من روائع الحِكَم والأمْثَال العَرَبِية مترجمة إلى التركية
من روائع الحِكَم والأمْثَال العَرَبِية مترجمة إلى التركية
Arapça atasözlerinin Türkçe çevirileri
نظام الدين إبراهيم أوغلو
باحث أكاديمي تركماني
| العربية | التركية |
|---|---|
| 1ـ لا تَكنْ صَلْبًا فتُكسرْ ولا ليّنًا فتُعْصَر. | Pek yaş olma sıkılırsın, pek de kuru olma kırılırsın. Ne yavuz ol asıl ne yaş ol basıl. |
| 2ـ كَيفَما كَان الإنْسَانُ في السَّبعِ فَهُوَ فِي السّبعين أيضًا. | İnsanlar yedisinde ne ise yetmişinde odur. |
| 3ـ يَتَغَيَّرُ الإنْسَانُ… بِالهَديِّ وَالإيمَانِ. | İnsan hidayet ve inançla değişebilir. |
| 4ـ مَن دَقَّ دُقَّ. | Çalma kapımı, çalınır kapın. |
| 5ـ وَغَيرُ تَقيٍّ يَأمرُ النَّاسَ بالتُّقى. | Takva sahibi olmayan kişi başkasına takvalı olmayı emreder. (Kendine kilim dokunamaz, başkasına halı dokumaya kalkar.) |
| 6ـ قَولُ الحَقِّ لمْ يَدعْ لي صَدِيقًا. | Doğru söylemek bana arkadaş bırakmadı. (Doğru söyleyeni dokuz köyden kovalar.) |
| 7ـ إنْ كُنتَ كَذوبًا فكُنْ ذَكورًا. | Yalancı da olsan söylediğini hatırla. |
| 8ـ مَنْ طلبَ أخًا بلا عيبٍ بقيَ بلا أخٍ. | Kusursuz dost arayan dostsuz kalır. |
| 9ـ مّنْ اسْترعَى الذّئبَ فقد ظَلمَ. | Kurda güvenen haksızlık eder. |
| 10ـ نَعِيبُ زَمَانَنَا وَالعَيْبُ فِينَا… وَمَا لِزَمَنِنَا عَيْبٌ سِوَانَا (لِلْإمَام الشَافِعِي) | Zamanımızı ayıplıyoruz, hâlbuki ayıp bizde… Ayıp yok zamanımızın bizden özge. |
| 11ـ المَرءُ عَدوُ مَا جَهِل. / النَّاسُ أعداءُ ما جَهِلوا. | Kişiler bilmedikleri şeyin düşmanıdırlar. / İnsanlar bilmedikleri şeyin düşmanıdırlar. |
| 12ـ كلُّ إناءٍ يَنضَحُ بِمَا فِيهِ. | Küp içindekini sızdırır. |
| 13ـ المَرءُ على دِينِ خَليلهِ. | Kişi arkadaşının dinindendir. (Adam ahbabından bellidir.) |
| 14ـ إعْطِ القَوسَ بَارِيْهَا. | Yayı okçuya ver. (İşi ehline ver.) |
| 15ـ إذا تَخاصَمَ اللِّصَان ظَهرَ المَسرُوق. | İki hırsız dövüşünce çalıntı bulunur. |
| 16ـ إذا اِفْتَقَرَ اليَهُوديُّ نظرَ في حِسَابهِ العَتِيق. | Yahudi fakirleşince eski hesaplarına bakar. |
| 17ـ بَيضةُ اليَوم خَيرٌ من دَجاجة الغَدِ. | Bugünün yumurtası yarının tavuğundan iyidir. |
| 18ـ حِيلةُ مَنْ لا حِيلة لهُ الصّبرُ. | Çaresiz olanın çaresi sabırdır. |
| 19ـ إنْ كُنتَ رِيْحًا فَقَد لاَقَيْتَ إعْصَارًا. | Eğer rüzgâr isen fırtına ile karşılaşırsın. |
| 20ـ في التّأني السّلامة وفي العَجلة النّدامة / مَنْ تأنّى أدْرَكَ ما تمنَّى. | İtidalde selamet, acelede nedamet vardır. (İhtiyatlı davranan umduğuna ulaşır.) |
| 21ـ لا تُؤخّرْ عَملَ اليَومِ لِغَدٍ (لا تُؤَجّل عَملَ اليَومِ إلى غَدٍ). | Bugünün işini yarına bırakma. |
| 22ـ الطّيرُ بالطّيرِ يُصطادُ. | Kuş kuşla avlanır. |
| 23ـ اِسأل الجَار قَبلَ الدّار. | Evden önce komşuyu sor. (Ev alma, komşu al.) |
| 24ـ ما كلّ أصَابِعكَ سَوى (سَواء). | Beş parmağın beşi bir değildir. |
| 25ـ النّقدُ (القِرشُ) الأبيضُ يَنفعُ في اليَومِ الأسْودِ. | Ak akçe kara gün içindir. |
| 26ـ إذا حَانَ القَضَاءُ ضَاقَ الفَضَاءُ. | Kaza gelince feza daralır. |
| 27ـ إذا وَجَدتَ القَبرَ مَجّانًا فأدخِلْ فيه. | Mezarı bedava bulursan hemen gir. |
| 28ـ اِسْأَل عَنِ الرَّفِيق قَبلَ الطَّريق. | Yoldan önce arkadaşı sor. |
| 29ـ آفَةُ العِلمِ النِّسيَان. | İlmin belası unutmaktır. |
| 30ـ الانتِظار أشَدُّ من النَّار. | Beklemek ateşten beterdir. |
| 31ـ الإنسَانُ عَبْدُ الإحْسَان. | İnsan ihsanın esiridir. |
| 32ـ إنَّ العَصَا من العُصية. | Sopa sopacıktan meydana gelir. (Hiçbir şeyi küçümseme.) |
| 33ـ إنَّ من البَيانِ لَسِحرًا. | Anlatımda büyüleyicilik vardır. |
| 34ـ بَعضُ العَفوِ ضَعْفٌ. | Bazı aflar zaaftır. |
| 35ـ الحَريْصُ مَحرُومٌ. | Çok isteyen mahrum kalır. |
| 36ـ حُسنُ الأخْلاق كُنوزُ الأَرزَاق. | Güzel ahlak rızık hazineleridir. |
| 37ـ خَيرُ الكَلامِ مَا قَلَّ ودَلَّ. | Sözün hayırlısı kısa ve anlaşılır olanıdır. |
| 38ـ رُبَّ قَولٍ أنْفَذُ مِن صَولٍ. | Nice söz vardır ki yiğitçe saldırıdan etkilidir. |
| 39ـ الصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج. | Sabır kurtuluşun anahtarıdır. |
| 40ـ ظَنُّ العَاقِل خَيرٌ مِن يَقينِ الجَاهِل. | Akıllının zannı cahilin bilgisinden hayırlıdır. |
| 41ـ القَناعَةُ كَنزٌ لا يَفْنَى. | Kanaat tükenmez bir hazinedir. |
| 42ـ كُلُّ رأسٍ بِهِ صُداعٌ. | Her başın bir ağrısı vardır. |
| 43ـ كُنْ جَميلاً تَرى الوُجُودَ جَميلاً. | Sen güzel ol, mevcudatı güzel görürsün. |
| 44ـ كُنْ وَسَطًا واِمشِ جَانِبًا. | Orta ol, kenardan yürü. |
| 45ـ لا تَأكُل خُبزكَ على مَائِدَةِ غَيرِك. | Kendi ekmeğini başkasının sofrasında yeme. |
| 46ـ لا تَجر فيما لا تَدرِي. | Bilmediğin bir şeyin ardından koşma. |
| 47ـ لا تَغُرَّكَ المَظاهِرُ. | Görünüşe aldanma. |
| 48ـ لا يَضُرُّ السَّحَابَ نُباحَ الكِلابِ. | Köpeklerin havlaması bulutlara zarar vermez. |
| 49ـ لا يَنفعُ النَّدم بَعدَ العَدَم. | Son pişmanlık fayda vermez. |
| 50ـ اِسأل المُجرِّب ولا تَسألِ الحَكيم / لِسانُ التَّجرُبة أصدَق. | Tecrübeliye sor, hekime sorma. / Tecrübenin sözü daha doğrudur. |
| 51ـ لِكُلِّ دَاءٍ دَواءٌ إلاّ الحَماقَةَ. | Ahmaklık dışında her derdin bir devası vardır. |
| 52ـ أكاذيبك لا تنطلي عليّ. | Yalanların bana sökmez. |
| 53ـ مَن حَفَرَ لأخيِهِ حُفرَةً وقَعَ فيها. | Başkasına kuyu kazan içine düşer. |
| 54ـ كَما تَزرَع تَحصُد. | Ne ekersen onu biçersin. |
| 55ـ نُصرَةُ الحَقِّ شَرَفٌ. | Hakka yardım etmek şereftir. |
| 56ـ بَعضُ الكَلامِ أقطَعُ من الحِسَام. | Bazı sözler kılıçtan daha keskindir. |
| 57ـ ما رَأيتُ نِعمَةً مَوفُورَةً إلاَ وإلى جَانِبِها حَقٌّ مَضيعٌ. | Bol nimetin olduğu yerde ancak haksız kazancın olduğu görülür. (Helal kazanç ile yağlı pilav yenmez.) |
| 58ـ الضِّحكُ مِن غَيرِ عَجَب مِن قِلَّةِ الأدَب. | İlginç olmayan bir şeye gülmek, terbiyenin az olması demektir. |
| 59ـ كُلّ مَمنوع مَتبوعٌ (مَرغُوبٌ). | Her yasak izlenir (arzulanır). |
| 60ـ الحَياءُ من الإيْمَان. | Hayâ etmek imandandır. |
| 61ـ اِختَلَطَ الحَابِل بالنَّابِل. | Her şey birbirine karıştı. |
| 62ـ لا يَشكُر اللهَ مَن لا يَشكُرِ النَّاسَ. | İnsanlara şükretmeyen Allah’a da şükretmez. |
| 63ـ المُؤمِنُ بِشرُهُ في وَجهِهِ وَحُزنُهُ في قَلبِهِ. | Müminin sevinci yüzünde, üzüntüsü kalbindedir. |
| 64ـ أجوَعُ مِن ذِئبٍ. | Kurttan daha aç. |
| 65ـ لكُلِّ عَالِمٍ هَفوَة، ولِكُلِّ جَوادٍ كَبوَة، ولِكُلِّ صَارِمٍ نَبوَة. | Her âlimin bir hatası, her atın bir tökezlemesi ve her keskin kılıcın da kesmediği bir an vardır. (O kadar kusur kadı kızında da bulunur.) |
| 66ـ كُلُّ سِرٍّ جَاوّزَ الاثنينِ شَاعَ. | Her sır iki kişiyi aşarsa yayılır. |
| 67ـ كُلُّ كَلبٍ بِبَابهِ نَبَّاح وكُلُّ دِيكٍ على مَزبلتهِ صَيّاح. | Her köpek kapısında havlar ve her horoz çöplüğünde öter. |
| 68ـ لا يَجْمَعُ سَيفانِ فِي غِمْدٍ (لا يلعب بهلوانان على حبل واحد). | İki cambaz bir ipte oynamaz. |
| 69ـ عِندَ الشّدائِد تُعرفُ الإخوان (الأصدقاء). | Dost kara günde belli olur. |
| 70ـ كلّ شاةٍ تُناطُ (تُعلّقُ) بِرجليها. | Her koyun kendi bacağından asılır. |
| 71ـ بَلَغَ السّكينُ العَظمَ. | Bıçak kemiğe dayandı. |
| 72ـ كُلُّ شيءٍ وثَمنُهُ. | Her şeyin bir değeri vardır. |
| 73ـ لا تَلِدُ الذِّئبةُ إلاّ ذِئبًا. | Kurt ancak kurt doğurur. |
| 74ـ أنفه في السّماء واَسته في الماء. | Burnu göklerde, kıçı suda. |
| 75ـ صِرنا مضغةً في أفواه الناس. | İnsanların ağzına sakız olduk. |
| 76ـ مَنْ تدخّلَ فيما لا يعنيهِ لقيَ ما لا يَرضيهِ. | Kim kendisini ilgilendirmeyen işe karışırsa razı olmadığı şeylerle karşılaşır. |
77ـ يُعَرِّفُونَ بِأَنَّ التَّارِيخَ يُعِيدُ نَفْسَهُ… لَو تَمَّ أَخْذُ العِبَرِ مِنْهُ فَهَلْ كَانَ يُعِيدُ نَفْسَهُ؟! للشاعر التركي محمد عاكف. |
— Tarih tekerrür diye tarif ediyorlar; Hiç ibret alınsaydı, tekerrür mü ederdi.
Türk Şairi Mehmet Akif Ersoy
| العربية | التركية |
|---|---|
| 78ـ قَطرة معَ قَطرة تُصبحُ غديراً (حبّة حبّة تَصير كُبَّة) | — Damlaya damlaya göl olur |
Nizameddin İbrahimoğlu
Hitit Üniversitesi, Arapça Okutmanı
المحاضر نظام الدّين إبراهيم أوغلو ـ جامعة هيتيت بتركيا