İçeriğe atla
Makaleler

Cümlelerle Eş Anlamlı Kelimeler Arasındaki Farklar

Dr. Nizameddin İbrahimoğlu Güncellendi: 16 Eylül 2026 70 dk okuma

فروق الكلمات المترادفة مع الجمل

CÜMLELERLE EŞ ANLAMLI KELİMELER ARASINDAKİ FARKLAR

نظام الدين إبراهيم أوغلو

محاضر بجامعة هيتيت بتركيا

ÖN SÖZ / مقدمة

Her dilde müteradif (eş anlamlı) kelimeler bulunmaktadır. Müteradif, değişik kelimelerin aynı anlamı ifade etmesidir. Arap dilinde buna benzer lafızlar oldukça fazladır.

Genel olarak müteradif kelimelerin anlamları tek anlam gibi görünür. Ancak her kelimenin kendine has özelliği, inceliği ve farklılığı vardır. Arapçada yazılan metinler ve cümlelerde bu incelikler açıkça görünmektedir. Arap olmayanların veya Arapça bilmeyenlerin bu incelikleri yakalayabilmeleri biraz zordur. Bundan dolayı bu çalışmada müteradif kelimelerin farklılıklarını incelemeye çalışacağız.

Aşağıdaki müteradif kelimeler ayetlerle örnek verilerek açıklanmıştır.

Müteradif kelimeler isim, fiil veya sıfat şeklinde kullanılmıştır. Bizim burada ele aldıklarımız fiil veya sıfat olanlardır.

Müteradif kelimeler, lügatte ve cümle içinde beş farklı şekilde ele alınmıştır:

  1. Kelimenin gerçek anlamı ile kullanılmıştır.
  2. Siyak bakımından farklı, ancak aslına yakın, benzer bir anlam ile kullanılmıştır.
  3. Mecazi anlamda kullanılmıştır.
  4. Somut veya soyut olarak kullanılmıştır.
  5. Dolaylama olarak kullanılmıştır. Bu da teşbih (benzetme) şeklinde gelebilir. Örneğin: Orman kralı ملك الغاب, kara elmas الألماسُ الأسود.

Allah’tan dileğim, bu çalışmanın Arap diliyle ilgilenen öğrencilerimize faydalı olmasıdır.

I-İZİN VEYA MÜSAADE ALMAK:

ArapçaTürkçe

A) الإذنُ أذِنَ ب،

ـ أذِنَ الوالدُ لولدهِ في السّفر إلى المصيفِ

İzin, müsaade, icazet. Bir şey için izin vermek.

(استأذنَ ب) şeklinde gelirse izin istemek için kullanılır.

Baba oğluna tatile gitmesi için izin verdi.

B) ل، ب السّماحةُ، المَسموحُ سَمَحَ،

ـ سَمحتُ لهُ بالخروج من الصّفِ

Hoşgörülülük, gönülden vermek, yumuşak karşılamak. ضدّهُ المَنعُ أو الممنوع.

Onun sınıftan çıkmasını yumuşak karşıladım.

C) الرُّخصةُ رَخصَ،

ـ أخذ المريضُ الرّخصةَ من الطّبيبِ

İzin vermek, yetkili kılmak. Yapılması mümkün olan bir işin önünün açılması, izin alınması ve bir belgenin elde edilmesi için kullanılır.

Hasta doktordan izin aldı.

D) الإجازةُ أجازَ ل،

  • ـ أجازَ الله علينا المسحَ على الخُفِّ
  • ـ أعطى المديرُ للعاملِ الإجازةَ السّنويّة
  • ـ أخذتُ الإجازة المرضّية من المستشفى.

Ruhsat/izin vermek, bir şeyi tasvip etmek. Bir yerden izin veya ruhsat almak veya vermek anlamında kullanılır.

الإجازةُ ile birlikte (المرضيّة) kullanıldığında hasta raporu için kullanılır.

  • Allah üzerine mesh etmemize izin verdi.
  • Müdür işçiye yıllık izin verdi.
  • Hastaneden rapor aldım.

E) الإباحةُ، المُباحُ أباحَ،

ـ أباحَ الإسلامُ أكل لحوم البحرِ

Mubah, caiz. Bir işin veya eylemin yapılmasının sakıncalı olmadığına dair izin veya ruhsatın verilmesinde kullanılır.

İslam denizden çıkan etlerin yenmesini mubah kıldı.

2-ÇABA SARF ETMEK VEYA GAYRET ETMEK (OLDUĞU KADAR):

ArapçaTürkçe

A) الاستطاعةُ استطاعَ،

قال (ص) "يا مَعْشَر الشّباب مَن إستَطاعَ مِنكُم البَاءَةَ فليزوّج" في الصّحيحين.

Yapabilmek, becermek. Bir işte veya konuda mümkün derecede gücünü kullanıp yapabilmek, denemek.

Peygamber efendimiz (sav) şöyle buyurmaktadır: “Ey gençler! İçinizden evlenmeye gücü yeten varsa, evlensin.” (Sâhîhân)

B) على والمَقدرِةُ القُدرةُ على، قَدَرٌ،

(إنّ الله قادرٌ على أن يُنزل أيةً ) الأنعام 37.

Gücü yetmek. Yetenekli, her işi kolaylıkla yapabilen ve o güce sahip kişiler için kullanılır.

Şüphesiz Allah mucize indirmeye kadirdir. (En’am:37)

C) الطّاقةُ طَاقَ،

(قالوا لا طَاقَة لَنا اليَوَم بِجَالُوتَ وَجُنودهِ ) البقرة 249.

Güç, kuvvet, sabır, tahammül. Çok uğraştan sonra gücü elde edip bir şeye ulaşmak veya bir şeyi elde etmek için kullanılır.

Bugün bizim Câlût’a ve askerlerine karşı koyacak hiç gücümüz yoktur, dediler. (Bakara:249)

D) والسّعةُ الوِسعُ وَسِعَ،

(لا يُكلّفُ اللهُ نَفسَاً إلاّ وُسْعَها) البقرة 286.

Geniş olmak. İnsanların amaçlarına mümkün derecede, çok yorulmadan ulaşmalarını veya kapasitelerine ve algılamalarına göre yapabilmelerini ifade etmek için kullanılabilir.

Allah hiçbir nefse(kişiye) gücünün yetmediğini teklif etmez. (Bakara:286)

E) الجَهدُ جَهَدَ،

(والَّذِين لا يَجِدونَ إلاّ جُهدَهُم فَيَسخَرونَ مِنهم ) التوبة 79.

Çaba sarf etmek, çok çalışmak. Gücünü yettiği kadar kullanmak ve uğraşlardan sonra karşılığını almak için yapılan bir çabadır.

(Ve güçlerinin yettiğinden başkasını bulamayanları çekiştirip onlarla alay edenler var ya .)

3-ZİYAN ETMEK VEYA İSRAFTA BULUNMAK:

ArapçaTürkçe

A) الإسرافُ أسْرَفَ،

(وكُلوا وإشْرَبوا ولا تُسرِفوا) الأعراف 31.

Aşırı gitmek, israf etmek. Bir şeyin gereğinden fazla yapılması ve kişiye zarar vermesi durumunda kullanılır.

Yiyiniz, içiniz, fakat israf etmeyiniz.(‘Arâf:31)

B) التّبذيرُ بذّرَ،

(ولا تُبذروا تَبذِيرا، إنّ المُبذِرينَ كَانوا مِن إخْوانِ الشّياطين) الإسراء 26،27

Saçmak, yaymak, aşırıya kaçmak. Bir malı gereksiz yere saçıp savurmak, yok etmek, ziyan etmek. Özellikle malın Allah’ın yolunda harcanmaması ve kişisel menfaatler için kullanılması anlamındadır. (ضِّدهُ قَتَرَ)

Gereksiz yere de saçıp savurma. Zira böylesine saçıp savuranlar şeytanların dostlarıdırlar.(İsrâ: 26–27)

C) السّفه، السّفاهةُ سَفِهَ،

(ولا تُؤتوا السُّفهاءَ أمْوَالَهم) النّساء 5.

Saçmalık, arsızlık, aptallık. Ahmakça harcama yapanlar için kullanılır.

Allah’ın geçiminize dayanak kıldığı mallarınızı aklı ermezlere (reşit olmayanlara) vermeyin.(Nisâ: 5)

4-AĞRI, ELEM VEYA ACI DUYMAK:

ArapçaTürkçe

A) الألمُ اَلِمَ، اَليِمَ،

(إنْ تَكُونُوا تَألَمُون فإنّهُم يألَمُون كَما تألَمُون) النّساء 104.

Acı veya üzüntü duymak. Kişilere başkaları tarafından verilen acı veya toplumsal olayların sonucunda oluşan duygusal üzüntüler için kullanılır.

Eğer siz acı çekiyorsanız onlar da, sizin çektiğiniz gibi acı çekmektedirler.(Nisâ: 104)

B) وَجِعَ، الوَجعُ

  • ـ أوْجَعَ رَأسِي
  • ـ وَقَعَتِ الشَّجَرةُ عَلى يَديَّ فأوْجَعَتنِي.

Ağrı. Kişilerin kendilerinde oluşan ağrı için kullanılır; bu, hastalıktan veya bir darptan hâsıl olan ağrı da olabilir.

  • Başım ağrıdı.
  • Ağaç iki elime düştü ve beni acıttı.

C) عذّبَ، العذابُ

(وللكافرين عذابٌ مهين) البقرة 90.

Ceza, eziyet. Genelde Allah tarafından verilen ceza, bir de insanların insanlara çektirdiği eziyet ve ağrı için kullanılır. (ضِدّهُ نَعَّمَ)

Ayrıca kâfirler için alçaltıcı bir azap vardır.(Bakara:90)

5-CİMRİ, TAMAHKÂR VEYA TUTUMLU KİŞİ:

ArapçaTürkçe

A) البُخلُ، البَخيلُ بَخُِلَ،

(الَّذِين يَبْخَلُونَ ويَأمُرُونَ النّاسَ بالبُخلِ) النّساء 37.

Cimrilik. Allah yolunda, kendi malından yoksul ve muhtaçlara hiçbir şey harcamayanlar için kullanılır. (ضِدّهُ كَرُمَ، الكَرمُ)

Onlar cimrilik eden ve insanlara da cimriliği tavsiye edenlerdir.(Nisâ:37)

B) الشُّحُ، الشّحيحُ شَحّ،

(وَمن يُوقَ شُحَّ نَفسهِ فأؤلئكَ هُم المُفلِحُون) الحشر 9.

Tutumlu, tamahkâr. Başkasının hakkını tam vermeyen veya kendi malını ve parasını gereğinden daha az harcayan kişiler için kullanılır. (ضدِّهُ التوفرُ أو السّخاءُ)

Kim nefsinin cimriliğinden korunursa, işte onlar kurtuluşa erenlerdir.(Haşr:9)

C) لؤُمَ، لُؤْمٌ، اللّئيمُ

Alçak, adi, cimri. Kendisi her şeyden ve kişiden yararlanır; ancak kendisi kimse ile paylaşmaz ve onlara şefkat duymaz.

ـ هو إنسَانٌ لَئيمٌ لا يَرحمُ النّاسَ.

O, cimri bir insandır (kendini sever); insanlara acımaz.

ArapçaTürkçe

D) الَمسَّاكُ أمسك،

ـ اليدُ الماسكة تضرّ نفسه.

Tutumlu, kesivermek.

Eli sıkı olan kişinin kendine zararı olur.

6- HARİKA, BENZERSİZ VEYA ŞAŞIRTICI:

ArapçaTürkçe

A) البديعُ بَدَعَ،

(بَديعُ السَّمواتِ والأرضِ) الأنعام 101.

Çok güzel, harika, yaratıcı, icat etmek. Benzerlerinden farklı ve üstün özelliğe sahip olan şeye denir. (ومُترَادِفه الاخْتِراع)

O, göklerin ve yerin eşsiz yaratıcısıdır. (En’am:101)

B) الرّائعُ، الرَّوعُ رَوَعَ،

ـ رَأيتُ آثاراً تَاريخيّة إسلاميّة رائعةً في مُتحف طوب قابي بإستانبول.

Harika, müthiş bir olay. Beklenmeyen farklılık ve üstünlükte, düşündüğümüzden daha güzel bir şekilde meydana gelen şeyler için kullanılır.

İstanbul Topkapı Müzesinde müthiş İslami tarihî eserler gördüm.

C) المُدهشُ دَهِشَ،

ـ أدْهَشني ذَكاءُ الطّفلِ.

Şaşkınlık, hayret. Olayların sevinç ve neşe kaynağı olması.

Çocuğun zekâsı beni şaşırttı.

D) عَجِبَ تَعجَّبَ، التّعَجُّبُ

(وَلَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَأَوْلَادُهُمْ ) التوبة 85.

Şaşırmak, garipsemek. İlginç davranışlar için kullanılır.

Onların malları ve çocukları seni imrendirmesin. (Tevbe:85)

E) خَارِقُ العَادةِ

ـ ما فَعَلهُ كانت مِن خَوارِقُ العَادةِ.

Garip, acayip, anormal, tuhaf. Görülmemiş, duyulmamış olağanüstü olaylar ve şeyler için kullanılır.

Yaptığı şeyler olağanüstüydü.

F) إستَغرَبَ في، الإستغرابُ

لقد إستغربتُ في تَصرُفاتِ صديقي.

Garipsemek, şaşırmak. Bir kişi kendisinden beklenmeyen bir şeyi yaparsa bu kelime ile ifade edilir.

Arkadaşımın davranışlarına şaşırdım.

G) تَحيَّرَ، التَّحيُّرُ

(كالذي اسْتَهْوَتْهُ الشَّيَاطِينُ فِي الْأَرْضِ حَيْرَانَ لهُ) الأنعام 71.

Şaşırmak, tereddütlü olmak. Ne yaptığının farkında olmayan kişi için bu kelime kullanılır.

Şeytanların saptırıp, şaşkın olarak çöle düşürmek istedikleri gibidir. (En’am:71)

7- ÜZÜNTÜ, KEDER VEYA GAM:

ArapçaTürkçe

A) الأسىَ أسيَ،

(فكيفَ آسىَ على قَومٍ كَافرينَ) الأعراف 93.

Keder, dert, üzüntü. Genellikle geçmişte yaşanan olayları hatırlayıp üzülmek için kullanılır.

(Artık kâfir bir kavme nasıl acırım!)

B) الحُزنُ حَزَِن على،

(وقَالوا الحَمدُ لِله الذي أذْهَبَ عَنّا الحَزن) الفاطر 34.

Üzüntü, üzülmek. İnsanların çeşitli olaylar karşısında yaşadıkları olumsuz duygusal durumları ifade etmek için kullanılır. (ضدّه فَرِحَ على)

(Cennette şöyle) derler: Bizden tasayı gideren Allah’a hamdolsun).

C) الكَربُ كرُبَ،

(ونجيّناهُ وأهْلَهُ من الكَرْبِ العَظِيم) الصّافات 76.

Tasa, üzüntü. Kişinin olaylara duyduğu kızgınlık sonucu oluşan öfke ve üzüntü ile bunların insanlar üzerindeki psikolojik etkisinin yarattığı üzüntü için kullanılır.

(Kendisini ve ailesini büyük felâketten kurtardık).

D) غمَّ، الغَمُّ

(ثمّ أنْزَلَ عَليكم مِن بَعْدِ الغَمِّ أمنةً نُعاسَاً) آل عمران 154.

Tasa, üzüntü. Etrafımızda meydana gelen, gözle görülebilen ve en az zarar veren ruhsal etki için kullanılır. Bu da genellikle kalbin atması ile meydana gelir. (ضدُّ سَرَّ).

(Sonra o kederin arkasından Allah size bir güven indirdi ki, (bu güvenin yol açtığı) uyuklama hali).

E) الكآبة كئِبَ،

ـ عِشتُ في الكآبةِ دَوماً.

Tasalı, keyifsiz. Karamsarlıktan doğan bir üzüntü ve hasret.

Devamlı keyifsiz yaşadım.

F) كَظَمَ، الكظمُ

(ظَلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا وَهُوَ كَظِيمٌ) الزّخرف 17.

Üzüntüyü gizlemek / açığa vurmamak. Üzüntüsü büyük olduğu hâlde üzüntüsünü gizleyen için kullanılır.

(Hiddetlenerek yüzü simsiyah kesilir).

G) أسِفَ، الأسفُ

(يَا أَسَفَى عَلَى يُوسُفَ) يوسف 84.

Üzgünüm. Ne yazık! Haksızlığa uğrayan bir kişi için kullanılır.

(“Ah Yusuf’um ah!” diye sızlandı).

8- KANIT, DELİL VEYA İSPAT:

ArapçaTürkçe

A) البُرهانُ بَرهَنَ،

(قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ) البقرة 111.

Kanıt. Bilimsel kaynaklara dayanarak doğru bir şekilde ispat etmektir.

(Sen de onlara: Eğer sahiden doğru söylüyorsanız delilinizi getirin, de).

B) الدّليلُ دّلَّ،

(ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلاً) الفرقان 45.

Rehber, gösterge. Maddi delili bulup elde ederek ispat etmektir.

(Sonra biz güneşi, ona delil kıldık).

C) الحُجّةُ حجَّ،

(وَتِلْكَ حُجَّتُنَا آتَيْنَاهَا إِبْرَاهِيمَ) الأنعام 83.

Delil, özür. Daha kapsamlıdır, bütün ispatları içerir; daha önce ispat edilmemiş konuları da ele alıp delil olarak göstermek için kullanılır.

(İşte bu, kavmine karşı İbrahim’e verdiğimiz delillerimizdir).

D) البيّنةُ بَيّنَ،

(وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ) البقرة 87.

Delil, bildiri. Sözlü veya yazılı deliller için kullanılır.

(Meryem oğlu İsa’ya da mucizeler verdik).

E) الإثباتُ أثبتَ،

(إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلَائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا) الأنفال 12.

İspat etmek. (البُرهان) Burhan kavramından daha güçlü bir anlam ifade eder; örtülü şeyleri açığa çıkarmak için kullanılır.

(Hani Rabbin meleklere: “Muhakkak ben sizinle beraberim; haydi iman edenlere destek olun).

F) السّلطان

(أَمْ أَنْزَلْنَا عَلَيْهِمْ سُلْطَانًا فَهُوَ يَتَكَلَّمُ بِمَا كَانُوا بِهِ يُشْرِكُونَ ) الرّوم 35.

Hüküm, otorite, delil. Büyük yetki veya delile sahip olan için kullanılır.

(Yoksa onlara bir kesin delil indirdik de, o delil, müşrik olmalarını mı söylüyor?)

9- AÇIKLAMAK VEYA YORUM YAPMAK:

ArapçaTürkçe

A) التّأويلُ أوّلَ،

(وعَلّمتَني مِن تَأوِيل الأَحَادِيثِ) يوسف 101.

Yorumlamak. Zannı gidermek, iki ihtimalden birisini tercih etmek için kullanılır.

(Ve bana (rüyada görülen) olayların yorumunu da öğrettin).

B) التّفسيرُ فسّرَ،

(ولا يأتونكَ بمثلٍ إلاّ جِئناكَ بالحَقّ وأحْسَنُ تَفْسِيراً) فرقان 33.

Açıklamak. Özet bir ifadeyi geniş bir şekilde açıklamak, zannı kaldırmak için kullanılır.

(Onların sana getirdikleri hiçbir temsil yoktur ki, (onun karşılığında) sana doğrusunu ve daha açığını getirmeyelim).

C) الإيضاحُ، التَّوضيحُ أوضَحَ،

ـ وَضَّحتُ المُدنَ التّركيّةَ للطلاّبِ على الخَرِيطَةِ.

Açıklığa kavuşturmak, izah etmek. Pürüzleri kaldırmak için kullanılır.

Öğrencilere harita üzerinde Türkiye'nin şehirlerini anlattım.

D) الشَّرحُ شَرَحَ،

ـ شَرحَ الأستاذُ الدّرسَ في قاعة الدّرس.

Şerh etmek, açıklamak. Bir konuyu net olarak açığa kavuşturmak…

Öğretmen konferans salonunda dersi anlattı.

E) التَّرجَمةُ تَرجمَ،

ـ تَرجمَ المُترجِمُ القرآن الكريم إلى الإنجليزيَّةِ.

Tercüme etmek, açıklamak. Bir konuyu sade ve anlaşılır bir dile çevirmek.

Tercüman Kuran'ı İngilizceye çevirdi.

F) بَيَّنَ، تِبْيَان

(سَلْ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَمْ آتَيْنَاهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ) البقرة 211.

İspat etmek, delil göstermek.

(İsrail oğullarına sor ki kendilerine nice apaçık mucizeler verdik).

G) أظهرَ، الإظْهَار

(فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ) التّحريم 3.

Göstermek. Beyan etmek.

(Fakat eşi, o sözü başkalarına haber verip Allah da bunu Peygamber’e açıklayınca, Peygamber bir kısmını bildirmiş, bir kısmından da vazgeçmişti).

H) صَرَّحَ، التَّصريحُ

ـ صَرَّحَ النَّاطِقُ الرّسمي بإسم الحُكومة التُركيّة عن تأييِدِ حُكُومتهِ لقراراتِ حُكومَة القِبرص التّركي.

Bildirmek, duyurmak.

10- ALLAH’TAN KORKAN, MUTTAKİ OLAN VEYA İMAN EDEN:

ArapçaTürkçe

A) التّقيُّ، المُتقيُّ اِتّقى،

(تِلكَ الجَنَّةُ التِي نُوِرثُ مِن عِبادِنا مَن كَان تَقيّاً) مريم 63.

(واِتّقوا اللهَ وإعْلَمُوا أنّ اللهَ مَع المُتّقين) البقرة 194.

Muttaki olan, kendini koruyan. İşi sağlamlaştırmak. İman sahibi olan... Dinî bilgisini üstün kılan, dini mükemmel bir şekilde uygulayana denir. (المُؤمن) mümin kavramından daha üstün kişi için kullanılır.

(Kullarımızdan, takva sahibi kimselere verdiğimiz cennet işte budur).

(Allah’tan korkun ve bilin ki Allah muttakilerle beraberdir).

B) المؤمنُ آمَنَ،

(ولَعَبدٌ مُؤمِنٌ خَيرٌ مِن مُشركٍ ولَو أعْجَبَكُم) البقرة 221.

İnanmak, inançlı olmak. Allah’a iman edip bazı emirlerini yerine getiren kişi için kullanılır. Mümin, kâfir kavramının zıddıdır (ضِدّهُ كافِرٌ).

(İman etmedikçe putperest erkekleri de (kızlarınızla) evlendirmeyin. Beğenseniz bile).

C) الوَرِعْ وَرِعَ،

ـ الزَّاهِدُ في دِينهِ يَكُون وِرِعاً عِندَ الله.

Allah’tan korkan, harama helale dikkat eden, takva sahibi. (المُتّقي) muttaki kavramından daha üstün kişiye denir.

Dininde zahit olan kişi, Allah katında takvalı olur.

D) خَشَعَ، الخَاشِعُ

(وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ) البقرة 45.

Boyun eğmek; itaat etmek. Sadece Allah’a karşı yapılanlar için kullanılır.

(Sabır ve namaz ile Allah’tan yardım isteyin. Şüphesiz o (sabır ve namaz), Allah’a saygıdan kalbi ürperenler dışında herkese zor ve ağır gelen bir görevdir).

E) المُتديّن تَديَّنَ،

ـ الّذي يَخَافُ اللهَ ويُطِيعُ أَوَامِرَهُ فَهُو إِنسانٌ مُتديّنٌ.

İkrar etmek, dindar olmak. Bir dine iman edip ona saygı gösteren kişi için kullanılır.

Allah’tan korkan ve emrine uyanlar, dindar insanlardır.

11- BIRAKMAK, TERK ETMEK VEYA GÖÇ ETMEK:

ArapçaTürkçe

A) التَّركُ تَرَكَ،

(إنّي تَركتُ مِلّةَ قومٍ لا يُؤمِنونَ باللهِ) يوسف 37.

Terk etmek, bırakmak. Bir yerden gitmek, bir mal bırakmak veya insanlardan ayrılmak... Tüm eş anlamlarda kullanılabilir.

(Şüphesiz ben Allah’a inanmayan bir kavmin dininden uzaklaştım).

B) التّخلي عن تَخلّى عن،

ـ تَخَلَّى المُنافِقُ عن العَهدِ الّذي أُتُفِقَ مَعَهُ.

Ayrılmak, çekilmek, vazgeçmek. Davranışlardan vazgeçen veya anlaşmaları bozan kişi için kullanılır.

Münafıklar, üzerinde anlaşılmış olan sözden vazgeçtiler.

C) هَجَرَ، الهّجرُ

(يا إبراهيمُ لًئن لَمْ تَنْتَهِ لَأَرْجُمَنَّكَ وَاهْجُرْنِي مَليّاً) مريم 46.

ـ هَاجَرَ نبينا محمد (ص) مِن مَكَّةَ إلى المَدِينَةِ.

Göç etmek, terk etmek, bırakmak. Canlıların bir yerden bir yere mecburi göç etmeleri veya bir yeri terk etmeleri için kullanılır.

(Ey İbrahim! Eğer vazgeçmezsen, andolsun seni taşlarım! Uzun bir zaman benden uzak dur!)

Nebimiz Muhammed (s.a.) Mekke’den Medine’ye hicret etti.

D) قَلَعَ عَنْ، الإقْلاَع

ـ يَجِبُ على الكّفّارِ الإقلاعُ عَن عَاداتِهم السيّئة.

ـ أقْلَعَت الطَّائِرةُ صَباحَ اليَومِ عن السَّماءِ التُركيّة.

Sökmek, çıkarmak, vazgeçmek, sefere çıkmak. Bir özelliğin yok olması veya bir aracın yola çıkması için kullanılır.

Kâfirlerin kötü alışkanlıklarından vazgeçmeleri gerekir.

Uçak sabahleyin Türk semalarında havalandı.

E) كَفََّ عن، الكفُّ عن

(عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا) النّساء 84.

Geri durmak, yapmayı kesmek, vazgeçmek, kaçınmak. Genel olarak bir kötülükten vazgeçmek için kullanılır.

(Umulur ki Allah kâfirlerin gücünü kırar (güçleriyle size zarar vermelerini.)

F) غَادَرَ

(وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا) الكهف 47.

(يا وَيلتنا مَالِ هذا الكِتابِ لَا يُغَادِرُ صَغِيرَةً وَلَا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصَاهَا) الكهف 49.

Yola çıkmak, bırakmak, bir yeri terk etmek.

(Hiçbirini bırakmaksızın onları mahşerde toplamış olacağız).

(Vay halimize! Derler, bu nasıl kitapmış! Küçük büyük hiçbir şey bırakmaksızın (yaptıklarımızın) hepsini sayıp dökmüş!).

12- KARŞILIK VERMEK, ÖDÜLLENDİRMEK VEYA MÜKÂFATLANDIRMAK:

ArapçaTürkçe

A) الثَّوَابُ َأثابَ عَلى،

(وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا) آل عمران 145.

Mükâfatlandırmak. İyi işlerin karşılığında verilen veya alınan ödül. En çok kıyamet gününde alınan ödül için kullanılır.

(Her kim, dünya nimetini isterse, kendisine ondan veririz; kim de ahiret sevabını isterse, ona da bundan veririz).

B) الأجْرُ أجَرَ،

(وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا) النّساء 114.

Ödüllendirmek. Ücret karşılığını almak. Yaptığı işin veya bir menfaatin karşılığında alınan ücret için kullanılır.

(Kim Allah’ın rızasını elde etmek için bunu yaparsa, biz ona yakında büyük bir mükâfat vereceğiz).

C) الجَزاءُ أجْزأ،

(فَأَثَابَهُمُ اللَّهُ بِمَا قَالُوا جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِينَ) المائدة 58.

Karşılık, tazminat, ceza. Bir şeyin karşılığını vermek veya almak. Kişinin yaptığı iyilik veya kötülüğün karşılığında alınan ceza.

(Söyledikleri (bu) sözden dolayı Allah onlara, içinde devamlı kalmak üzere, zemininden ırmaklar akan cennetleri mükâfat olarak verdi. İyi hareket edenlerin mükâfatı işte budur).

D) الجَائِزةُ أجْزَى،

(وَجَزَاهُمْ بِمَا صَبَرُوا جَنَّةً وَحَرِيرًا) الإنسان 12.

İkramiye, ödül. Çalıştıktan sonra elde edilen ödül için kullanılır.

(Sabretmelerine karşılık onlara cenneti ve (cennetteki) ipekleri lütfeder).

E) المُكافأةُ كَافأ،

ـ كَافأ الأبُ إبنهُ بالسّاعةِ.

Ödüllendirme, memnuniyet, telafi etmek.

Baba oğlunu saatle ödüllendirdi.

13- BAŞLAMAK, KIŞKIRTMAK VEYA TAHRİK ETMEK:

ArapçaTürkçe

A) أثارَ، ثَارَت (ثَورَان) الحَرب

وضِدُّ الحَرب السِّلمُ

ـ أثَارَ العَدوّ الحَرب على المُسلِمين.

Savaşı kışkırtmak, harekete geçirmek. Genellikle savaşın meydanda başlaması için kullanılır.

Düşman, Müslümanlara karşı savaşı başlattı.

B) نَشبَت الحَرب

ـ الصَّليبيُّون نَشَبوا كافة الحُروبَ أولاً.

Savaş çıkmak. Karşılıklı harp ilan etmek, savaşı çıkarmak isteyen için kullanılır.

Haçlılar, tüm savaşları ilk çıkaranlardandır.

C) اشتعَلَت (اشْتِعَال) الحَرب

(وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا) مريم 4.

Tutuşmak. Savaşın alevlenmesi, yeniden başlaması için kullanılır.

(Saçım başım ağardı).

D) اندلعَت (انْدِلاع) الحَرب

ـ بسبب الفِتنةِ الكُبرى إنْدَلَعَتِ الحُروب بينَ المَسلِمين مِن جَديد.

Savaşın çıkması. Fitne sonucu savaşın başlaması için kullanılır.

Büyük fitneden dolayı Müslümanlar arasında yeniden savaşlar başlamıştır.

E) قَامَت (قِيام) الحَرب

ـ قَامَت الحَربُ بين العِراق وإيران عام 1981م.

Savaşın başlaması. Tarihi belli olmayan bir savaş.

Irak ve İran arasındaki savaş 1981 yılında başlamıştı.

F) هَاجَت (هَيجَان) الحرب

ـ لقد هَاجَت الحُروبُ بينَ القَبائِل لأسْبابٍ تَافِهَةٍ.

Savaşın harekete geçirilmesi, kışkırtılması, uyandırılması.

Önemsiz konular sebebiyle kabileler arasında savaşlar başlamıştı.

G) بَدأت (إبتدَاء) الحَرب

Savaşın başlaması. Tarihi belli olan bir savaş.

(أَلَا تُقَاتِلُونَ قَوْمًا نَكَثُوا أَيْمَانَهُمْ وَهَمُّوا بِإِخْرَاجِ الرَّسُولِ وَهُمْ بَدَءُوكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ) التّوبة 13.

(Ey müminler!) Verdikleri sözü bozan, Peygamber’i (yurdundan) çıkarmaya Kalkışan ve ilkönce size karşı savaşa başlamış olan bir kavme karşı savaşmayacak mısınız?).

14- DUVAR, KALE VEYA SUR:

ArapçaTürkçe
A) الجِدارُ جدَّرَ،

(وَأَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ) الكهف 82.

Duvar. Bir yerin veya evin dış cephesindeki, belirli bir yerde sabit duran ince duvara denir.

(“Duvara gelince, şehirde iki yetim çocuğun idi).

B) الحَائِطُ حَوَّطَ،

ـ وَقَع حَائِطُ بَيتِنا مِن الزّلازلِ.

Duvar, set. Herhangi bir şeyi çember içine alan duvar. Bir de oda içinde yapılan duvar için kullanılır.

Evimizin duvarı depremden dolayı yıkıldı.

C) السّورُ سَوَّرَ،

(وَهَلْ أَتَاكَ نَبَأُ الْخَصْمِ) ص 21.

ـ أوّلُ مَن بَنى سُور بَغداد هُو الخَليفة المُعتصم.

Duvar, çit. Şehir hisarı; şehir veya oda dışını korumak için yüksek duvar veya yapı ile çevirmek.

(Ey Muhammed!) Sana davacıların haberi ulaştı mı?

Bağdad'ın ilk surunu Halife Mutasam inşa etmiştir.

D) الحِصنُ حَصَّ،َ

(مترادفهُ القلعةُ)

(لَا يُقَاتِلُونَكُمْ جَمِيعًا إِلَّا فِي قُرًى مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَرَاءِ جُدُرٍ) الحشر 14.

Kale, sağlamlaştırma, koruma. Kale anlamında da kullanılır. Eni geniş, çok yüksek olan ve girilmeye engel teşkil edecek şekilde yapılan duvar.

(Onlar müstahkem şehirlerde veya siperler arkasında bulunmaksızın sizinle toplu halde savaşamazlar).

(Allah, ehl-i kitaptan, onlara (müşrik ordularına) yardım edenleri kalelerinden indirdi).

D) البَرْزَخ

(بَيْنَهُمَا بَرْزَخٌ لَا يَبْغِيَانِ) الرّحمن 20.

Mânia, kıstak, berzah. İki şeyin arasındaki perde; ruhların geri dönmesine mani olmaktır.

Aralarında bir engel vardır, birbirine geçip karışmazlar.

E) الحَجْز، الحَاجِزُ

ـ لاتَكُن أمَامَ التّقدم العِلمي كَحَاجِز ومُعوِّق لهُ.

Engelleme, bırakmama, ayırma, alıkoyma.

Bilim atağını (gelişmesini) alıkoyup önünde engel olma.

F) المنعُ، المَانِع

(قَالَ يَا هَارُونُ مَا مَنَعَكَ إِذْ رَأَيْتَهُمْ) طه 92.

Durdurmak, engel olmak, alıkoymak, yasaklamak.

(Ey Harun! Dedi, sana ne engel oldu da, bunların dalâlete düştüklerini gördüğün vakit).

15- ÇOĞUNLUĞUN ANLAŞMASI, BİR ARAYA GELMESİ:

ArapçaTürkçe
A) الإجْمَاع أجمَعَ، : ِ

ـ أجْمَعَ أكثر العّلماءُ على حُرمة تدخين السّيجارة.

Anlaşmaya varmak. Tüm veya birçok bilim adamının üzerinde anlaştığı karar için kullanılır.

Âlimlerin birçoğu, sigaranın haram olduğunu

B) غلّبَ على، الأغْلَبِيّة

ـ لقد صوّت الأغلبية السّاحقة في الإنتخاب.

Çoğunluk. Herhangi bir konuda sağlanan çoğunluk için kullanılır. Yarıdan fazla olması şarttır.

Seçmenler ezici çoğunlukla oy verdiler.

C) الأكْثرِيّة كثَّرَ،

(وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ) البقرة 243.

Bir araya gelen ve bir yerde bulunan kişilerin sayı yönünden tamamına yakınını oluşturarak çoğunluk teşkil edenler için kullanılır.

(Lâkin insanların çoğu şükretmez).

D) إتّفقَ، الإتّفاقُ، المُتفِق عليهِ

ـ اتّفقَ العَربُ عَلى أنْ لا يتّفِقُوا.

ـ جَميعُ العُلماء مُتَّفَقٌ عليهِ.

Anlaşmak, uyuşmak. Oylama sonucunda kişilerin anlaşması ile meydana gelen anlaşma için kullanılır.

Araplar anlaşmamak için anlaştılar.

Tüm âlimler ittifak hâlindedirler.

16- GELMEK VEYA ULAŞMAK:

ArapçaTürkçe
A) جَاءَ، المَجِيءُ

ضِدّه ذَهبَ.

(وَمَا تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ) البيّنة 4.

Gelmek, varmak. Bir işin veya kişinin habersiz, birden gelmesi için kullanılır.

(Kendilerine kitap verilenler ancak o açık delil (Peygamber) kendilerine geldikten sonra ayrılığa düştüler).

B) قَدِم إلى، القُدومُ

ـ وَصَل رئيسُ الجُمهُورِية إلى أرْضِ الوَطَنِ قَادِماً مِن فَرَنسَا.

Varmak, önce gelmek. Genel olarak bir yerden ayrıldıktan sonra dönen yolcu için kullanılır.

Cumhurbaşkanı Fransa'dan dönerek vatanına ulaştı.

C) إتيان أتى، أتٍ

(يأتُونَكَ بِكُلِّ سَاحِرٍ عليمٍ) الأعراف 7.

(وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ ) البقرة 23.

على veya الى ile gelmek; ب ile getirmek veya vermek. Haber verdikten veya haberi olduktan sonra hemen gelen kişi için kullanılır.

(Bütün bilgili sihirbazları sana getirsinler).

(Eğer kulumuza indirdiklerimizden herhangi bir şüpheye düşüyorsanız, haydi onun benzeri bir sûre getirin).

D) حَضرَ، حُضورٌ

(أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ ) البقرة 133.

Bir yere gelmek, hazır olmak, huzuruna varmak. Bir sözü, anlaşmayı, şahitliği yerine getirmek için gelen ve orada bulunan kişi için kullanılır.

(Yoksa Ya'kub'a ölüm geldiği zaman siz orada mı idiniz?)

E) وُصُولٌ وَصَلَ

(فَمَا كَانَ لِشُرَكَائِهِمْ فَلَا يَصِلُ إِلَى اللَّهِ وَمَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلَى شُرَكَائِهِمْ ) الأنعام 136.

Varmak, ulaşmak, erişmek. Bir yere gidip ulaşmak.

(Ortakları için ayrılan Allah'a ulaşmıyor, fakat Allah için ayrılan ortaklarına ulaşıyor!)

F) وَرَدَ، وُرودٌ

(ضِدّه صَدرَ صُدورٌ)

(وَلَمَّا وَرَدَ مَاءَ مَدْيَنَ وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ ) القصص 23.

Haberin gelmesi, ulaşması için kullanılır.

(Musa, Medyan suyuna varınca, orada (hayvanlarını) sulayan birçok insan buldu).

17- UYANIK OLMAK, KAÇINMAK VEYA DİKKATLİ OLMAK:

ArapçaTürkçe
A) الحَذرُ، التَّحذيرُ حَذَِرَ،

(يَجعلونَ أصَابِعَهم في أذانهم من الصَّواعقِ حَذرَ المَوتِ) البقرة 19.

Dikkatli olmak, hazırlıklı olmak; tehlikenin olduğunu bilmek; tehlikeye karşı ikaz etmek ve zararından sakınmak…

(O münafıklar yıldırımlardan gelecek ölüm korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar).

B) الحِيطةُ حَاطَ،

(قَالَ لَنْ أُرْسِلَهُ مَعَكُمْ حَتَّى تُؤْتُونِ مَوْثِقًا مِنَ اللَّهِ لَتَأْتُنَّنِي بِهِ إِلَّا أَنْ يُحَاطَ بِكُمْ ) يوسف 66.

ـ يَجبُ على النّاسِ الحِيطَةَ مِن العَدوِّ.

Korumak, gözetmek, bakımını yapmak. Tehlikenin her yönünü bilmek ve hazırlıklı olmak için kullanılır.

(Ya'kub dedi ki: Kuşatılmanız (ve çaresiz kalma durumunuz) hariç, onu bana mutlaka getireceğinize dair Allah adına bana sağlam bir söz vermediğiniz takdirde onu sizinle beraber göndermem!")

Her insanın düşmandan korunması gerekir.

C) التّجنُبُ جنَّبَ،

(يا أيّها الذين ’منوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ ) المائدة 90.

Sakınmak, uzak durmak. Kötülerden uzak durmak ve dikkatli olmak gereken şeyler için kullanılır.

(Ey iman edenler! Şarap, kumar, dikili taşlar (putlar), fal ve şans okları birer şeytan işi pisliktir; bunlardan uzak durun ki kurtuluşa eresiniz).

D) التّيُقظُ يَقظَ،

(وَتَحْسَبُهُمْ أَيْقَاظًا وَهُمْ رُقُودٌ ) الكهف 18.

ـ الإنسانُ يَجِبُ عليهِ أنْ يَكُون يَقِظاً من العَدوِّ.

Uyanık olmak; uyanmak, tetikte olmak. Her an her şeyin olabilme ihtimali karşısında uyanık olmak. Uykudan uyandırmak için de kullanılır.

(Kendileri uykuda oldukları halde sen onları uyanık sanırdın).

Not: Mecaz olarak bu kelimeler de benzer anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
انتبهَ (إلى،على)، الإنْتِباه، المُنْتَبِهUyanık, dikkatli olmak. Ufak tehlikelere karşı dikkatli olmaktır.

ـ يجب الانتباه على كلّ ما يجري حولنا. Çevremizde olan bitenleri bilmemiz gerekir.

ArapçaTürkçe
الوَاعِDikkatli, bilinci yerinde olan; duyup anlamak.
(لِنَجْعَلَهَا لَكُمْ تَذْكِرَةً وَتَعِيَهَا أُذُنٌ وَاعِيَةٌ) الحاقة 12.(Onu sizin için bir ibret ve öğüt yapalım ve belleyici kulaklar onu bellesin diye).
دَبَّرَ، التَّدبِيرTasarlamak, kurmak, yönetmek, tertiplemek, önlem alma, düzenleme.
(أَفَلَمْ يَدَّبَّرُوا الْقَوْلَ أَمْ جَاءَهُمْ مَا لَمْ يَأْتِ آبَاءَهُمُ الْأَوَّلِينَ) المؤمنون 68.(Onlar bu sözü (Kur'an'ı) hiç düşünmediler mi? Yoksa kendilerine, daha önce geçmişteki atalarına gelmeyen bir şey mi geldi?)
استَعدَّ، الاستعدادHazır veya istekli olmak; ل ile hazırlanmak. Bir olaya karşı hazırlıklı olmak demektir.
ـ الاستعدادُ ليومِ الأخر من إحدى الأوامر الدينيّة.(Ahirete hazırlanmak dinî emirlerden biridir).
تأهَّبَ، التأهُّبْSavaşa hazırlanmak.
ـ عَلى كُلِّ مُسلِم أنْ يَتأهبَ لِلحربِ.Her Müslümanın savaşa hazırlıklı olması gerekir.

18-HARAM, SAKINCALI VEYA YASAK OLAN:

ArapçaTürkçe
A) حَرَّمَ، الحَرامُHaram, yasak. Yapılması yasak olan veya Allah’ın yasak kıldığı şeyleri belirtmek için kullanılır. (ضِدّه الحَلالُ).
(ولا تَقْتُلوا النّفسَ التي حَرَّمَ اللهُ إلاّ بالحقِّ) الأنعام 151.(Ve Allah'ın yasakladığı cana haksız yere kıymayın!)
B) كَرَّهَ، المَكرُوهُHoş olmayan, mekruh, sevilmeyen. Zararı olan bir iş veya yapılmaması gereken bir şey için kullanılır.
(كُلُّ ذلكَ كانَ سَيّئَهُ عِندَ ربِّكَ مَكروهاً) الإسراء 38.(Bütün bu sayılanların kötü olanları, Rabbinin nezdinde sevimsizdir).
C) المُنكَرُ أنكَرَ،Çok kötü, iğrenç, inkâr edilen. Kötü alışkanlıklar, sahih aklın ve şer‘in çirkin bulduğu işler için kullanılır.
(إنَّ الصَّلاةَ تَنهى عن الفَحشَاءِ والمُنكرِ) العنكبوت 45.(Muhakkak ki, namaz, hayâsızlıktan ve kötülükten alıkoyar).

Not: Mecaz olarak bu kelimeler de benzer anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
الحِجرُYasak, engel.
(وَقَالُوا هَذِهِ أَنْعَامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لَا يَطْعَمُهَا إِلَّا مَنْ نَشَاءُ) الأنعام 138.(Onlar saçma düşüncelerine göre dediler ki: "Bu (tanrılar için ayrılan) hayvanlarla ekinler haramdır. Bunları bizim dilediğimizden başkası yiyemez").
السُّحتYasak, kanunsuz mal.
(وَتَرَى كَثِيرًا مِنْهُمْ يُسَارِعُونَ فِي الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَأَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ) المائدة 62.(Onlardan birçoğunun günah, düşmanlık ve haram yemede yarıştıklarını görürsün. Yaptıkları ne kadar kötüdür!)
قَبحَ، القبيحُÇirkin, iğrenç. Toplumda görülen çirkin şeyler için kullanılır.
ضدّه الجَمِيل.
ـ لا تَفعل الأعْمَال القَبيحة وإذا فَعلت ذلك فلن يُحبك الخَلقُ ولا الخَالِقُ.Çirkin işler yapma; şayet yaparsan ne halk ne de Halik seni sever.
المَحظُور ـ حظَّرَ،Sakıncalı olan şeyler için kullanılır.
(وما ربُّكَ كانَ محظوراً) الإسراء 20.(Rabbinin ihsanı kısıtlanmış değildir).
مَنَعَ، المَمْنُوعُYasak. Bir iş yerinin, doktorun veya bir toplumun koyduğu yasaklar.
(قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ) الأعراف 12.(Allah buyurdu: Ben sana emretmişken seni secde etmekten alıkoyan nedir?)
ـ مَمنُوع التّدخين فِي مَحطّات البَنزِين.Benzin istasyonlarında sigara içmek yasaktır.

19-HARAM, SAKINCALI VEYA YASAK OLMAYAN:

ArapçaTürkçe
A) الحَلالُ حَلَّلَ،Helal. İslam dininde izin verilmiş olan, yapılmasında sakınca görülmeyen şeyler için kullanılır. Dinî terimdir. (ضِدّه الحرامُ)
(يا أيّها الذين آمنوا كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا) البقرة 168.(Ey insanlar! Yeryüzünde bulunanların helal ve temiz olanlarından yeğin).
B) المُباحُ أبَاحَ،Yasak olmayan, mubah fiil. İslam dininde, yapılmasında veya yapılmamasında sakınca görülmeyen şeyler için kullanılır. Dinî terimdir.
ـ أبَاحَ الإسلامُ تعدُّد الزّواج في الحَالاتِ الخاصّة.İslam çok eşliliği özel durumlarda mubah kılmıştır.
C) الجَائزُ، الجَواز أجازَ، جَازَ،Caiz, mümkün. İslam dinine göre yapılmasına izin verilmiş ve serbest kılınmış şeyler için kullanılır. Dinî terimdir.
ـ أجَازَ اللهُ المَسحَ على الخُفيّن.Allah, çorap üzerine mesh etmeyi caiz kılmıştır.
D) المَسمُوحُ سَمحَ، السّماح،ب ile yapma yetkisi vermek. Kişilere veya topluluğa serbestçe bir yere girme veya bir şeyi yapma yetkisinin verilmesi için kullanılır.
ـ مَسمُوح الدّخول إلى قاعة المكتبات.Kütüphanelerin salonlarına girmek serbesttir.
E) المُرخَّصُ، التَّرخيصُ رخَّصَ،İzin, yetki, ruhsat, lisans. Kişilerin veya topluluğun girmek veya kullanmak için aldığı ruhsat veya izin için kullanılır.
ـ يُمكنك الانتماء إلى الأحزاب إذا كانت مُرّخصة من الجِهات الرّسميّةِ.Resmî yerlerden izin almış olan partilere üye olman mümkündür.

20-HAPSETMEK, ALIKOYMAK VEYA GÖZALTINA ALMAK:

ArapçaTürkçe
A) الحَبْسُ حَبسَ،Tıkmak, kapatmak ve hapsetmek. Görülmeyen bir yere kapatmak, bir süre tutmak ve kimse ile görüştürmemek.
(فأصابتكم مُصيبةُ الموتِ تَحبِسُونَهُما مِن بَعدِ الصَّلاةِ) المائدة 106.(Eğer şüpheye düşerseniz o iki şahidi namazdan sonra alıkoyar).
B) السِّجنُ سَجنَ،Hapsetmek. Hücrede veya hapishanede bir süre tutmak; kişinin başkaları ile görüşme hakkı vardır.
(قَالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ) يوسف 33.(Yusuf: Rabbim! Bana zindan, bunların benden istediklerinden daha iyidir!)
C) الحِجزُ حَجَزَ،Bırakmamak, engel olmak; tıkamak. Geçici olarak, engel kalkana kadar tutuklamak, bir yerde gözaltına almak...
ـ حجز الشّرطيُّ الخصمان.(İki deniz arasına engel koyan mı?)
D) التّوقيفُ أوقَفَ، الإيقافُ،Nezarethanede tutuklama. Mahkemeye gidene kadar tutuklama.
(وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ الْقَوْلَ) سبأ 31.(Sen o zalimleri, Rablerinin huzurunda tutuklanmış, birbirlerine söz atarlarken bir görsen!)
E) اعتقلَ، الاعتقالُGözaltı, hapsetmek. Elini veya ayağını bağlayarak tutuklamak; özellikle siyasi mahkûmlar ve ağır ceza alanlar için kullanılır.
ـ اعتقل الشّرطي المُجرمَ.Polis suçluyu tutukladı.

Not: Mecaz olarak bu kelimeler de benzer anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
الأغلالEline kelepçe vurmak.
القيودBelirleme; sınırlama, bağlamak.
الأسرZincir ile bağlamak; esir almak.

21-HABER VERMEK, ANLATMAK VEYA KONUŞMAK:

ArapçaTürkçe
A) خَبَرَ، الخَبرُHaber, bilgi, mesaj, rapor vermek. Daha kapsamlı, sözlü veya yazılı, yalan veya doğru olma ihtimali olan haberi vermek için kullanılır.
(كَذَلِكَ وَقَدْ أَحَطْنَا بِمَا لَدَيْهِ خُبْرًا) الكهف 91.(İşte böylece onunla ilgili her şeyden haberdardık).
B) الحَديثُ، التَّحديثُ حدَّثَ،Bildirmek, bahsetmek. Sözle başkasının dediklerini aktarmak. Haber vermek.
(وأن عَسىَ أنْ يَكُونَ قَدِ اقْتَرَبَ أَجَلُهُمْ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ) الآعراف 185.(Ve ecellerinin yaklaşmış olabileceği hususunda düşünmediler mi? O halde Kuran’dan sonra hangi söze inanacaklar?)
C) النّبأ نبّأ،Haber veya duyuru bildirmek. Büyük ölçüde faydalı ve doğru haberi bildirir.

(وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ ) يونس 71.

(Onlara Nuh'un haberini oku).

ArapçaTürkçe
D) الكَلام كلَّمَ،

Konuşma, söz, darbımesel ve cümle şeklinde ifade edilen konuları anlatır. (ضِدّه السُّكوت)

(فَلَمَّا كَلَّمَهُ قَالَ إِنَّكَ الْيَوْمَ لَدَيْنَا مَكِينٌ أَمِينٌ) يوسف 54.

(Onunla konuşunca: Bugün sen yanımızda yüksek makam sahibi ve güvenilir birisin, dedi).

E) الرِّوايةُ رَوىَ،

Hikâye, masal, roman, hadis gibi konuları anlatmak veya aktarmak.

ـ رَوى الرّاوي الرّوايةَ للطلابِ. Ravi rivayeti öğrencilere anlattı.

F) صَدَعَ الصَّدْعُ

Açıkça söylemek ve zorlukları aşmak. Sesli olarak ifade edilir.

(فَإصْدَع بِمَا تُؤمَر) الحجر 94.

(Sana emir olunanı açıkça söyle).

22- KARŞI KOYMAK, ANLAŞMAMAK VEYA DÖVÜŞMEK:

ArapçaTürkçe
A) الخِلافُ، المُخالفةُ (اختلفَ، يختلِفُ اختلاف) خَالَفَ،

Ayrılığa düşmek, farklı olmak, ayrı olmak, çelişme. Tartışmalı geçen görüşler için kullanılır.

(فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ) المائدة 48.

(Artık size, üzerinde ayrılığa düştüğünüz şeylerin (gerçek tarafını) O haber verecektir).

B) النِّزاعُ، المُنازعةُ نازَعَ،

Çekişme. Kavgalı, ölümle karşı karşıya getiren ve bir problemi çözmeyen çekişme.

(وَلَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ) الأنفال 46.

(Birbirinizle çekişmeyin; sonra korkuya kapılırsınız da kuvvetiniz gider).

C) الصِّراعُ صَارعَ،

Dövüş. Birini yere vurarak, yıkarak dövüşmek.

(فَتَرَى الْقَوْمَ فِيهَا صَرْعَى كَأَنَّهُمْ أَعْجَازُ نَخْلٍ خَاوِيَةٍ) الحاقة 7.

(O kavmi, içi boş hurma kütükleri gibi oracıkta yere serilmiş halde görürdün).

D) الخُصُومةُ، الخِصامُ خَاصمَ،

Tartışma, düşmanlık. İki kişi arasındaki husumetten dolayı küsmekle biten bir tartışma.

(وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا) النّساء 105.

(Hainlerden taraf olma!)

(وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِلنَّاسِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ وَكَانَ الْإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلاً) الكهف 54.

(Hakikaten biz bu Kuran’da insanlar için her türlü misali sayıp dökmüşüzdür. Fakat tartışmaya en çok düşkün varlık insandır).

D) عَادَى، المُعَاداة

Düşmanca davranmak, karşı çıkmak.

(عَسَى اللَّهُ أَنْ يَجْعَلَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ الَّذِينَ عَادَيْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً) الممتحنة 7.

(Olur ki Allah sizinle düşman olduklarınız arasında yakında bir dostluk meydana getirir. Allah gücü yetendir).

E) المُشَاجَرة، الشّجار

Kavga, münakaşa, tartışma.

(فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا) النّساء 65.

(Hayır, Rabbine andolsun ki aralarında çıkan anlaşmazlık hususunda seni hakem kılıp sonra da verdiğin hükümden içlerinde hiçbir sıkıntı duymaksızın (onu) tam manasıyla kabullenmedikçe iman etmiş olmazlar.)

F) المُحَاجَجَة ، يَتَحَاجُّونَ

Sözlü tartışma.

(وإذا لَقُوا اللّذين آمنوا قَالُوا أَتُحَدِّثُونَهُمْ بِمَا فَتَحَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ لِيُحَاجُّوكُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّكُمْ أَفَلَا تَعْقِلُونَ) البقرة 76.

(Öyle ise Ashâb-ı Kehf hakkında, delillerin açık olması haricinde bir münakaşaya girişme).

G) شَاقَ، المُشَاقَةُ

Zorluk çıkarmak, sıkıntı vermek.

(ومن يُشاقِق الرَّسُولَ مِنْ بَعدِ ما تَبيَّنَ لهُ الهُدى) النّساء 115.

(Kendisi için doğru yol belli olduktan sonra, kim Peygamber'e karşı çıkar).

K) نَاقَشَ، المُنَاقَشَة

Bilimsel konuları tartışmak, karşı çıkmak.

ـ ناقشتُ الأستاذَ في الدّرسَ. Derste öğretmenle tartıştım.

23- KORKMAK, ÜRKMEK VEYA PANİKLEMEK:

ArapçaTürkçe
A) الخَوفُ خَافَ،

Korkmak. Bir olayın olmasından, zararın kendisine veya yakınına gelmesinden dolayı korkmak. Korkunun özelliği kısa sürmesidir.

(فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ) البقرة 38.

(Her kim hidayetime tâbi olursa onlar için herhangi bir korku yoktur ve onlar üzüntü çekmezler).

B) الرَّهبَةُ رَهَبَ،

Korku, huşu. Şiddetli ve devamlı olan bir korku…

(لَأَنْتُمْ أَشَدُّ رَهْبَةً فِي صُدُورِهِمْ مِنَ اللَّهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ) الحشر 13.

(Onların içlerinde size karşı duydukları korku, Allah'a olan korkularından daha şiddetlidir. Böyledir, çünkü onlar anlamayan bir topluluktur).

C) الفَزَعُ فَزَعَ،

Şiddetli korku. Tehlikeyi görmeden korkup kaçmak için kullanılır.

(لَا يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ) الأنبياء 103.

(En büyük dehşet dahi onları tasalandırmaz).

D) الهَلعُ هَلَعَ،

Tedirginlik, kaygı, şiddetli korku. Sabırsızlık gösterip telaşlanmak için kullanılır. (الفَزَع) kelimesinden daha etkilidir; çünkü bilinmeyen bir korkudur.

(إِنَّ الْإِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا) المعارج 19.

(Gerçekten insan, pek hırslı (ve sabırsız) yaratılmıştır).

E) الرُّعبُ رَعَّبَ،

Korkmak, ürkmek. Yalnızlık veya yok olma korkusu.

(سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ ) الأنفال 12.

(Ben kâfirlerin yüreğine korku salacağım).

F) الخَشيَةُ خَشيَ،

Allah korkusu.

(فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ) المائدة 44.

(İnsanlardan korkmayın, benden korkun).

G) وَجِلَ، وَجَلٌ

Ürkmek.

(إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ ) الأنفال 2.

(Müminler ancak, Allah anıldığı zaman yürekleri titreyen).

H) جَزَعَ، الجَزْعُ

Kaygılı, kederli olmak.

(إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا) المعارج 20.

(Kendisine fenalık dokunduğunda sızlanır, feryat eder).

Not: Bu kelimeler de benzer anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
إرْتَاعَ، الإرْتِياعُ، الرّوُع

Ürkütmek, huşu içinde olmak, korkmak.

(فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الرَّوْعُ وَجَاءَتْهُ الْبُشْرَى يُجَادِلُنَا فِي قَوْمِ لُوطٍ) هود 74.

(İbrahim'den korku gidip kendisine müjde gelince, Lût kavmi hakkında (adeta) bizimle mücadeleye başladı).

جَبُنَ، الجُبنKorkak olmak. Korkusundan çıkmama, içine kapanma.
هَابَ ، المَهابةٌKorkmak, çekinmek.
ذَعَرَ، الذُّعر

Korku, panik, ürkme.

ـ الأعداء في ذُعرٍ دائم. Düşmanlar devamlı ürkme hâlindedirler.

هَولَ، الهَولKorku, güç.

24- ANLAŞILMAK, ORTAYA ÇIKMAK VEYA BELLİ OLMAK:

ArapçaTürkçe
A) الظَّاهِرُ، أظْهَرَ، إظْهَار ظَهرَ،

Görünmek, belirmek, çıkmak. Bir canlının bir şeyin arkasından görülmesi, meydana gelmesi için kullanılır. الظّاهر kelimesi Allah'ın sıfatlarındandır. (ضِدّه البَاطِن)

(هُو الأوّلُ والآخِرُ والظّاهِرُ والباطِنُ وهو بكلّ شيءٍ عليم) الحّديد 3.

(O ilktir, sondur, zahirdir, batındır. O, her şeyi bilendir).

(قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ ) الأعراف 33.

(De ki: Rabbim ancak açık ve gizli kötülükleri, günahı ve haksız yere sınırı aşmayı haram kılmıştır).

B) أبرزَ الإبراز البَارِزُ بَرزَ،

Belirmek, çıkıntı yapmak, meşhur olmak, üstün olmak. Birden ortaya çıkmak, göstermek, teşhir etmek demektir.

(وَتَرَى الْأَرْضَ بَارِزَةً وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا) الكهف 47.

(Ve yeryüzünün çırılçıplak olduğunu görürsün. Hiçbirini bırakmaksızın onları (tüm ölüleri) mahşerde toplamış olacağız).

C) البيِّنُ بيَّنَ،Açıklamak, göstermek. Açıkça belirli bir şeyi göstermektir.
المُبين

Açıkça belli olana denir.

(يُرِيدُ اللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمْ وَيَهْدِيَكُمْ سُنَنَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَيَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ) النّساء 26.

(Allah size (bilmediklerinizi) açıklamak ve sizi, sizden önceki (iyi) lerin yollarına iletmek ve sizin günahlarınızı bağışlamak istiyor. Allah hakkıyla bilicidir, yegâne hikmet sahibidir).

D) بَانَ، البََيانُ

Açıklık, açıklamak, izah etmek. Kapalı olanları açıklamak için kullanılır.

(هَذَا بَيَانٌ لِلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ) آل عمران 138.

(Bu (Kur'an), bütün insanlığa bir açıklamadır; takvâ sahipleri için de bir hidayet ve bir öğüttür).

Not: Bu kelimeler de mecaz olarak benzer anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
طَلَعَ، الطّالِعُ

Ortaya çıkmak.

(وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ ) آل عمران 179.

(Bununla beraber Allah, size gaybı da bildirecek değildir).

اتَّضَحَ، الاتّضاحُ

Açıklığa kavuşmak.

ـ يتّضِحُ من كلامِهِ أنّه على حق.

Haklı olduğu konuşmasından açıkça belli oluyor.

(Açılıp ağardığı vakit gündüze yemin ederim).

خَرجَ، الخروج، الخَارِج

Kapalı bir yerden çıkmak. Canlıların belirli bir yerden dışarı çıkmaları veya görünmeleri için kullanılır. ضِدّهُ الدَّاخِل

(وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ) البقرة 167.

(Ve onlar artık ateşten çıkamazlar.)

25- GİRMEK, NÜFUZ ETMEK VEYA ZORLUKLA GİRMEK:

ArapçaTürkçe
A) الدَّاخِلُ دَخلَ،

Girmek. Bir yere girmek veya katılmak için kullanılır.

(ضدّه الخارِج).

(قَالُوا يَا مُوسَى إِنَّ فِيهَا قَوْمًا جَبَّارِينَ وَإِنَّا لَنْ نَدْخُلَهَا حَتَّى يَخْرُجُوا مِنْهَا فَإِنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا فَإِنَّا داخِلون) المائدة 22.

(Onlar şu cevabı verdiler: Ya Musa! Orada zorba bir toplum var; onlar oradan çıkmadıkça biz oraya asla girmeyeceğiz. Eğer oradan çıkarlarsa biz de hemen gireriz).

B) النَّاِفذُ نَفذَ،

Delmek, geçmek. Bir şeyi delerek girmeyi veya varmayı, bunun da çok zor olduğunu ifade eder.

(يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَنْ تَنْفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانْفُذُوا لَا تَنْفُذُونَ إِلَّا بِسُلطان) الرّحمن 33.

(Ey cin ve insan toplulukları! Göklerin ve yerin çerçevesinden çıkıp gitmeye gücünüz yetiyorsa geçin. Ancak büyük bir güçle çıkıp gidebilirsiniz).

C) الاخْتِراقُ خَرقَ،

Yırtmak, delmek, delip geçmek. Bir yeri zorla delip geçmek, çiğneyip bozarak geçmek. Giren kişiye الخارق denir.

(فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ خَرَقَهَا قَالَ أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا) الكهف 71.

(Bunun üzerine yürüdüler. Nihayet gemiye bindikleri zaman o (Hızır) gemiyi deldi. Musa: Halkını boğmak için mi onu deldin? Gerçekten sen (ziyanı) büyük bir iş yaptın! Dedi).

D) الشّقُّ شَقَّ،

Yarmak, deşmek, (araziyi) sürmek, (bir bölgeyi) geçmek. Bir yere saldırarak yarıp onun arasından geçmek.

(ثُمَّ شَققنا الأرضَ شَقّاً) عبس 26.

(Sonra, bitkilerin çıkmasıyla yeryüzünü güzel bir şekilde yardık).

E) التّغلْغُلُ تَغلغَلَ في،

Girmek, nüfuz etmek. Bir yere veya düşmanların arasına haber vermeden gizli bir şekilde zorluklar içinde girmek.

ـ تغلغل الجاسُوسُ في صُفوفِ المواطنينَ.

Vatandaşların arasına casuslar girdi.

26- İDDİA ETMEK, İSPATTA BULUNMAK VEYA SAVUNMAK:

ArapçaTürkçe
A) ادّعى، الادِّعاءُ

İddia etmek, bir şeyi istemek, (mahkemede) şahitlik etmek, (على b-i ب bş ile veya bş ile) itham etmek. Yanlış veya doğru delili ortaya koyarak kendince doğru bir savunma yapmak için kullanılır.

ـ يدّعي المتّهم بأنهُ بريءٌ.

Sanık suçsuz olduğunu iddia ediyor.

B) زعمَ، الزَّعمُ

İddia etmek, zannetmek, kabul etmek. Delilsiz ve ispatsız bir olayı doğru sanmaktır.

(أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ آمَنُوا بِمَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ ) النّساء 60.

(Sana indirilene ve senden önce indirilenlere inandıklarını ileri sürenleri görmedin mi?)

C) احتجَّ ب، الاحتجاجُ

Mazeret göstermek, delil getirmek. Doğru delillere sahip olup kendini savunmak...

(مَا كَانَ حُجَّتَهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا ائْتُوا بِآبَائِنَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ) الجاثية 25.

(Doğru sözlü iseniz atalarımızı getirin, demelerinden başka delilleri yoktur).

Not: Bu kelimeler de mecaz olarak aynı anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
أثبتَ، أثبت على

Kesinleştirmek, ispat etmek.

(وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ) الأنفال 30.

(Hatırla ki, kâfirler seni tutup bağlamaları veya öldürmeleri yahut seni (yurdundan) çıkarmaları için sana tuzak kuruyorlardı).

برهنَ، برهنَ على

Kanıtlamak, ispatlamak.

(قُل هاتوا بُرهانكم إن كُنتم صَادِقين) البقرة 111.

(Sen de onlara: Eğer sahiden doğru söylüyorsanız delilinizi getirin, de).

27- SAVUNMAK, KARŞI KOYMAK VEYA KORUNMAK:

ArapçaTürkçe
A) الدِّفاعُ، المدافعةُ دَافعَ (عن)،

Direnmek, korumak, savunmak, savunmasını üstlenmek. Herhangi bir saldırıya karşı kendini korumak...

(إِنَّ اللَّهَ يُدَافِعُ عَنِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ) الحج 38.

(Allah, iman edenleri korur. Şu da muhakkak ki Allah, hain ve nankör olan herkesi sevgisinden mahrum eder).

B) الصَّدُّ، المُصادمةُ صَدَّ،

Uzaklaştırmak, kaçırmak, caydırmak, savuşturmak, alıkoymak. Belirli bir saldırıya karşılık vermek ve ona mani olmak için kullanılır.

(الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ زِدْنَاهُمْ عَذَابًا فَوْقَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يُفْسِدُونَ) النّحل 88.

(İnkâr edip de (insanları) Allah yolundan alıkoyanlar var ya, işte onlara, yapmakta oldukları bozgunculuklar sebebiyle, azaplarını kat kat artıracağız).

C) المُجابَهةُ جابهَ،

Karşılaşmak, karşı koymak. Ordunun haksız bir saldırıya karşı durması veya karşılık vermesi...

ـ جابهَ جيشنا الأعداءَ.

Ordumuz düşmana karşı koydu.

D) قَاوَمَ، المُقاومَة

Karşı çıkmak, direnç göstermek. Halkın düşmana karşı durması, düşmanı kovması için kullanılır.

ـ قاوَم الشّعبُ الإستعمارَ في طردهم من البلاد.

Sömürge devletlerini ülkeden kovmak için halk direndi.

E) المُحَافظَةُ حَافظَ (على)،

Korumak, devam ettirmek, gözetmek, dikkat etmek. Mümkün olduğu derecede bir şeyi korumak.

(وَالَّذِينَ هُمْ عَلَى صَلَوَاتِهِمْ يُحَافِظُونَ) المؤمنون 9.

F) العِصمَةُ عَصمَ،

Önlemek, engel olmak. Bir kişinin yanlış yapmaması veya ona yanlış yapılmasına karşı korunması, karşı konulması için kullanılır.

(وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ) المائدة 67.

Not: Bu kelimeler de mecaz olarak aynı anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
درأَ، يدرؤون

Reddetmek, tehlikeyi savuşturmak.

(وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ) القصص 54.

صمَدَ، الصّامِد

Karşı olmak; direnmek.

الصَّمَدْ

Allah'ın isimlerindendir; içi olmayan, yani yemeyen, içemeyen anlamları vardır. Herkes onun emirleri için direnir ve istek ve musibetlerinde ona döner.

(قُل هو الله أحَد الله الصَّمد) الإخلاص 1،2.

(De ki: O, Allah birdir. Allah sameddir).

صَدَفَ عنKaçınmak, uzaklaştırmak, vazgeçirmek.

(فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ) الأنعام 157.

28- ÇAĞIRMAK, SESLENMEK VEYA DUA ETMEK:

ArapçaTürkçe
A) الدُّعاءُ دَعا،Çağırmak; (الله Allah’a) dua etmek. Bir istek için seslenmek.

(هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ ) آل عمران 38.

B) النِّداءُ نادى،Çağırmak, seslenmek. Yüksek sesle bir işi yaptırmak için seslenmek.

(إِذْ نَادَى رَبَّهُ نِدَاءً خَفِيًّا) مريم 3.

C) المُناجاةُ ناجى،Sırrını açmak, gizli konuşmak. Birine fısıldamak, sessizce konuşmak.

(أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نُهُوا عَنِ النَّجْوَى ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَيَتَنَاجَوْنَ بِالْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَمَعْصِيَةِ الرَّسُولِ) المجادلة 8.

Not: Mecaz olarak bu kelimeler de aynı anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
تحدَّثَ، المُحادثَةُBahsetmek, anlatmak.

(وَأَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ) الضّحى 11.

تكلَّمَ، التَّكلُّمُ، المُكالمةKonuşmak, söylemek.

(يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفًّا لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَقَالَ صَوَابًا) النّبأ 38.

خاطبَ، الخِطاب، المخاطبةHitap etmek, konuşma, nutuk; söylev.

(وَلَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ) هود 37.

حاوَرَ، الحِوارDiyalog, konuşma yapmak; tartışmak.

(فَقَالَ لِصَاحِبِهِ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ أَنَا أَكْثَرُ مِنْكَ مَالًا وَأَعَزُّ نَفَرًا) الكهف 34.

أجابَ، إجابةCevabını vermek, karşılık vermek, kabul etmek.
المُجيبAllah’ın isimlerindendir. Karşılık veren, yardım isteyen ve mecbur veya zorda olanlara cevap veren anlamlarında kullanılır.

(إنّ ربّي قريب مجيب) هود 61.

29- AŞAĞILIK, ALÇAK OLMAK VEYA ZOR DURUMA DÜŞMEK:

ArapçaTürkçe
A) الذَّليلُ الذُّلُّ، ذَلَّ،Alçak olmak, hakir olmak, boynu eğik, alçak gönüllü. Başkasının yanında kendisini küçük düşürmek, aşağılamak, Allah katında ise âciz bir kul olarak görünmek, bir de değerli kişilere saygı göstermek anlamlarında kullanılır.

(لَيُخْرِجَنَّ الْأَعَزُّ مِنْهَا الْأَذَلَّ وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ) المنافقون 8.

B) حَقُرَ، احتَقَرَ، الحَقيرُ، الاحتقارُHakir, alçak, aşağılık, rezil olmak veya adi, hor görülen. Kişilerin başkası tarafından küçük düşürülmesi için kullanılır (özellikle kötü insanlar için). Bir de ahlâk ve kültür yönünden eksiği olan kişi için kullanılabilir. ضدّه الإكرام

ـ شاربُ الخمرِ مُحتَقرٌ. İçki içen hor görülür.

C) أهانَ، الإهانةُHor görmek, hakaret etmek. Devamlı birini horlamak; özellikle zayıf ve güçsüz kişiler için kullanılır.

المهانَةُ kelimesi alçaklık, adilik anlamına gelir.

(يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَانًا) الفرقان 69.

D) الرَّذالةُ رَذِلَ،Alçak veya rezil olmak, küçümsenmek. Eğitimsizlik veya cahillikten gelen farklılık veya seviye yönünden düşüklüğü ifade eder.

(قَالُوا أَنُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ) الشّعراء 111.

E) السَّفالَةُ سَفَلَ،Alçak olmak, bir şeyin altında olmak, sefalet. Özellikle yoksulluktan kaynaklanan farklılık için kullanılır.

(ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ) التّين 5.

F) الخِزيُ خَزيَ،Alçaklık, ayıp, rezalet, yüz karası. Utanç verici davranıştan kaynaklanan durumlar için, özellikle siyasi yanlışlar veya Allah’a karşı yanlışlar yapanlar için kullanılır.

(لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ) المائدة 41.

Not: Mecaz olarak bu kelimeler de aynı anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
العَارُAlçaklık, ayıp, kusur, yüz karası davranışlar. Özellikle güçlünün güçsüze yaptığı haksızlıklar için kullanılır.

ـ الخِزي والعَار لعملاء الاستعمار.

استكانَ ب، الاستكانَةُAşağılanmak, boyun eğmek, küçük düşmek.

(وما ضَعُفوا وما إستكانوا والله يُحبّ الصّابرين) آل عِمران 146.

هَان، استهانَ ب، الاستهانةُÖnemsememek, yanlış değerlendirmek, pek önemli olmamak.
المُهينُAdi kişi.

(وَلَا تُطِعْ كُلَّ حَلَّافٍ مَهِينٍ) القلم 10.

خَضَعَ، الخُضوعُİtaat etmek, tabi olmak, boyun eğmek. Sadece Allah için kullanılır.

(إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّمَاءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْنَاقُهُمْ لَهَا خَاضِعِينَ) الشّعراء 4.

30- SUÇ VEYA GÜNAH İŞLEMEK:

ArapçaTürkçe
A) أذنَبَ، الذَّنبُGünah, suç işlemek. Bilerek veya bilmeyerek işlenen suç; kötü iş yaptıktan sonra mahkeme tarafından cezalandırılmak.

(وَإِذَا الْمَوْءُودَةُ سُئِلَتْ بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ) التّكوير 8،9.

B) الإثْمُ اَثِمَ،Günah, suç işlemek. İşini tam yapmayan için kullanılır; özellikle Allah’a karşı kusurları ifade eder.

(وَتَرَى كَثِيرًا مِنْهُمْ يُسَارِعُونَ فِي الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ ) المائدة 62.

C) جَرَمَ، الجُرمُ، الجَريمةُGünah, suç işlemek. Büyük suç işleyenler için kullanılır ve cezası da ağır olur. (المُجرم) kelimesi ise suç işleyen kişi için kullanılır.

(أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ إِنِ افْتَرَيْتُهُ فَعَلَيَّ إِجْرَامِي وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تُجْرِمُونَ) هود 35.

Not: اقترف وارتكب: Bu iki fiil sadece suç veya günah işleyen kişiler için kullanılır.

ـ ارتكبَ (اقترفَ) المُجرم جريمةً كبيرةً.

ArapçaTürkçe
D) المَعصِيَةُ عَصىَ،Karşı çıkmak, başkaldırmak. Özellikle Allah’a, babalara ve büyüklere başkaldıran ve emirlerine uymayanlar için kullanılır. عاصي kelimesi de asi, inatçı, serkeş olan kişi için kullanılır.

(قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ) الزّمر 13.

E) الحِنْثُ حَنِثَ،Yalan yemin, günah. Çok kötü olan işleri alışkanlık hâline getiren kişiler için kullanılır. (الذّنب) kelimesinin ifade ettiğinden daha büyük suçları ifade eder.

(وَكَانُوا يُصِرُّونَ عَلَى الْحِنْثِ الْعَظِيمِ) الواقعة 46.

F) الجُناحُ جَنَحَ عن،Sapmak, hafif suç; günah. Pişmanlık duyulmuş olan hafif suçlar için kullanılır.

(لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَدْخُلُوا بُيُوتًا غَيْرَ مَسْكُونَةٍ) النّور 29.

G) الوِزرُ وَزَرَ،Ağır yük, günah, sorumluluk. Başkasının yaptığı günaha katlanmak, başkasının günahıyla cezalandırmak veya bir şeyi örtmek için kullanılır.

(وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى ثُمَّ إِلَى رَبِّكُمْ مَرْجِعُكُمْ فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ) الأنعام 164.

31- GİTMEK VEYA AYRILMAK:

ArapçaTürkçe
A) الذَّهَابُ ذَهَبَ،Gitmek. Belli bir amaçla bir yere yürüyüp gitmek.

ضد ذَهبَ / جَاء ، وضد الذّهاب/ الإياب.

(قَالُوا يَا أَبَانَا إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَأَكَلَهُ الذِّئْبُ) يوسف 17.

B) الانطِلاقُ انْطَلقَ من،Ayrılmak, yola çıkmak, uzağa gitmek. Bir amaç olmadan bir yere yürüyüp gitmek.

(فَانْطَلَقُوا وَهُمْ يَتَخَافَتُونَ) القلم 23.

C) الانْصِرافُ انْصَرفَ عن،Yüzünü çevirmek. Belirli bir yerden belirsiz bir yere kızarak gidip uzaklaşmak.

(ثُمَّ انْصَرَفُوا صَرَفَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لَا يَفْقَهُونَ) التّوبة 127.

D) المُغَادَرةُ غَادَرَ إلى،

Bir yerden bir yere doğrudan yola çıkmak. Bir yerden belirli bir yere programlı olarak gidip uzaklaşmak.

(وَحَشَرْنَاهُمْ فَلَمْ نُغَادِرْ مِنْهُمْ أَحَدًا) الكهف 47.

E) الرَّوَاحُ رَاحَ،

Uzaklaşmak, gitmek. Başıboş, amaçsız bir şekilde, özellikle gece vakitleri yürüyüp gitmek...

(وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ) سبأ 12.

32- YAYMAK, YAYILMAK, BİLDİRMEK VEYA AÇIKLAMAK:

ArapçaTürkçe
A) أذاعَ ذَاعَ،

Duyulmak, yayılmak; dağılmak. Haberi sözlü olarak yayma veya bildirme.

(وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ ) النّساء 83.

B) انْتَشرَ، النَّشْرُ، الانتِشارُ نشَرَ،

Yaymak, ilan etmek. Konunun veya kitabın başkaları tarafından yazılı olarak yayılması.

(وَإِذَا الصُّحُفُ نُشِرَتْ) التّكوير 10.

C) أعْلنَ، الإعلانُ

Bildirmek, ilan etmek, açıklamak. Düşünülen veya planlanan bir konuyu yazılı veya sözlü olarak bildirmek için kullanılır.

(وَيَعْلَمُ مَا تُخْفُونَ وَمَا تُعْلِنُونَ) النّمل 25.

D) بثَّ، البثُّ

Yaymak, açmak. Serbestçe bir konuyu açmak ve anlatmak için kullanılır.

(وما يبثُّ من دابةٍ آياتٌ لقومٍ يوقنون) الجاثية 4.

E) شاعَ، أشاعَ، شيوعٌ، الإشاعةُ

Yaymak, herkese duyurmak. Özellikle kötü özelliklerin yayılması için kullanılır.

(إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ) النّور 19.

Not: Mecaz olarak bu kelimeler de aynı anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
فشا، أفشى، الافشاءُ

Yaymak, açılıp ortaya çıkmak. Bir konunun, özellikle bir sırrın yayılması için kullanılır.

أمر الرّسول (ص) عن الإفشاء بالسّلام بين المسلمين.

Peygamberimiz (s.v) selamın Müslümanların arasında yayılmasını emretti.

صَرَّحَ (عن)، التَّصريحAçıklamak, bildirmek, duyurmak. Özellikle askerî sorumlu kişi tarafından ifade edilir.
أفادَ ب، إفادةٌBildirmek, haber vermek. Özellikle siyasi sorumluluğu olan bir kişi tarafından ifade edilir.
أخبرَ ب، إخبارُBildirmek, bir şey hakkında konuşmak, iletmek; rapor etmek.
نبّأ، نبأٌHaber, duyuru.
عرَّبَ، أعرَبَAçık bir şekilde ifade etmek.
نادى ب/ نادى علىSeslenmek / ilan etmek.
شَهرَ، أشهرَİlan etmek.

33- PİSLİK, KİR VEYA UTANÇ VERİCİ:

ArapçaTürkçe
A) الرّجز، الرّجس

Kirlilik, pislik. Pis veya kötü bir alışkanlıkla ilgili olan ve insanlara zararı dokunan şeyler için kullanılır. Dinî bir kavramdır.

(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالْأَنْصَابُ وَالْأَزْلَامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ) المائدة 90.

B) النّجِسُ نَجِسَ،

Kirlilik, pislik. Büyük günah işleyenler veya kötü bir alışkanlık içinde olanlar için kullanılır. Dinî bir kavramdır.

(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا ) التّوبة 28.

C) الدَّنَسُ دَنِسَ،Kirlilik, pislik, leke. Genel olarak elbisesi kirli olan kişiler için kullanılır. Manevi temizlik için de kullanılabilir.

Not: Mecaz olarak bu kelimeler de aynı anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
القَذِرُ ـ قَذِرَPislik, dışkı. Kişilerin kullandıkları pis şeyleri veya artıklarını kullananlar için kullanılır. ضدّه النَّظيفُ
الوَسِخُ ـ وَسِخَPis, kir. Beden veya elbise kirliliği için kullanılır.
التّلوثُ ـ تَلوَّثَ بPislenmek, kirlilik, batmak. Hava veya suyun kirliliği için kullanılır.
نَكِدَ، النَّكِدُ

Çetin; dertli; çileli. Mecaz olarak kötü veya faydasız şeyler veya kötü huylu kişiler için kullanılır.

(وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدًا كَذَلِكَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْكُرُونَ) الأعراف 58.

الكَدِرُ، الكّديرBulanık su. Kararmış renk.
العَكِرُÇamurlu, bulanık, karışık.

34- DÖNÜŞ VEYA GERİ DÖNMEK:

ArapçaTürkçe
A) الرُّجُوعُ رَجَعَ،

Geri dönmek / gelmek, tekrarlamak. Bir süre sonra ikinci kez buluştuğu aynı yere dönen kişi için kullanılır.

(فَرَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا ) طه 86.

B) العَودَةُ عَادَ،

Geri dönmek / gelmek. Ayrıldıktan sonra ikamet ettiği yere dönüş yapan kişi için kullanılır.

ـ عادَ رئيس الجمهورية إلأى وطنهِ سالماً.

C) الإيابُ آبَ،

Geri dönmek / gelmek. Kısa bir süre içinde ayrıldıkları yere dönüş yapanlar için kullanılır.

(إِنَّ إِلَيْنَا إِيَابَهُمْ) الغاشية 25.

D) أنابَ، الإنابة

Ara sıra uğramak.

(قُلْ إِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ أَنَابَ) الرّعد 27.

E) المآب

Dönüş yeri, dönme.

(الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ طُوبَى لَهُمْ وَحُسْنُ مَآبٍ) الرّعد 29.

35- ELÇİ-TEMSİLCİ:

ArapçaTürkçe
A) الرَّسولُ

Allah’ın elçisi, haberci, resul. Genellikle yeryüzünde kendisine Allah tarafından kitap gönderilmiş olan ve onun temsilciliğini yapan kişi için kullanılır.

(قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا) الأعراف 158.

B) النَّبي

Peygamber, nebi. Genellikle yeryüzünde Allahu Teâlâ’nın temsilciliğini yapan ve insanları hidayete erdirmekle mükellef olan kişi için kullanılır.

(وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ ) النساء 69.

C) المُمثِّلُ

Temsilci. Yüksek makamda olan bir kişi, yurt dışında devleti temsil etmek için görevlendirilir.

ـ الفريق الوطني التّركي يُمثل تركيا في مبارياتهِ.

Türk Milli Takımı, oyunlarında Türkiye'yi temsil eder.

D) المَبعُوثُ

Elçi, milletvekili. Yurt dışında devleti temsil etmekle görevlendirilmiş yetkili bir kişi için kullanılır.

ـ أرسلت الحكومة التركيّة مبعوثاً سياسياً إلى أمريكا.

D) المُفوَّضُ

Yetkili elçi, vekil. Devlet tarafından tam yetki verilmiş olan kişiler için kullanılır.

ـ مثّل الحكومة وزيراً مفوضاً لقضايا تتعلّق بأمور سياسية إلى دول أوروبا.

E) الوَكِيلُ

Vekil, temsilci, yönetici, şef. Asıl sahibi olan kişiden vekâlet alarak onun yerine geçip yetkisini kullanan kişi için kullanılır.

(أَفَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلاً) الفرقان 43.

المَندُوبُ

Temsilci, muhabir, mendup, vekil. Bir kuruluşun veya bir grubun temsilciliğini yapana denir.

ـ بعثَ الأمم المتحدة مندوباً سامياً إلى فلسطين لحل الأزمة هناك.

36- YÜRÜMEK:

ArapçaTürkçe
A) السَّعْيُ سَعىَ (إلى)،

Koşmak, ilerlemek. İster yürüyerek ister koşarak bir şey elde etmek için çalışmak.

(ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ) البقرة 260.

B) المَشْيُ مَشىَ،

Yürümek, yaya gitmek. Herhangi bir yere yürüyüp gitmek.

(وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولاً) الإسراء 37.

C) المَسيْرُ سَارَ،Harekete geçmek, yürüyüşe geçmek, yolculuk yapmak. Amaçlı olarak hedefe doğru ilerlemek, bir yolu takip etmek veya bir programı takip etmek...

(قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ) الأنعام 11.

37- KOŞMAK-HIZ YAPMAK

ArapçaTürkçe

A) الجَرْيُ جَرى،

ـ اشتركتُ في مسابقات الجري على الأقدام.

Koşmak, acele etmek. Düzenli bir şekilde hızlı veya yavaşça koşmak demektir.

B) الرِّكضُ رَكضَ،

(لَا تَرْكُضُوا وَارْجِعُوا إِلَى مَا أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَمَسَاكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْأَلُونَ) الأنبياء 13.

Koşmak, acele etmek. Düzensiz bir şekilde hızlı veya yavaşça koşmak için kullanılır.

C) العَدوُ عَدا،

ـ عدا من العدوا.

Koşmak. Bir şeyden korkarak koşmak...

38- YİĞİT-KAHRAMAN

ArapçaTürkçe

A) الشُّجَاعُ (شَجَّعَ)

ضدّه الجَبانُ

ـ تولّى الجيش قائداً شُجاعاً.

Cesur, kahraman. Yiğit kişi, güçlülüğünü her yerde belli eden, özellikle savaşta ön safa geçen kişi için kullanılır.

B) الجَسُوُر (جسَرَ على)

ـ الجاهِلُ يكونُ جَسوراً.

Cesur, arsız. Cesaretli, sabırlı ve gizli güce sahip olan için kullanılır.

C) (جَرِئ) الجَرِيءُ

ـ لقد أبدى الجيشُ جراءةً كبيرةً في الحربِ.

Girişken, atılgan. Gizli gücüne dayanarak kararlarında, görüşlerinde ve sorunları çözmede atılgan olan kişi için kullanılır.

D) البَطلُ (بَطُلَ)

ـ القائد صلاحُ الدين الأيوبي من أبطال حرب حِطين.

Kahraman, önder, şampiyon. Savaşta veya sporda sürekli kazanan, ün yapmış olan, büyük bir güce sahip olan veya hiç yenilmeyen kişi için kullanılır. Yenildiği an o özelliğini kaybeder.

E) البَاسِلُ (بَسُل)

ـ رجعت الجيوش الباسلة من الحربِ.

Cesur. Mücadele vermekte kararlılığını, azmini gösterene denir.

Kahraman ordu savaştan döndü.

39- YOL, NORMAL YOL

ArapçaTürkçe

A) (سبُلَ) السَّبيلُ

(وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا) الكهف 63.

Açık, büyük yol, çıkar yol. Mecaz olarak Allah’ın yolu...

B) الطَّريقُ

(فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِيقًا فِي الْبَحْرِ يَبَسًا لَا تَخَافُ دَرَكًا وَلَا تَخْشَى) طه 77.

Asfaltlı yol, şehre giden cadde, düz yol.

C) الصِّراطُ

(وَاتَّبِعُونِ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ) الزّخرف 61.

Dümdüz, kötü veya iyi yol. Mecaz olarak ahiret günü insanların geçtiği yol.

D) الدَّرْبُ

ـ دروب إسطنبول طويلةٌ.

Düzensiz, asfaltı olmayan dar yol.

İstanbul'un yolları uzaktır.

40- DÜZEN, YASA, PROGRAM İÇEREN YOL

ArapçaTürkçe

A) (شَرعَ) الشّريعة، الشِّرْعَةُ

(ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْهَا وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ) الجاثية 18.

Açık ve doğru yol, kanun koymak, şeriat veya İslam hukuku.

B) المَنْهَجُ، المِنهاج (نَهَجَ)

(لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا) المائدة 48.

Belirgin yol, yöntem, program, rota. Açık seçik, programlı bir yol veya düzen. Bir de İslam dini (yolu) için kullanılır.

D) المَذْهَبُ (ذَهَبَ)

ـ هو ذهب على مذهبِ أهل السّنة.

İzlenen yol, görüş, düşünce, mezhep. Bir insanın gideceği ve izlediği yol.

O, Ehlisünnet mezhebinin yolunu izledi.

E) المِيثاقُ (وَثَّقَ)

(الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ ) البقرة 27.

Antlaşma, anlaşma, ahit, misak. İki ülke arasındaki anlaşmalar ve kurallar ile bunlara uyma şartı vardır.

F) القَانونُ (قَوَّى)

ـ قوانين الدّولة غير كافية لعرقلة جرائم الغصب والنّهب.

Kanun, yasa, ilke, hukuk. Devletin koyduğu ve uyguladığı kurallar. Detaylı olarak yazılma şartı vardır.

G) الدُّستور

ـ لكلّ دولة دُستورها الخاص بها.

Anayasa, tüzük. Bir devletin izlediği kuralların esas maddeleri. Bu da öz ve kısa olarak yazılır.

Not: Mecaz olarak bu kelimeler de aynı anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe

الدّين

(إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلَامُ ) آل عمران 19.

Din, inanç. Hak yolu, Allah’ın yoludur. Batıl yolları çürüten bir yoldur.

الهَديُ (هَدىَ)

(أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهِ) الأنعام 90.

Doğruyu (yolu) gösterme, doğru inanç, hidayet.
النِّظامُ (نظمَ)Düzen, kuruluş, dizi, yöntem, sistem.

المَنسَكُ

(وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ) البقرة 128.

Hacda yapılması gereken işler/ibadetler/emirler.

أمَرَ، الأمْرُ

(وَمَا كُنْتَ بِجَانِبِ الْغَرْبِيِّ إِذْ قَضَيْنَا إِلَى مُوسَى الْأَمْرَ وَمَا كُنْتَ مِنَ الشَّاهِدِينَ) القصص 44.

Emir, güç, iş.

المِنْوَال

لهُ منواله الخاص في التّدريس.

Tarz, yol, gidişat.

المِعْرَاج

ـ لقد عرج الرسول (ص) من مسجد قبة الصّخرة إلى سدرة المنتهى.

Yol (yükseklere çıkan kıvrımlı yol), merdiven, Muhammed’in (sav) Recebin 27’sinde Kudüs’ten yedi kat semaya ve Sidretu’l-Münteha’ya yükseliş yolu.

41- ŞÜPHE-ZAN ETMEK

ArapçaTürkçe

A) الشَّكُ شَكَّ (في)،

(ضدّه اليقينُ)

(وَإِنَّنَا لَفِي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَا إِلَيْهِ) هود 62.

Şüphe etmek. İki şey arasında birini tercih ederken eşit olarak, aynı ölçüde tereddüt etmek; ancak bu şüphe ve tereddüdün gerçeği bulunmaktadır ve gerçeklere ulaşma imkânı vardır.

B) الظَّنُّ ظَنَّ،

(قُلْتُمْ مَا نَدْرِي مَا السَّاعَةُ إِنْ نَظُنُّ إِلَّا ظَنًّا وَمَا نَحْنُ بِمُسْتَيْقِنِينَ) الجاثية 32.

Zan, şüphe, kanaat, düşünce, varsayım. Gerçeği olmayan bir şeyi (olayı) tahmin etmek veya yorumunu yapmaktır. Genellikle bu tahmin kişiyi yanlışa götürür.

C) الرَّيبُ الرِّبةُ،

(ذَلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدًى لِلْمُتَّقِينَ) البقرة 2.

Bir şey hakkında kuşkulanmak, endişelenmek; şüpheye düşürmek. Bir şey, bir olay gerçekleştikten sonra kuşkulanmaktır.
D) الوَهمُ وَهمَ،Zannetmek. في ile bir şey hakkında kuruntusu olmak, yanılmak veya hayal etmek, olmayan bir şeyi hayal etmek, sebepsiz şüphelenmek.

E) الشُّبهةُ شَّبّه ب،

(قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنَا مَا هِيَ إِنَّ الْبَقَرَ تَشَابَهَ عَلَيْنَا وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَمُهْتَدُونَ) البقرة 70.

Şüphe, zan. İki şeyin birbirine tam benzemesinden dolayı hangisinin hangisine ait olduğunu ayırt etmekte zorlanınca bu kelime kullanılır.

F) الوَسوسَةُ وَسوَسَ،

(فَوَسْوَسَ إِلَيْهِ الشَّيْطَانُ) طه 120.

Kışkırtma, vesvese, zan. Doğru yaptığı hâlde kuşkulanmak...

G) الحُسبانُ حَسِبَ

(يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ) المنافقون 4.

H) خَالَ / أخال

ـ يتخيل إليهِ أنّهُ قد رآهُ في صِغرهِ.

Hayal etmek, (birinin veya bir şeyin… olduğunu) varsaymak / şüpheli olmak.

42- AÇIKÇA KONUŞMAK-GERÇEĞİ SÖYLEMEK

ArapçaTürkçe
A) المُصَارَحةُ صَرَحَ (صَرَّحَ)،Açıklamak. İçindeki sırrı açığa çıkarmak ve açıkça ifade etmek. صّرَّحَ عن: Siyasi veya askerî konuyu bildirmek, duyurmak.
B) المُجَاهَرةُ جَهَرَ،Belirmek. ب ile bir şeyi açıkça söylemek, (sesi) yükseltmek. Bir şeyi herkese sesli olarak bildirmek, açığa çıkarmak için kullanılır.

(لَا يُحِبُّ اللَّهُ الْجَهْرَ بِالسُّوءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلَّا مَنْ ظُلِمَ وَكَانَ اللَّهُ سَمِيعًا عَلِيمًا) النّساء 148.

(ثُمَّ إِنِّي دَعَوْتُهُمْ جِهَارًا) نوح 8.

ArapçaTürkçe
C) الحَقيقةُ أحَقّ،

Gerçeği söylemek. Sadece gerçekleri ispatlı olarak söylemek, bildirmek demektir.

(نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنْزَلَ التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ) آل عمران 3.

D) الصِّدقُ صَدَقَ عن،

Bir şey hakkında doğruyu söylemek, doğru/gerçek olmak. İstenilen şeyi doğru söylemektir.

(ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ) آل عمران 81.

43- ARKADAŞ-YOLDAŞ

ArapçaTürkçe
A) الصَّاحِبُ صَحِبَ،

Arkadaş, dost, taraftar. Özellikle yol arkadaşı, bir süre beraber olup birbirine saygı gösteren ve önem verenler için kullanılır.

(وَنَادَى أَصْحَابُ الأعْرَافِ رِجَالًا يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيمَاهُمْ) الأعراف 48.

B) الصَّديق صَدَّقَ،

Arkadaş. Gerçek arkadaş olan kişi için kullanılır. Bu da özveri, fedakârlık gerektirir. Bazı olumsuzluklara rağmen bu arkadaşlıkta devamlılık gerekir.

(وَلَا صَدِيقٍ حَمِيمٍ) الشّعراء 101.

C) خَلَّ، الخَليلُ

Dost, âşık. Sevimli ve iyi özelliklere sahip olan bir arkadaş için kullanılır.

(وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا) النّساء 125.

D) الرَّفيقُ رَفُقَ،

Yoldaş, eşlik eden, dost, yandaş. Her konuda birbirine yardımcı olan kişiler için kullanılır.

(فَأُولَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا) النّساء 69.

E) الزّميل

Meslektaş, dost, eşlik eden. Meslekte veya işte dost olan kişiler için kullanılır. Bunlar sınıf, askerlik, seyahat, fabrika ve memuriyet gibi arkadaşlıklar olabilir.

ـ أحمد زميلي في الكليّةِ.

F) الأنيسُ أنِسَ،

Samimi, dost, nazik. Özellikle gündüz vakti içinde yapılan arkadaşlık için kullanılır.

ـ عادل أنيس لي في المحلة.

G) السَّميرُ سَمرَ،

Sohbet arkadaşı. Özellikle gece vakti yapılan sohbetlerdeki arkadaş için kullanılır.

(مُسْتَكْبِرِينَ بِهِ سَامِرًا تَهْجُرُونَ) المؤمنون 67.

H) النَّديمُ نَدِمَ،

Arkadaş, dost. Özellikle içki arkadaşlığı için kullanılır.

ـ هذا نديمٌ عزيزٌ لي.

Not: Mecaz olarak bu kelimeler de benzer anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
العَشير

Arkadaş, dost. Özellikle en yakın akrabalık bağı olan kişi için kullanılır.

(وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ) الشّعراء 214.

الحَبيب

Sevgili, arkadaş. Özellikle sevdiği ve âşık olduğu kişi için kullanılır.

ـ الرّسول محمد (ص) حبيبي وهو في قلبي.

44- GÜZEL, ŞIK OLMAK

ArapçaTürkçe
A) (صُباح، صُبحي) الصَّبيحُ صَبُحَ،

Açık, saf, yakışıklı, güzel, beyaz yüzlü kişi.

ـ إمامنا أبو حنيفة كان صبيحُ الوجه.

B) الوَضِيءُ وَضِئَ،

Parlak yüzlü kişi.

ـ أنتَ وضيء الوجه.

C) المَليحُ مَليحَ،

Güzel, yakışıklı, nükteli, sevimli. Özellikle güzel konuşan, sevecen kişi için kullanılır.

ـ كريمٌ رجُلٌ مليحٌ.

D) الجَميلُ جَمُلَ،

Güzel, yakışıklı, nezaket, iyilik. Özellikle yüzünün, fiziksel görünümünün güzelliği, ahlaki yönünün güzelliği için veya işinde başarılı olan kişi için de kullanılır. ضدّه القبيح.

(فصبرٌ جميلٌ) يوسف 18.

(وَلَكُمْ فِيهَا جَمَالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَحِينَ تَسْرَحُونَ) النّحل 6.

E) البَهيُّ، البَهاء بَهيَ،

Güzellik, parlaklık. Özellikle siması, yüzü, boyu, ahlakı güzel olan için kullanılır. Bir de güçlü olan kişi anlamında kullanılır.

ـ الأنبياء كلّهم يتصِفون بصفة البهاء.

F) حَسنَ، الحِسان

Güzel, yakışıklı, hoş, iyi. Özellikle yüzünün, renginin, sesinin, ahlakının ve yaptığı işin güzelliği için kullanılır.

(اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى) طه 6.

الوسيم، المتوسّم

Zarif, biçimli, yüzü gülen. Özellikle gülümseyen, hayata umutla bakan ve hoş yüzlü kişi için kullanılır.

(إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِلْمُتَوَسِّمِينَ) الحجر 75.

Not: Mecaz olarak bu kelimeler de benzer anlamda kullanılır.

ArapçaTürkçe
الظَّريفُ ـ ظَرُفَ،Zarif, nükte söyleyen, espri yapan kişiye denir.
الرَّشيقُ ـ رَشُقَ،Bedeni güzel olana denir.
اللَّبِقُ ـ لَبُقَ،Konuşması düzgün, kekelemeyen ve ikna kabiliyeti olan kişiye denir.
الأنيقُ ـ أنِقَ،Elbisesi, giyimi ve vücudu güzel olan kişiye denir.

45- IŞIK-AYDINLIK

ArapçaTürkçe
A) الضَّوءُ أضاءَ، الضِّياءُ،

Işık, parıltı. Kendisinden çıkan, kendisinin vermiş olduğu ışık için kullanılır. Kur’an için de mecaz olarak kullanılır.

(هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِيَاءً وَالْقَمَرَ نُورًا ) يونس 5.

B) النّور أنارَ،

Işık, ışın, parıltı, lamba. Başkasından ışık alıp yansıtan aydınlatmaya denir. Işıklı görünen ve ışıklandırılan demektir. Hidayet veren Allah için de mecaz olarak kullanılır. ضدّه الظّلامُ.

قال تعالى: (الله نور السموات والأرض) النّور 35.

C) الأياةُGüneş ışını (şuaı) için kullanılır.
D) الهَالةُHale, ışık halkası. Ayın etrafında çember teşkil eden parlak ışık için kullanılır. Mecaz olarak mum ve bunun gibiler için kullanılır.
E) الدُّري

Parlak [yıldız veya lamba].

(الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ) النّور 35.

F) المصباح

Lamba, ışık, far.

(الله نور السماوات والارض مثل نوره كمشكاة فيها مصباح المصباح في زجاجة الزجاجة كانها كوكب دري) النّور 36.

46- KAYBETMEK-ZİYAN ETMEK

ArapçaTürkçe
A) الإضاعةُ أضَاعَ،

Kaybetmek. Sorumsuzluğu yüzünden, bildiği veya dikkat ettiği hâlde kaybetmesi için kullanılır. (ضِدّهُ عَثَر)

(فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا) مريم 59.

B) الفَقْدُ فَقدَ،

Kaybetmek, zayi etmek. Aniden ve bilmeden bir şeyi kaybetme.

(ضدّه وَجدَ)

(قَالُوا وَأَقْبَلُوا عَلَيْهِمْ مَاذَا تَفْقِدُونَ . قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ) يوسف 71، 72.

C) المُتاهةُ تاهَ،Şaşırarak yolunu kaybetmek. Bilmediği bir yoldan gidip yolu kaybetmektir.
D) الهَدَرُ هّدّرَ،Boşa gitmek, [kan] dökülüp karşılığı alınmamak ve hakkı zayi olmak.

47- İSTEMEK-ARZU ETMEK

ArapçaTürkçe
A) طَلَبَ (إلى)، الطَّلَبُ

Talepte bulunmak, istemek. Bir isteği yazılı veya sözlü olarak istemek ve sonra onu elde etmek.

(وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ) الحج 73.

B) التَّمنِي تمنَّى،

Dilemek, arzulamak, hayal etmek. Bir şeyin ister geçmişte ister gelecekte gerçekleşmesini gönülden arzu etmek için kullanılır.

(فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ) البقرة 96.

C) المُرادُ أرادَ ب،

İstenilen, niyet, amaç. Dille olmasına niyet eder, ancak gerçekleşmesi veya gerçekleşmemesi şart değildir.

(إِنْ أَرَدْتُ أَنْ أَنْصَحَ لَكُمْ إِنْ كَانَ اللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يُغْوِيَكُمْ هُوَ رَبُّكُمْ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ) هود 34.

D) الرَّجاءُ رَجا،

Umut, beklenti, rica, istek. Bu istek yalvararak olur ve gerçekleşme ihtimali çoktur.

(لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ) الممتحنة 6.

E) السُّؤالُ سألَ،

Sormak, istemek. Bir şeyi dille sorarak isteme.

(وَمَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِينَ) الشّعراء 109.

F) الأمَلُ أمَلَ (ب)،

Umutlu olmak, ümit etmek. Mümkün olan bir şeyin olması için umutlanarak istemek.

(ذَرْهُمْ يَأْكُلُوا وَيَتَمَتَّعُوا وَيُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ) الحِجر 3.

G) الوَدَّ، يودُّ

Sevgi, istek, temenni. Bir şeyi içten arzulamak...

(يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ ) البقرة 96.

48- BENZERLİK-EŞİTLİK

ArapçaTürkçe
A) المتطابق، المطابق طَابقَ،

Uyan, uyumlu, hemfikir, uzlaşan, mutabık. Bir şeyin diğer şeyle her yönüyle aynı olması.

(الّذي خَلقَ سَبعَ سَمواتٍ طِباقاً) المُلك 3.

B) سَاوى، تساوى، المُساوي، المُتساوي

Eşit, eş, aynı, denk, müsavi. İki şeyin tam olarak birbirine benzemesi veya eşit olmasıdır.

(آتُونِي زُبَرَ الْحَدِيدِ حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ) الكهف 96.

C) المُمَاثِلُ مَثلَ،

Benzer, eşit. Kalite ve şekil yönünden benzemesi...

(لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ) الشّورى 11.

D) المُتشابِهُ شابَهَ، تشابهَ، المُشابهُ،

Benzer, eşit. Bir şeyin veya kişinin az dahi olsa benzemesi.

(وَالزَّيْتُونَ وَالرُّمَّانَ مُتَشَابِهًا وَغَيْرَ مُتَشَابِهٍ كُلُوا مِنْ ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ ) الأنعام 141.

E) وَازى، توازَى، المُوازي، المتوازي

Paralel olmak, karşı tarafında olmak, denk olmak. Aynı mesafede veya aynı uzunlukta eşit olan bir şey için kullanılır.

F) المُتجَانِسُ جَانسَ، تجانسَ، المُجانِسُ،

Benzemek. Başkaları ile her yönden uyum sağlaması veya benzemesi...

G) عَادَلَ، تَعادَلَ، المُعادِلُ، المُتَعادِلُ

Dengeli, muadil. Tam olarak her yönden eşit olmak demektir.

(وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ اللَّهُ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ ) الشّورى 15.

49- HİLE, SAHTEKÂRLIK YAPMAK

ArapçaTürkçe
A) الغش

Kandırmak, dolandırmak, ihanet, hile. Bir işi hile yaparak kazanmak… Yalanı doğru gibi göstermektir. Birine münafıkça hıyanet etmektir. Sahtecilik yapana da (غشّاش) denir.

B) الحِيلة، الاحتيال

Hileli, hilekâr, namert, sahtekâr. Bir kişi işlerinde hile yaparak kendi çıkarına menfaat sağlarsa onun için kullanılır. Hile yapana da (المُحتال) denir.

(الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ لَا يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلَا يَهْتَدُونَ سَبِيلًا) النّساء 98.

C) الخُدعَة، الخِداع

Hile, oyun. Sahtekârlık. Ummadığımız bir şekilde yalan söylemek, kötülük yapmak ve bir menfaati elde etmek için zarar vermek anlamında kullanılır. Bunu yapan kişi için de (الخادع، الخدّاع) kelimeleri kullanılır.

(الْمُنَافِقِينَ يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَهُوَ خَادِعُهُمْ وَإِذَا قَامُوا إِلَى الصَّلَاةِ قَامُوا كُسَالَى ) النّساء 142.

D) الكيدُ، المُكايدةُ

Kandırmak, tuzak kurmak, aldatmak. Planlı bir şekilde kötü olanı ve sahteyi düşünerek ve izleyerek yapmaktır.

(بِأَوْعِيَتِهِمْ قَبْلَ وِعَاءِ أَخِيهِ ثُمَّ اسْتَخْرَجَهَا مِنْ وِعَاءِ أَخِيهِ كَذَلِكَ كِدْنَا لِيُوسُفَ ) يوسف 76.

E) المكرُ

Kurnazlık, hilekârlık, kalleşlik. Kötülük yaptığında karşı tarafa hissettirmez ve gizler.

(إِنَّ هَذَا لَمَكْرٌ مَكَرْتُمُوهُ فِي الْمَدِينَةِ لِتُخْرِجُوا مِنْهَا أَهْلَهَا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ) الأعراف 123.

F) دجلَ، التّدجيل

Kandırmak, örtmek, hile yapmak. Sahtecilik yapana الدّجال denir (düzenbaz, deccal, dolandırıcı, şarlatan).

G) المِحال (المماحلة)

Kurnazlık.

(وَهُمْ يُجَادِلُونَ فِي اللَّهِ وَهُوَ شَدِيدُ الْمِحَالِ) الرّعد 13.

50- ÇALMAK-ALIKOYMAK

ArapçaTürkçe
A) غَصَبَ، الغصب

Gasp etmek. Bir şeyin güçlü kişi tarafından zorla, zulümle alınması.

(وَكَانَ وَرَاءَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا) الكهف 79.

B) ، السّرقة سَرَقَ

Kapsamlı ve genel olarak çalmak ve hırsızlık anlamında kullanılır. Hızlıca ve gizlice kapmak.

(لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا يَسْرِقْنَ وَلَا يَزْنِينَ وَلَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَلَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ) الممتحنة 12.

C) السّلب

Güç kullanarak almak, sonra da kaçmak.

(وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ) الحج 73.

D) النّهب

Yağmalamak. Saldırdıktan sonra ganimeti almak için kullanılır.

E) الخلس، الاختلاس

Belirli bir yerden bir şeyi hızlı ve çabuk bir şekilde kapıp kaçmak.

F) النّشل

Yankesici. Belli olmayan bir yerden veya kişiden hile yaparak hızlı ve gizli olarak çalmak için kullanılır.

G) اللّص

Yol kesici. Yollarda kişilerin ellerinden bulduklarını zorla almak, birkaç kişiyle meydana gelir.

İ) الحرامي

Haram mal yiyenler için kullanılır.

Nizameddin İbrahimoğlu

Hitit Üniversitesi - Çorum

İlgili içerikler

Yorumlar

Henüz yorum yok. İlk yorumu siz yazabilirsiniz.

Yorum yazın

Hesap açmadan yorum yazabilirsiniz. Dilerseniz giriş yapın ya da hesap açın.

işaretli alanlar zorunludur. Yorumunuz hemen yayınlanır; adınız, tarih ve metin görünür.

Yeni içerikten haberdar olun

Yeni bir yazı, ders ya da günlük yayımlandığında e-posta ile haber veririz. Aboneliğiniz, e-postanıza gelen bağlantıyı onayladığınızda başlar; her postada aboneliği istediğiniz an sonlandıran bir çıkış bağlantısı bulunur.