 katliamından önce devlete karşı Türkmenlerin haklarını savunmak için Milli Yardımlaşma Komisyonuna üye oldu. Avukat Tahsin Rıfat, merhum başkan Ata Hayrullah ve eczacı Mecid Hasan beraberinde bulunmaktaydı. Tüm siyasi platformlarda, ister İngiliz, komünist, Arap milliyetçisi veya Baas rejimi olsun, baskıcı her yönetimin karşısında doğruyu savunmaktan geri durmadı; gerçeği söyleyip milletini savundu. Bütün bunlar resmî vesikalarda kayıtlıdır. (bkz. Tabakcılı’nın Hatıraları ve Avukat Casim Muhlis’in Hatıratı s. 129)
Kerkük’te, Cumhuriyet’in ilanından sonra Türkmence ve Arapça yayın yapan Beşir ismiyle ilk haftalık edebî dergiyi çıkardı. Kendisi dergi sorumlusu ve başyazarı, Avukat Ata Terzibaşı ise yayın sorumlusu olduğu hâlde Muhammed Emin Asri’ye derginin sahibi olmasını teklif etti. Sonra bir matbaa satın aldı ve avukatlık bürosunu derginin çıkarılması için bir merkez hâline getirdi. Aynı şekilde Cadillac marka bir araba satın alarak derginin hizmetine verdi. Dergi sosyal ve kültürel olaylarla, Türkmenlerin kültürel haklarıyla yakından ilgilendi. İngiliz sömürgecilerin ve taraflı hükümetlerin uygulamış olduğu baskı ve tehditlere rağmen, ilk sayısı 23 Eylül 1958’de, son sayısı ise 17 Mart 1959’da çıktı. Kerkük İstihbarat müdürü, Afak ve Gavur bağı gibi dergideki diğer arkadaşlarıyla beraber onu 16 Mart 1959’da önemli bir toplantı yapmak için çağırdı ve derginin Arapça, Kürtçe ve Türkmence olmak üzere üç dilde özel bir sayıyla çıkarılmasını istedi fakat o bu teklifi reddetti. Derginin 26. sayısı çıkıyordu. Onlara bütün cesaretiyle “Emrettiğiniz bu şey Irak kanun ve anayasasına aykırıdır.” şeklinde cevap verdi. Saatler sonra yakalandı ve İngilizlerle irtibatı olduğu iddiasıyla Kut’a sürüldü. Fakat emniyet müdürü konu hakkındaki gerçeği çok iyi biliyordu. Üç ay sonra genel afla ülkesine geri döndü.
İngilizler Irak’ı dolaylı olarak yönetiyorlardı ve Iraklıların vatan ve millet sevgisi sahibi olmalarından çekiniyorlardı. Onu, isteklerini yerine getirmez ve reddederse Beşir dergisini kapatmakla tehdit ettiler. Adamlarını derginin her sayısından 100’er adet almak için gönderdiler ve bu istekleri de aynı şekilde ret cevabı aldı; zira o, bununla kendilerine hükmetmek istediklerini biliyordu. Son olarak onun için bir plan hazırladılar, onu Kut’a sürdüler ve yukarıda da bahsettiğimiz gibi dergiyi kapattılar. Sürgün edilenler arasında mahkeme reisi Avni Yusuf, Kasım Neftçi, Nurettin Vaiz, Şeyh Rıza, Kerkük Emniyet Müdürü ve babası Arap, annesi Suriye Türkmenlerinden olan İkinci Ordu Komutanı Nazım Tabakçılı da Irak Türkmenlerine desteği dolayısıyla bulunmaktaydı.
1959 yılının mart ayında Türkmenlere karşı Kürt komünistler tarafından baskı ve zorlamalar uygulanmaya başladı ve bunlar özellikle Abdülvehhab Şevvaf hareketinden sonra iyice yoğunlaştı. Kerkük’te Turancılık iddiasıyla kadın-erkek, genç-yaşlı ayırt etmeksizin sayısı üç bine yaklaşan kişi tutuklandı. Aylar sonra tutuklular serbest bırakıldı ve Avukat Muhammed’in de içlerinde bulunduğu bazıları güneydeki şehirlere sürüldü. Genel afla geri dönüşünden dört ay sonra, 1959 Temmuz’unun 14. günü, üç gün süren korkunç Kerkük katliamı gerçekleşti. Avukat Muhammed’in ismi de idam edilecekler listesinde bulunmaktaydı fakat onu Kerkük’te bulamadılar. Çünkü o durumun farkına vardı ve akrabası, arkadaşı olan (Usta Hasan Halef Yüzüğüler)[2] ile ilk önce Bağdat’a, oradan da Kufe’ye gitti. Olan bitenin ardından ortam durulunca Kerkük’e döndü ve Bağdat’a tayinini istedi. Orada, yukarıda da belirttiğimiz gibi, Adalet Bakanlığında adliye kâtibi olarak çalıştı.
Hayatı pahasına Kerkük İkinci Ordu Komutanı Tuğamiral Nazım Tabakcılı lehinde el-Mehdavi mahkemesinde[3] şahitlik etti. Abdulkerim Kasım’ın onu monarşik hükümeti yıkmak için Şevvaf hareketiyle beraber çalışmakla itham etmesi sonucu 1959 yılında idam edildi. Onların despotluğunu ispat ederek mahkemeye karşı çıkmak suretiyle bu iddiayı yalanladı.
Siyaset ve yayın yoluyla cihadını sürdürerek 60’lı yıllarda Bağdat’a tayin olunduğu sırada “Mecelle tül Aha” adı altında Kardeşlik Dergisi’ni çıkardı. 1961 yılında derginin sorumlusu ve yazı işleri müdürü oldu. En zor siyasi durumlarda bile millî görevleri korkmadan ve tereddüt etmeksizin üstlenerek Irak’a uğruyordu.
Yetmişli yıllarda başkent Bağdat’a kadı (hâkim) olarak atandı. Suçlularla, isyancılarla ve kadın-erkek fuhuş yapanlarla mücadele etti; birçok genelevi ve kumarhaneyi tehditlere ve verilmek istenen rüşvetlere rağmen kapattı. Bir kere bile onlara yumuşak davranmadı ve verdiği kararlardan asla dönmedi.
Nasıriyye şehrine kadı (hâkim) olarak atandı ve hırsızlarla, bozguncularla ve diğer suçlularla mücadele etti. Yine aynı şekilde tehditlere rağmen verdiği ceza kararlarından asla dönmedi.
Son olarak Kerkük’e kadı (hâkim) olarak atandı. Hiçbir gün adil olmayan bir kararın altına imza atmadı. Zalim Baas partililer için bile taraflı kararlar vermedi. Son olarak, ihyacılardan olmamasına rağmen Saddam hükümeti tarafından Irak’taki ilk on hâkim arasına seçildi ve ödüllendirildi. Kanaatimce bu mükâfat ya cesareti, kararları ve adaleti sebebiyle veya baskıcı hükümetin siyasi bir oyunu olarak veya onların Türkmen halkına da eşit muamelede bulunduklarını göstermeye çalışmak için sergiledikleri riyakâr bir davranış sonucu veya bilmediğimiz başka sebeplerle verilmiştir.
Kültüre ve bilgilenmeye önem verirdi çünkü o, sömürü düzeninden kurtuluşun birinci derecede öğretim, aydınlanma ve cehaletten korunma ile mümkün olduğunu biliyordu. Görüyoruz ki o, Beşir Dergisi ismiyle ilk Türkmence dergiyi 1958 yılında çıkardı ve sermayesini de kendisi karşıladı. Yukarıda da geçtiği gibi 1961 yılında Kardeşlik Dergisi’nde sorumlu ve başyazar oldu. Türkmen Kardeşlik Derneğinde kurucu üye oldu. Tuğamiral Abdullah Abdurrahman, Abdulkadir Süleyman, Vahidüddin Bahattin, Doktor Merdan Ali, Habib Hermezli, Abbas Elvandavi, Doktor Cemal Mustafa, Seyit İrfan ve diğer bazı arkadaşları onunla beraberdi.
Bundan dolayı diyebiliriz ki o, çağdaş Türkmen yayıncılığının önderiydi. Çünkü Türkmence ilk dergiyi çıkarmıştır. Türkmen edebiyatının öncüsü olma konusunda şansı yaver gitmedi çünkü o bütün vaktini Türkmen halkının haklarını savunmak için harcadı. Onların meseleleriyle uğraşması ona yazma fırsatı vermedi. Fakat o, yukarıda da belirttiğimiz gibi, eylemleri, düşünceleri ve izlediği yolla genç nesilleri yetiştirdi.
Sosyal Hayatı
Kifri kazası ailelerinden birine mensup meşhur Türkmen edebiyatçı ve yazar Abdulhakim Rızaoğlu’nun kızıyla evlendi ve bu evlilikten Aydın isminde bir oğlu, Ayfer ve Deniz isminde iki kızı dünyaya geldi.
Okul, iş ve siyasi hayatında zeki, çalışkan ve güzel ahlaka sahip biriydi. Hayat felsefesini babasından ve ailesinden aldı. Ne kadar bahsedersek bahsedelim onun hayatını bu makalede anlatmak mümkün değildir. Bunun için ancak büyük bir kitap yazılması gerekir. Fakat diyebiliriz ki komutan olsun başkan olsun, kişi millî, siyasi ve inanç hayatında ve diğer konularda en az dört sıfata haiz olmalıdır. Birincisi dirayet ve ilim, ikincisi cesaret ve korkusuzluk, üçüncüsü iman ve güzel ahlak, dördüncüsü ise devletten aldığı maaş olmaksızın ailesinin geçimini sağlayabileceği bir mal varlığıdır. Hâkim Muhammed (r.h.m.) bütün bu özelliklere sahipti. Onun Allah’a olan imanı ve yüksek ahlakı sınırsızdı çünkü o, yüce bir âlimin ve zengin bir ailenin oğlu olup Irak ve Kerkük’te bulunan İngiliz yanlıları ve taraftarlarına karşı mücadeleci bir siyaset ve ilke sahibi bir kimseydi.
Bu gibi komutanlar her türlü saygıyı hak etmektedirler. Çünkü onlar bizim âlimlerimiz ve büyüklerimizdir. Onlar birçok kitap ve makaleden daha değerlidirler. Çünkü onlar vatanları ve mazlum milletleri için canlarını feda ederler; vatanlarının ve milletlerinin mutluluğunu sağlamak ve onları diktatörlerden, bozgunculardan, işgal, sömürü ve zulümden kurtarmak için kendileri gibi büyük nesiller yetiştirirler.
Tarihten, komutanlık vasıfları ile bezenmiş ve kendisini o vasıflar üzerine bina etmiş bu tür büyük mücadeleci ve mücahit şahsiyetlere örnekler verebiliriz. Onlar ne bir kitap ne de bir makale yazmışlardır. Hulefa-i Raşidin, Halid b. Velid, Amr b. As, Ömer b. Abdülaziz, Muhammed Fatih, Ömer Muhtar ve daha birçok şahsiyet buna örnek olarak sıralanabilir. Her ne kadar onlar iman derecesi, sabır, cesaret ve adalet gibi bazı noktalarda birbirlerine üstün olsalar da komutanlığının yanı sıra aynı zamanda bir müellif olan İmam Ali (r.a.) dışında hiçbiri bir eser yazmamıştır. Yine onların çoğu savaş meydanlarında şehit olmamıştır. Bu örnekleri vermemin sebebi, bazı kişilerin komutanlık özellikleri arasında eser telifi, yazı yazmak, diploma sahibi olmak ve savaş meydanlarında şehit olmak gibi hususiyetlerin bulunduğunu düşündüklerini belirtmektir.
Yetmişli yıllarda hac vazifesini yerine getirdi; Kur’an, sünnet, İslam tarihi ve diğer bazı İslam ilimlerindeki eğitimine devam etti. Aynı zamanda siyasi hadiseler ve gerçeklikler üzerine eğitimine güvenilir Türkmence ve Arapça kaynaklar aracılığıyla devam etti ve bildiği her şeyi, hatta endişelerini milletiyle paylaştı. Uğradığı her yerde, geçtiği her meydanda, ziyaret ettiği ve yaşadığı her ülkede sıkıntılara maruz kaldı.
Türkiye ve Hollanda’ya Hicreti
Vatanını, milletini ve halkını çok sevdi. Geçmişten beri ülkesi, vatanı ve dini ile sıkı bir bağ kurdu. Vatan sevgisi imandandır; vatan sevgisi ve ona olan özlem, onun gibi Müslümanların iki özelliğidir. Peygamber Efendimiz Mekke-i Mükerreme hakkında şöyle buyurmuştur: “ Allah’a yemin olsun, sen Allah’ın yeryüzündeki en hayırlı mekânısın, bana da en sevgili yersin. Eğer oradan çıkarılmasaydım asla çıkmazdım.”
Muhammed Ebu Aydın peş peşe birçok konferansa katıldı ve ardı ardına gelen birçok hadise yaşadı. Hiçbir olay yoktur ki onun vicdanında yer bulmasın ve zihnini karıştırmasın. Hicretinden itibaren vatan evlatlarının parçalandığını hissediyor ve onların şikâyetlerinin iniltilerini duyuyordu. Ne ciddi bir eylem ne bir kurtarıcı ne de bir sığınak görebiliyordu. Onları gözyaşlarını dindirme, cihada gayret etme ve savunmalarını ateşleme gibi konularda aydınlatıyordu.
Düşünürümüz duyarlılıklarıyla acı gerçeği ve bundan kurtuluş yolunu bizlere tasvir etmektedir. Bu gerçekliğin asıl sebebinin Allah’tan yüz çevirmemiz olduğunu, dolayısıyla ayrılıklara düşüldüğünü, bencillik, yalan ve iftiralarla işgale uğradığımızı, rezil ve aşağı durumlara itildiğimizi zikreder. Düşman sofralarının artıklarıyla yaşıyorduk ve onlardan haklarımızı istiyorduk. Onlar tarafından yapılan bazı yardımlarla bazen seviniyor, bazen üzülüyorduk. Baskıcılar tarafından tüm Irak halkına ve özellikle Türkmen ulusuna yönelik hücum üzerine hücum, katliam üzerine katliam gerçekleşti. Denilebilir ki bu süreç Osmanlı Devleti’nin çöküşünden sonra, özellikle de Irak-İran ve Kuveyt savaşlarından ve Birleşmiş Milletler iktisadi ambargosunun sonucunda başladı.
2000 yılında vefat etti. Amerika ve yandaşlarının ülkesine saldırmasına ve Türkmen ulusunun düştüğü durumlara şahit olmadı. Şayet bu olanları görseydi acısı artar, Türkmen halkına yapılanlara çok üzülürdü. Irak halkı dram ve sıkıntılar denizinde yüzerken öncekilerden daha şiddetli katliamlar meydana geliyordu.
Babasının Siyasi ve Sosyal Hayatı
Hacı İzzet b. Hacı Veli b. Recep, Kerkük halkının ileri gelenlerinden olup âlim ve zengin bir zattır ve ayrıca Nakşibendî tarikatına mensuptur. İki kızı ve iki oğlu vardır. Osmanlı’ya ve sonrasında monarşi yönetimine tanıklık etmiştir. İkinci Dünya Savaşı’nı yaşadı. Başından büyük hadiselerle dolu nice seneler geçti. Irak, 1914 yılındaki savaşta birleşmiş kuvvetlere karşı birçok evladını şehit verdi. Daha sonra 1920 yılında Kutlu Yirmi Devrimi gerçekleşti. Ülkesinin evlatları sığınmacılığı ve başıboşluğu tattılar. Ravendoz PTT işletmesinde müdürlük vazifesinde bulundu ve görevinden istifa etti. Geri dönmek ve Kerkük’te yaşamak zorunda kaldı. Bugün hakkın hâkim olacağı, iman ordularının muzaffer olacağı ve İ’layı Kelimetullah’ın gerçekleşeceği günü beklemektedir.
Sömürgecilere karşı mücadelesiyle meşhur dedesi Hacı Veli’nin mesleğini devam ettirdi. Ravenduz’da PTT işletmesinde görevliyken sömürgecilere karşı durdu. Babasının makamına yükseldi ve Batılı sömürgecilerle mücadele hususunda babasının izinden yürüdü. Sonra bu mücadeleciliği oğullarına, özellikle de Avukat Muhammed’e intikal etti.
Hacı İzzet, değerli bir âlim olup insanlar arasında ilmî ve tasavvufi kişiliği ile tanınmıştır. Bu özellikleri aynen oğulları Enver ve Muhammed’e ve kızları Mediha ve Fazilet’e geçmiştir.
Muhammed Bey’in babası ve dedesi (r.h.m.) Kerkük’ün ileri gelen tüccarlarındandı; İslam-Osmanlı hilafetinin korunması mücadelesi sırasında birçok siyasi hadiseyle karşılaştılar. Hacı İzzet, PTT işletmesi müdürüydü. Bilindiği gibi bu görev savaş zamanlarında çok hassas bir konumdadır. Zira gerek Müslümanların karargâhından savaş alanına gerekse tam tersi istikametteki en gizli telgraflar bu yolla iletilmekteydi. Şayet güvenilir ellerde olmasa bir hıyanet merkezi ve askerî sırların açığa çıkarıldığı bir yer hâline gelirdi. Hacı İzzet elinden gelen her türlü yolla İngiliz ve Rus casuslarla mücadele etti ve Ravenduz kaymakamı tarafından yapılan baskı başta olmak üzere birçok baskı ve tazyike rağmen Osmanlı hükümetine gönderilen veya Osmanlı hükümetinin gönderdiği gizli telgrafları onlara ifşa etmedi. Memurlarıyla beraber kaymakamlık konağına yürümüş ve oradakilerle tartışmıştır. Son olarak, 1918 yılında Irak’taki İngiliz sömürge işgalinden seneler sonra görevinden istifa etti. Ellili yıllarda vefat etti.
Irak ordusunda üsteğmenlik görevinde bulunan oğlu Enver de vatanını ve milletini çok sevmekteydi. Gerek göreviyle gerekse mali olarak, maddi ve manevi bütün imkânlarıyla milletine yardımcı oldu. Daha sonra hastalandı ve İngilizler tedavi maksadıyla onun Irak dışına çıkmasına müsaade etmediler. Zira yakın arkadaşlarından birisi onu İngiliz Konsolosluğuna, Türkiye Konsolosluğu ile irtibatı olduğu iddiasıyla ihbar etmiştir. 1944 yılında vefat etmiştir. Ondan sonra bu bayrağı bizim de kendisinden bahsettiğimiz en küçük kardeşi Muhammed taşıdı. Muhammed babasını 1956 yılında kaybetti; babası onun maddi, manevi ve fikrî olarak en büyük yardımcısıydı.
Son Söz
Özetle diyebiliriz ki Hacı Muhammed İzzet, gerek insanların devamlı süren savaşlarla uğraşmaları gerek ülkesinden uzak kalması gerekse gurbette olması veya başka sebepler dolayısıyla unutulanlar arasındadır.
Günümüzde ise hepimizin bildiği gibi Türkmen halkı, örneklerini verdiğimiz komutanlarını, siyasetçilerini ve emektarlarını kaybetmektedir. Onların ilk hedefleri önderlik vasıflarına haiz nesiller yetiştirmek ve her ne durumda olursa olsun hakkı, adaleti, korkusuzluğu bilen ve her pozisyondaki göreviyle vatanını himaye eden kişiler yetiştirmekti.
Türkmen vatandaşlarımızdan son olarak, bahsettiğimiz örneklerdeki âlim, düşünür, hâkim ve siyasetçi gibi şahsiyetlerin hayat hikâyelerini okumalarını, basit görüş ayrılıkları dolayısıyla onların aleyhlerinde konuşmamalarını, onların meslekleri, makam ve mevkileri, başka cemaatlere müntesip olmaları dolayısıyla onlara haset etmemelerini, onları Allah için sevmelerini ve hep hayırla yâd etmelerini istiyorum. Zira Ali (r.a.) şöyle buyurmaktadır: “Kim bana bir harf öğretirse onun kölesi olurum.” Başkaları için güzel bir örnek ve güçlü olabilmemiz için âlimlerimize saygılı olalım, saflarımızı birleştirelim. Bunu yapar ve ecdadımızla gurur duyarsak, onların milletimize gösterdiği saygı gibi biz de kendimize saygı kazanırız.
Başarı Allah’tandır.
- [1] Hitit Üniversitesi – İlahiyat Fakültesi – Arapça okutmanı.
- [2] Araba koltuğu tamir atölyesi bulunan Usta, 1959’daki katliam sonrası Bağdat’a göç etti ve eşi Rağbe Hatun’la orada oturdu. Daha sonra Türkiye’ye göç eden Usta hâlen İstanbul’da ikamet etmektedir.
- [3] Askerî Mahkeme. Zalim başkanının ismiyle tanınmaktadır.