انتقل إلى المحتوى
تعليم العربية

من روائع الحِكَم والأمْثَال العَرَبِية مترجمة إلى التركية

د. نظام الدين إبراهيم أوغلو حُدّث في 16 سبتمبر 2026 6 دقيقة قراءة

النسخة التركية

من روائع الحِكَم والأمْثَال العَرَبِية مترجمة إلى التركية

Arapça atasözlerinin Türkçe çevirileri

نظام الدين إبراهيم أوغلو

باحث أكاديمي تركماني

العربيةالتركية
1ـ لا تَكنْ صَلْبًا فتُكسرْ ولا ليّنًا فتُعْصَر.

Pek yaş olma sıkılırsın, pek de kuru olma kırılırsın.

Ne yavuz ol asıl ne yaş ol basıl.

2ـ كَيفَما كَان الإنْسَانُ في السَّبعِ فَهُوَ فِي السّبعين أيضًا.İnsanlar yedisinde ne ise yetmişinde odur.
3ـ يَتَغَيَّرُ الإنْسَانُ… بِالهَديِّ وَالإيمَانِ.İnsan hidayet ve inançla değişebilir.
4ـ مَن دَقَّ دُقَّ.Çalma kapımı, çalınır kapın.
5ـ وَغَيرُ تَقيٍّ يَأمرُ النَّاسَ بالتُّقى.

Takva sahibi olmayan kişi başkasına takvalı olmayı emreder.

(Kendine kilim dokunamaz, başkasına halı dokumaya kalkar.)

6ـ قَولُ الحَقِّ لمْ يَدعْ لي صَدِيقًا.

Doğru söylemek bana arkadaş bırakmadı.

(Doğru söyleyeni dokuz köyden kovalar.)

7ـ إنْ كُنتَ كَذوبًا فكُنْ ذَكورًا.Yalancı da olsan söylediğini hatırla.
8ـ مَنْ طلبَ أخًا بلا عيبٍ بقيَ بلا أخٍ.Kusursuz dost arayan dostsuz kalır.
9ـ مّنْ اسْترعَى الذّئبَ فقد ظَلمَ.Kurda güvenen haksızlık eder.
10ـ نَعِيبُ زَمَانَنَا وَالعَيْبُ فِينَا… وَمَا لِزَمَنِنَا عَيْبٌ سِوَانَا (لِلْإمَام الشَافِعِي)Zamanımızı ayıplıyoruz, hâlbuki ayıp bizde… Ayıp yok zamanımızın bizden özge.
11ـ المَرءُ عَدوُ مَا جَهِل. / النَّاسُ أعداءُ ما جَهِلوا.Kişiler bilmedikleri şeyin düşmanıdırlar. / İnsanlar bilmedikleri şeyin düşmanıdırlar.
12ـ كلُّ إناءٍ يَنضَحُ بِمَا فِيهِ.Küp içindekini sızdırır.
13ـ المَرءُ على دِينِ خَليلهِ.Kişi arkadaşının dinindendir. (Adam ahbabından bellidir.)
14ـ إعْطِ القَوسَ بَارِيْهَا.Yayı okçuya ver. (İşi ehline ver.)
15ـ إذا تَخاصَمَ اللِّصَان ظَهرَ المَسرُوق.İki hırsız dövüşünce çalıntı bulunur.
16ـ إذا اِفْتَقَرَ اليَهُوديُّ نظرَ في حِسَابهِ العَتِيق.Yahudi fakirleşince eski hesaplarına bakar.
17ـ بَيضةُ اليَوم خَيرٌ من دَجاجة الغَدِ.Bugünün yumurtası yarının tavuğundan iyidir.
18ـ حِيلةُ مَنْ لا حِيلة لهُ الصّبرُ.Çaresiz olanın çaresi sabırdır.
19ـ إنْ كُنتَ رِيْحًا فَقَد لاَقَيْتَ إعْصَارًا.Eğer rüzgâr isen fırtına ile karşılaşırsın.
20ـ في التّأني السّلامة وفي العَجلة النّدامة / مَنْ تأنّى أدْرَكَ ما تمنَّى.

İtidalde selamet, acelede nedamet vardır.

(İhtiyatlı davranan umduğuna ulaşır.)

21ـ لا تُؤخّرْ عَملَ اليَومِ لِغَدٍ (لا تُؤَجّل عَملَ اليَومِ إلى غَدٍ).Bugünün işini yarına bırakma.
22ـ الطّيرُ بالطّيرِ يُصطادُ.Kuş kuşla avlanır.
23ـ اِسأل الجَار قَبلَ الدّار.Evden önce komşuyu sor. (Ev alma, komşu al.)
24ـ ما كلّ أصَابِعكَ سَوى (سَواء).Beş parmağın beşi bir değildir.
25ـ النّقدُ (القِرشُ) الأبيضُ يَنفعُ في اليَومِ الأسْودِ.Ak akçe kara gün içindir.
26ـ إذا حَانَ القَضَاءُ ضَاقَ الفَضَاءُ.Kaza gelince feza daralır.
27ـ إذا وَجَدتَ القَبرَ مَجّانًا فأدخِلْ فيه.Mezarı bedava bulursan hemen gir.
28ـ اِسْأَل عَنِ الرَّفِيق قَبلَ الطَّريق.Yoldan önce arkadaşı sor.
29ـ آفَةُ العِلمِ النِّسيَان.İlmin belası unutmaktır.
30ـ الانتِظار أشَدُّ من النَّار.Beklemek ateşten beterdir.
31ـ الإنسَانُ عَبْدُ الإحْسَان.İnsan ihsanın esiridir.
32ـ إنَّ العَصَا من العُصية.Sopa sopacıktan meydana gelir. (Hiçbir şeyi küçümseme.)
33ـ إنَّ من البَيانِ لَسِحرًا.Anlatımda büyüleyicilik vardır.
34ـ بَعضُ العَفوِ ضَعْفٌ.Bazı aflar zaaftır.
35ـ الحَريْصُ مَحرُومٌ.Çok isteyen mahrum kalır.
36ـ حُسنُ الأخْلاق كُنوزُ الأَرزَاق.Güzel ahlak rızık hazineleridir.
37ـ خَيرُ الكَلامِ مَا قَلَّ ودَلَّ.Sözün hayırlısı kısa ve anlaşılır olanıdır.
38ـ رُبَّ قَولٍ أنْفَذُ مِن صَولٍ.Nice söz vardır ki yiğitçe saldırıdan etkilidir.
39ـ الصَّبرُ مِفتاحُ الفَرَج.Sabır kurtuluşun anahtarıdır.
40ـ ظَنُّ العَاقِل خَيرٌ مِن يَقينِ الجَاهِل.Akıllının zannı cahilin bilgisinden hayırlıdır.
41ـ القَناعَةُ كَنزٌ لا يَفْنَى.Kanaat tükenmez bir hazinedir.
42ـ كُلُّ رأسٍ بِهِ صُداعٌ.Her başın bir ağrısı vardır.
43ـ كُنْ جَميلاً تَرى الوُجُودَ جَميلاً.Sen güzel ol, mevcudatı güzel görürsün.
44ـ كُنْ وَسَطًا واِمشِ جَانِبًا.Orta ol, kenardan yürü.
45ـ لا تَأكُل خُبزكَ على مَائِدَةِ غَيرِك.Kendi ekmeğini başkasının sofrasında yeme.
46ـ لا تَجر فيما لا تَدرِي.Bilmediğin bir şeyin ardından koşma.
47ـ لا تَغُرَّكَ المَظاهِرُ.Görünüşe aldanma.
48ـ لا يَضُرُّ السَّحَابَ نُباحَ الكِلابِ.Köpeklerin havlaması bulutlara zarar vermez.
49ـ لا يَنفعُ النَّدم بَعدَ العَدَم.Son pişmanlık fayda vermez.
50ـ اِسأل المُجرِّب ولا تَسألِ الحَكيم / لِسانُ التَّجرُبة أصدَق.Tecrübeliye sor, hekime sorma. / Tecrübenin sözü daha doğrudur.
51ـ لِكُلِّ دَاءٍ دَواءٌ إلاّ الحَماقَةَ.Ahmaklık dışında her derdin bir devası vardır.
52ـ أكاذيبك لا تنطلي عليّ.Yalanların bana sökmez.
53ـ مَن حَفَرَ لأخيِهِ حُفرَةً وقَعَ فيها.Başkasına kuyu kazan içine düşer.
54ـ كَما تَزرَع تَحصُد.Ne ekersen onu biçersin.
55ـ نُصرَةُ الحَقِّ شَرَفٌ.Hakka yardım etmek şereftir.
56ـ بَعضُ الكَلامِ أقطَعُ من الحِسَام.Bazı sözler kılıçtan daha keskindir.
57ـ ما رَأيتُ نِعمَةً مَوفُورَةً إلاَ وإلى جَانِبِها حَقٌّ مَضيعٌ.

Bol nimetin olduğu yerde ancak haksız kazancın olduğu görülür.

(Helal kazanç ile yağlı pilav yenmez.)

58ـ الضِّحكُ مِن غَيرِ عَجَب مِن قِلَّةِ الأدَب.İlginç olmayan bir şeye gülmek, terbiyenin az olması demektir.
59ـ كُلّ مَمنوع مَتبوعٌ (مَرغُوبٌ).Her yasak izlenir (arzulanır).
60ـ الحَياءُ من الإيْمَان.Hayâ etmek imandandır.
61ـ اِختَلَطَ الحَابِل بالنَّابِل.Her şey birbirine karıştı.
62ـ لا يَشكُر اللهَ مَن لا يَشكُرِ النَّاسَ.İnsanlara şükretmeyen Allah’a da şükretmez.
63ـ المُؤمِنُ بِشرُهُ في وَجهِهِ وَحُزنُهُ في قَلبِهِ.Müminin sevinci yüzünde, üzüntüsü kalbindedir.
64ـ أجوَعُ مِن ذِئبٍ.Kurttan daha aç.
65ـ لكُلِّ عَالِمٍ هَفوَة، ولِكُلِّ جَوادٍ كَبوَة، ولِكُلِّ صَارِمٍ نَبوَة.Her âlimin bir hatası, her atın bir tökezlemesi ve her keskin kılıcın da kesmediği bir an vardır. (O kadar kusur kadı kızında da bulunur.)
66ـ كُلُّ سِرٍّ جَاوّزَ الاثنينِ شَاعَ.Her sır iki kişiyi aşarsa yayılır.
67ـ كُلُّ كَلبٍ بِبَابهِ نَبَّاح وكُلُّ دِيكٍ على مَزبلتهِ صَيّاح.Her köpek kapısında havlar ve her horoz çöplüğünde öter.
68ـ لا يَجْمَعُ سَيفانِ فِي غِمْدٍ (لا يلعب بهلوانان على حبل واحد).İki cambaz bir ipte oynamaz.
69ـ عِندَ الشّدائِد تُعرفُ الإخوان (الأصدقاء).Dost kara günde belli olur.
70ـ كلّ شاةٍ تُناطُ (تُعلّقُ) بِرجليها.Her koyun kendi bacağından asılır.
71ـ بَلَغَ السّكينُ العَظمَ.Bıçak kemiğe dayandı.
72ـ كُلُّ شيءٍ وثَمنُهُ.Her şeyin bir değeri vardır.
73ـ لا تَلِدُ الذِّئبةُ إلاّ ذِئبًا.Kurt ancak kurt doğurur.
74ـ أنفه في السّماء واَسته في الماء.Burnu göklerde, kıçı suda.
75ـ صِرنا مضغةً في أفواه الناس.İnsanların ağzına sakız olduk.
76ـ مَنْ تدخّلَ فيما لا يعنيهِ لقيَ ما لا يَرضيهِ.Kim kendisini ilgilendirmeyen işe karışırsa razı olmadığı şeylerle karşılaşır.

77ـ يُعَرِّفُونَ بِأَنَّ التَّارِيخَ يُعِيدُ نَفْسَهُ… لَو تَمَّ أَخْذُ العِبَرِ مِنْهُ فَهَلْ كَانَ يُعِيدُ نَفْسَهُ؟!

للشاعر التركي محمد عاكف.

— Tarih tekerrür diye tarif ediyorlar; Hiç ibret alınsaydı, tekerrür mü ederdi.

Türk Şairi Mehmet Akif Ersoy

العربيةالتركية
78ـ قَطرة معَ قَطرة تُصبحُ غديراً (حبّة حبّة تَصير كُبَّة)— Damlaya damlaya göl olur

Nizameddin İbrahimoğlu

Hitit Üniversitesi, Arapça Okutmanı

المحاضر نظام الدّين إبراهيم أوغلو ـ جامعة هيتيت بتركيا

مواد ذات صلة

التعليقات

لا توجد تعليقات بعد. يمكنك كتابة أول تعليق.

اكتب تعليقاً

يمكنك التعليق دون حساب. وإن شئت سجّل الدخول أو أنشئ حساباً.

الحقول المطلوبة. يُنشر تعليقك فوراً؛ يظهر اسمك والتاريخ والنص.

تابع المحتوى الجديد

نُعلمك بالبريد عند نشر مقال أو درس أو تدوينة جديدة. يبدأ الاشتراك بعد تأكيد الرابط الذي يصلك، وفي كل رسالة رابط لإلغاء الاشتراك في أي وقت.