انتقل إلى المحتوى
تعليم العربية

الضمائر

د. نظام الدين إبراهيم أوغلو حُدّث في 16 سبتمبر 2026 20 دقيقة قراءة

النسخة التركية

ARAPÇA GRAMERİNİN BAZI KONULARI

ZAMİRLER

الضمائر

نظام الدّين إبراهيم أوغلو

محاضر في جامعة هيتيت بتركيا

1. MUNFASIL (BİTİŞMEYEN – ÖZNE) ZAMİRLER الضّمائرُ المنفصلةُ

Kendi başına (fiile, harf-i cerre, isme vb. bitişik olmaksızın) kullanılabilen zamirlerdir.

Devamlı merfu ve mecrur gelenler olmak üzere ikiye ayrılır.

Çoğul İkil Tekil
هُمْ ONLAR هُمَا O İKİSİ هُوَ O Müzekker
هُنَّ هُمَا هِيَ Müennes
أَنْتُمْ SİZ أَنْتُمَا İKİNİZ أَنْتَ SEN Müzekker
أَنْتُنَّ أَنْتُمَا أَنْتِ Müennes
نَحْنُ BİZ نَحْنُ BİZ أَنَا BEN

ÖRNEKLER اَمْثِلة

اَنَا مُعَلِّمُ: Ben öğretmenim

اَنْتُمْ مُعَلِّمُونَ Siz-e-öğretmensiniz

اَنْتُنَّ مُعَلِّمَاتُ: “= -k- = “

هُوَ كَتَبَ: O- yazdı

هُنَّ كَتَبْنَ:Onlar-k- yazdılar “

انْتِ تَكْتُبِينَ: Sen-k- yazıyorsun “

نَحْنُ نَكْتُبُ: Biz “k -yazıyoruz

Not:

 İnsan dışındakilerin çoğullarının yerine tekil-müennes zamir هِيَ gelir.

— Devamlı mensup gelenler

Çoğul İkil Tekil
إيّاهم

ONLARI

إيّاهما

İKİSİNİ

إياه

ONU

Müzekker
إيّاهنّ إيّاهما إياها Müennes
إيّاكم

SİZİ

إيّاكما

İKİNİZİ

إيّاكَ

SENİ

Müzekker
إيّاكنّ إيّاكما إيّاكِ Müennes
إيّانا

BİZİ

إيّانا

BİZİ

إيّايّ

BENİ

2. MUTTASIL (BİTİŞİK-NESNE) ZAMİRLER: Kendi başına kullanılamayan (fiil, harf-i cer, isim vb. unsurlara bitişik olarak kullanılan) zamirler.

Çoğul İkil Tekil
هُمْ ONLARI-N هُمَا O İKİSİNİ- هُ Onu- Müzekker
هُنَّ هُمَا هَا Müennes
كُمْ SİZİ-N كُمَا İKİNİZİ-N كَ SENİ-N Müzekker
كُنَّ كُمَا كِ Müennes
نَا BİZİ-M نَا BİZİ-M يِ M-

ÖRNEKLER — أَمْثِلة

A- Fiillere bitişir

العربيةالتركية
كَتَبْناهَاَOnu -e-k- yazdık
كَتَبُوكُمْSizi -e- yazdılar -k-
كَتَبْتُمْنَاBizi yazdınız -e-
نَكْتُبُهَاOnu -k- yazıyoruz
سَنَكْتُبُهُمْOnları -e- yazacağız
لا سَنَكْتُبُكُنَّSizi -k- yazmayacağız

Not:

  1. İnsan dışındakilerin çoğullarının yerine tekil-müennes zamir هَا gelir.
  2. Bitişik zamirler a- fiillere, b- isimlere, c- harf-i cerlere bitişir.

Bitişik zamirler isimlere bitişir

Bitişik zamirler isimlere bitişir; isim tamlaması olur.

العربيةالتركية
كِتَابُكَSenin -e- kitabın
كِتَابُنَاBizim kitabımız
كِتَابُهُمْOnların -e- kitabı
مُعَلمُكَِSenin -e- öğretmenin
مُعَلِّمَاكَِSenin iki öğretmenin
مُعَلِّمُوكَSenin -e- öğretmenlerin
رَأَيْتُ مُعَلمَكَِSenin öğretmenini gördüm
رَأَيْتُ مُعَلِّمَيْكَِSenin iki öğretmenini gördüm
رَأَيْتُ مُعَلِّمِيكَSenin öğretmenlerini gördüm

الاسم المفرد والتثنية والجمع
İSİMLERDE TEKİL-İKİL-ÇOĞUL

ÇOĞUL İKİL TEKİL
nesne özne

مُعَلِّمُونَ ِينَ

nesne özne

مُعَلِّمَان يْنِ

مُعَلِّم MÜZEKKER
مُعَلِّمَاتٌ nesne özne

مُعَلِّمَتَانِ يْنِ

مُعَلِّمَة MÜENNES

Not:

1– İsimler, cümle içinde fail-özne olursa, son harekeleri ötre olur.

Başında إِل (elif-lam) yoksa çift ötre olur.

2- İsimler, cümle içinde meful olursa, son harekeleriل أ(elif-lam)lı olursa tek üstün  َ, ل أ (elif-lam) sız olursa çift üstün olur. Muzafun ileyh olursa veya başında harf-i cer bulunursa son harekeleri ِ esre veya çift esre olur. Müennes çoğullar üstün alması gereken yerde onun yerine esre alır.

رَاَى مُعَلِّمٌ bir öğretmen gördü

مُعَلِّمَانِ “İki “Öğretmen “

مُعَلِّمُونَ “ Öğretmenler “

رَاَيْتُ مُعَلِّمًا bir öğretmeni gördüm

مُعَلِّمَيْنِ “ iki “Öğretmen“

لِمُعلّمَيْنِ İki öğretmen için

لِمُعلّمِينِ Öğretmenler için

مُعَلِّمِيِن “Öğretmenler “

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

الجملة الفعلية

FİİL CÜMLESİ

(Fiille Başlayan Cümleye Denir)

ÖGELERİ: Fiil, Fail-Özne Ve Meful-Nesneden ibarettir.

a-(Fail-Özne, daima ötre veya ikildeانِ , kurallı müzekker çoğulda ونَ alır)

b-(Meful-Nesne, üstün alır, başında harf-i cer varsa esre alır –(ikilde يْنِ –kurallı müzekker çoğulda ينَ alır)

1- Fiil cümlesinde önce basit düz tümleçler, sonra dolaylı tümleçler yazılır.

2- Fiil cümlesinde fiil, fail-özneye sadece müzekkerlik-müenneslikte uyar. Fiil cümlesinde failler-özneler ikil veya çoğul da olsa, fiil tekil kalır.

ÖRNEKLER اَمْثِلة

ذَهب الطّالبُ إلى المدرسةِ Öğrenci okula gitti.

هَلْ كَتَبتَ الدَّرْسَ فِى الْمَدْرَسَةِ مِنْ صَدِيقِكَ Dersi okulda arkadaşından mı yazdın?

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

الجملة الإسمية

İSİM CÜMLESİ

(İsimle Başlayan Cümleye Denir)

A-MÜBTEDA

1- Başa gelir

2- Son harfinin harekesi ötre olur. (ikildeانِ , kurallı müzekker çoğulda ونَ olur)

3- Başında ل أ (elif-lam) bulunur.

B-HABER

( dir, dıra bitişen kelime veya kelimeler, haberdir)

1- Sonra gelir

2- Son harekesi çift ötre olur. ( İkildeانِ , kurallı müzekker çoğuldaونَ olur)

3- Başında ل أ (elif-lam) bulunmaz.

4- Haber sadece şu konularda mübteda’ya uyar. (müzekker-müennes (Tekil-ikil-çoğul)

Ancak İnsan dışındakilerin çoğullarının haberi, sıfatı, fiili, zamiri, ism-i mevsulü vb. müennes-tekil gelir.

5- Başında harf-i cer varsa kurala uymaz, sadece harf-i cer sonunu esre yapar.

6- Mübteda isim-sıfat tamlaması, masdar manalı fiil cümlesi olabilir

Haber de isim-sıfat tamlaması, fiil ve isim cümlesi şeklinde gelebilir. Haber fiil cümlesi şeklinde gelirse fiil, tekil-ikil-çoğul ve müzekkerlik-müenneslik açısından mübtedaya uyar. Ancak İnsan dışındakilerin çoğullarının haberi, sıfatı, fiili, zamiri, ism-i mevsulü vb. müennes-tekil gelir.

ÖRNEKLER اَمْثِلة

Mübteda ve Haber

اَلْمُعَلِّمُ طَوِيلٌ Öğretmen uzundur

اَلْمُعَلِّمَانِ طَوِيلَانِ İki öğretmen uzundur

اَلْمُعَلِّمُونَ طَوِيلُونَ Öğretmenler uzundur

اَلْمُعَلِّمَةُ طَوِيلَةُ -k- öğretmen uzundur

اَلْمُعَلِّمَتَانِ طَوِيلَتَانِ İki-k-öğretmen uzundur

اَلْمُعَلِّمَاتُ طَوِيلَاتٌ –k-öğretmenler uzundur

اَلْمُعَلِّمَاتُ فِى الْمَدْرَسَةِ –k-öğretmenler okuldadır.

اَلْكِتَابُ مُفِيدٌ Kitap faydalıdır

اَلْكِتَابَانِ مُفِيدَانِ Ki kitap faydalıdır

 اَلْكُتُبُ مُفِيدَةٌKitaplar faydalıdır

اَلْمُعَلِّمَاتُ جِئْنَ إلى الْمَدْرَسَةِBu öğretmenler okula geldi

هَؤُلاَءِ اَلْمُعَلِّمَاتُ مُعَلِّمَاتُ مَدْرَسَتِنَا Bu öğretmenler bizim okulun öğretmenleridir.

HABERİN BAŞA GEÇTİĞİ YERLER

NOT: (Mübteda elif-lamsız ise, haberin başında harf-i cer –zarf varsa)

Evde bir adam var فِى الْبَيْتِ رَجُلٌ

Bende-yanımda bir kalem var لَدَىَّ قَلَمٌ

Yanında bir kalem var mı? هَلْ عِنْدَكَ قَلَم

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

اسم الإشارة

İŞARET İSİMLERİ

Yakın için işaret zamirleri
ÇoğulİkilTekil
هَؤُلاَءِ BUNLAR هَذانِ (özne)؛ هَذيْنِ (nesne) BU İKİSİ هَذا BU Müzekker
هَاتَانِ (özne)؛ هَاتَيْنِ (nesne) هَذِهِ / هَذِي Müennes
Uzak için işaret zamirleri
ÇoğulİkilTekil
اُولاَئِكَ ذَانِكَ ذَاكَ / ذَلِك Müzekker
تَانِكَ تَاكَ / تِيكَ / تِلْكَ Müennes

Not:

1- İsmin başına gelir. 2- İşaret ismi, tekil-ikil-çoğul ve müzekkerlik-müenneslikte işaret edilen isme uyar. Sadece insan dışındaki çoğullarda işaret ismi müennes tekil هَذِه veya تِلْكَ gelir. 3- İsmin başında mutlaka (أل) elif-lam bulunur. 4- İşaret isimlerinin sonlarına bazen eklenen “ك” harfi muhataba göre çekimlidir. Örneğin: ذَالِكَ، ذَالِكِمَا، ذَالِكُمْ vb.

ÖRNEKLER — أَمْثِلة

العربيةTürkçe
هَذَا الْمُعَلِّمُBu -e- öğretmen
هَذَانِ الْمُعَلِّمَانِBu iki -e- öğretmen
هَؤُلاء الْمُعَلِّمُونَBu -e- öğretmenler
لِهَؤُلاء الْمُعَلِّمِينBu -e- öğretmenler için
لِهَذَيْنِ الْمُعَلِّمَيْنِBu iki -e- öğretmen için
هَذَا الْكِتَابُBu kitap
هَذَانِ الْكِتَابَانِBu iki kitap
مِنْ هَذَيْنِ الْكِتَابَيْنِِBu iki kitaptan
هَذِهِ الْكُتُبُKitaplar
ذَالِكَ الْكِتَابُO kitap
تِلْكَ الْكُتُبُKitaplar

إنّ وأخواتها

إِنَّ VE KARDEŞLERİ

1- İsim cümlesinin başına gelirler. 2- Müبتedayı üstün yaparlar. Mübteda ikilse يْنِ, kurallı müzekker çoğulsa ينَ alır. Müennes çoğullar üstün alması gereken yerde onun yerine esre alır. 3- Haber aynen kalır.

العربيةTürkçe
إِنَّŞüphesiz
أَنَّ-dığını, -diğini
كَأَنَّSanki, -mış gibi
لَكِنَّAma, fakat
لَيْتَKeşke
لَعَلَّBelki, umulur ki

ÖRNEKLER — أَمْثِلة

İnne'nin İsmi ve Haberi

العربيةTürkçe
إنَّ اَلْمُعَلِّمَ طَوِيلٌ-E- öğretmen uzundur.
إِنَّ اَلْمُعَلِّمَيْنِ طَوِيلَانِŞüphesiz iki öğretmen uzundur.
لَيْتَ اَلْمُعَلِّمِينَ طَوِيلُونَKeşke -e- öğretmenler uzun olsa.
كَأَنَّ اَلْمُعَلِّمَةَ طَوِيلَةٌSanki -k- öğretmen uzundur.
لَعَلَّ اَلْمُعَلِّمَتَيْنِ طَوِيلَتَانِBelki iki -k- öğretmen uzundur.
لَكِنَّ اَلْمُعَلِّمَاتِ طَوِيلَاتٌFakat -k- öğretmenler uzundur.

كان وأخواتها

كَانَ VE KARDEŞLERİ

1- İsim cümlesinin başına gelirler. 2- Mübteda aynen kalır. 3- Haberi üstün yaparlar. Haber ikilse يْنِ, kurallı müzekker çoğulsa ينَ alır. Müennes çoğullar üstün alması gereken yerde onun yerine esre alır.

العربيةTürkçe
كَانَ يَكُونُOldu, oluyor, olur.
صَارَ سَيَصِيرُOldu, oluyor; dönüştü, dönüşüyor.
أَصْبَحَ يُصْبِحُOldu, oluyor; sabahladı, sabaha çıktı.
لَيْسَDeğildir.
أَضْحَىKuşluk vaktine çıktı, kuşlukta bir işle meşgul oldu.
ظَلَّKaldı, devam etti, geçti, gündüz bir işle meşgul oldu.
أَمْسَىAkşama girdi, erişti, akşamleyin bir iş yaptı.
بَاتَGeceledi, geceyi geçirdi, geceleyin bir işle meşgul oldu.
مَا زَالَHâlâ.
مَا فَتِئَْHâlâ.
مَا بَرِحَHâlâ.
مَا دَامَ… sürece, müddetçe, -dikçe.

ÖRNEKLER — أَمْثِلة

Öğrenim günlük olarak altı saattir.

العربيةTürkçe
سَتَصِير الدِّرَاسَةُ سِتَّ سَاعَاتٍ يَوْمِيًّا.Öğrenim günlük olarak altı saat olacak.
لَيْسَ اَلْمُعَلِّمَانِ طَوِيلَيْنِİki öğretmen uzun değil.
كَانَ اللَّهُ رَحِيمًاAllah çok merhametlidir.
أَصْبَحَ الْوَلَدُ نَائِمًاÇocuk sabahleyin uyudu.
أَضْحَى الْجَوُّ بَارِدًاKuşluk vakti hava soğudu.
ظَلَّ الرَّجُلُ عَامِلاًAdam gün boyu çalıştı.
اِجْتَهِدْ مَا دُمْتَ طَالِباًÖğrenci olduğun sürece çalış.

الاسم الموصول

BELİRTİLİ İSM-İ MEVSULLER (İlgi Zamiri)

نظام الدّين إبراهيم أوغلو

محاضر في جامعة هيتيت بتركيا

ÇOĞUL İKİL TEKİL
اَلَّذِينَ

Kİ O KİMSELER

اَللَّذَانِ özne

اَللَّذَيْنِ nesne — Kİ O İKİSİNİ

اَلَّذِي

Kİ O KİMSE (O kimse)

MÜZEKKER
اَلْلاَّتِي، اللَّوَاتِي، اللاَّئِي اَللَّتَانِ özne

اَللَّتَيْنِ nesne

اَلَّتِي MÜENNES

Not: Sadece insan dışındaki SADECE çoğullarda İsm-i mevsul müennes tekil

اَلَّتِى gelir. (Akıllı ve akısızlar için kullanılır).

BELİRTİSIZ İSM-İ MEVSULLER

مَنْ (kimse-ler): Sadece akıllılar için kullanılır.

ماَ  (şeyler) Hayvan canlılar ve nesneler için kullanılır

اىُّ (hangisi)İnsan, hayvan ve cansızlar için kullanılır

ÖRNEKLER اَمْثِلة

Eve giden öğretmen geldi (FAİL-ÖZNE) 

جَاءَ اَلْمُعَلِّمُ الَّذِى ذَهَبَ اِلَى الْبَيْت

Eve giden iki öğretmen geldi (FAİL-ÖZNE)

جَاء اَلْمُعَلِّمَانِ الَّذَانِ ذَهَبَا اِلَى الْبَيْتِ

رَاَيْتُ اَلْمُعَلِّمَيْنِ الَّذَيْنِ ذَهَبَا اِلَى الْبَيْتِ

Eve giden iki öğretmeni gördüm (MEFUL-NESNE)

Eve giden öğretmenler geldi (FAİL-ÖZNE)

جَاء اَلْمُعَلِّمُونِ الَّذِينَ ذَهَبُوا اِلَى الْبَيْتِ

رَاَيْتُ اَلْمُعَلِّمِينِ الَّذِينَ ذَهَبُوا اِلَى الْبَيْتِ

 Eve giden öğretmenleri gördüm (MEFUL-NESNE)

لأ تَأْكُلُ مَا اَكَلْتُهَاBenim yediklerimi (şeyleri) sen yemezsin

لأ تَغْضُبُ مَنْ غَضِبُواهُمْOnların kızdığı kimselere sen kızmazsın

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

الحال

HAL

 ( Failin veya Mefulün durumunu bildiren kısımdır. )

NOT:

Hal, durumunu bildirdiği isme sadece tekil-ikil-çoğul ve müzekker-müenneslik açısından uyar. Ancak İnsan dışındakilerin çoğullarının haberi, sıfatı, fiili, hali vb. müennes-tekil gelir

أنواع الحال

HALİN ÇEŞİTLERİ

1- Hal tek kelime olursa genelde ism-i fail olur. Elim-lamsız ve üstünlü olarak gelir

جَاءَ الأَوْلاَدُ لاعِبِينِ _ جَاءَ الْوَلَدَانِ لاعِبَيْنِ _ جَاءَ الْوَلَدُ لاعِبًا

Çocuk -iki-lar oynayarak geldiler

جَاءتْ الْبِنَاتُ لاعِبَاتٍ  ;جَائَتْ الْبِنْتَانِ لاعِبَتَيْنِ; جَائَتْ الْبِنْتُ لاعِبَةً

Bir kız-iki-laroynayarak geldiler

2- Hal mazi fiil olursa başına vegad ( وَقَدْ gelir).

Ali arabasına binmiş olduğu halde geldi جَاءَ عَلِىٌّ وَقَدْ رَكِبَ سَيَّارَتَهُ

3- Hal muzari fiil olursa başına bir şey gelmez. Ancak başında gad

 ( قَدْ) varsa ve ( وَ)ilave edilir.

Öğretmen sınıfa öğrencileri müjdeleyerek girdi.دَخَلَ الْمُعَلِّمُ الصَّفَّ يُبَشِّرُ الطَلَبَ

4- Hal isim cümlesi olursa başına ve (وَ )gelir.

İnsanlar uyurken ben uyumadım. اَنَا سَهِرْتُ وَ النَّاسُ نَائِمُونَ

5- Halde harf-i cer veya zarf varsa, aynen kalır.

Hilali bulutlar arasında gördüm. رَاَيْتُ الْهِلالَ بَيْنَ السَّحَابِ

Ziynetleri içinde kavminin yanına çıktı.خَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ فِى زِينَتِهِ

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

İSTİSNA

الاستثناء

1- (Hariç, den başka, dışında, sadece, yalnız, ancak, müstesna) anlamlarına gelen edatlarla bir şeyi hariç tutma işlemidir.

2-اِلاّ edatı gelen yerlerde istisna edilen şeyin harekesi: fail istisna edatından önce geçtiyse üstün, geçmediyse ötre, diğerlerinde ise cümle içindeki alması gereken hareke olur.

3-Ancak غَيْرُ سِوَى خَلاَ عَدَا حَاشَا) ) bu edatlardan sonar gelen istisnanın harekesi, muzaf ileyh olduğunda esre olur.

İstisna edatları:

اِلاّ غَيْرُ سِوَى خَلاَ عَدَا حَاشَا

ÖRNEKLER اَمْثِلة

جَاءَ الطُّلاَّبُ الاَّ خَالِدًا ـ مَا جَاءَ الطُّلاَّبُ الاَّ خَالِدًا ـ مَا رَاَيْتُ فِى الصِّفِّ اِلاَّ خَالِدًا

Sınıfta sadece Halid i gördüm (başkasını görmedim. Halid hariç öğrenciler gelmedi. Halid hariç öğrenciler geldi

مَا اَنْتَ اِلاَّ طَالِبٌ ـ مَا جَاءَ الطُّلاَّبُ خَلاَ خَالِدٍ ـ مَا جَاءَ الطُّلاَّبُ غَيْرَ خَالِدٍ

Halit hariç öğrenciler gelmedi. Halid hariç öğrenciler gelmedi. Sen ancak (sadece) bir öğrencisin

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

الأفعال المقاربة

MUKAREBE (YAKLAŞMA) FİİLLERİ

Not: Bu fiillerden sonra muzari fiil gelir.

اَوْشَكَ – يُوشِكُ genellikle muzari fiilin başına أَنْ alır

كَرَبَ genellikle muzari fiilin başına أَنْ alır

كَادَ – يَكَادُ nadiren muzari fiilin başına أَنْ alır

Gün bitmek üzere النَّهَارُ أَنْ يَنْقَضِىَ اَوْشَك

Yağmur neredeyse yağacak gibi oldu كَادَ الْمَطَرُ يَنْزِلُ

Yağmur yağmak üzere, neredeyse yağacak الْمَطَرُ يَنْزِلُ يَكَادُ

Nerdeyse hiç bir sözü anlamıyorlar لاَ يَكَدُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

RECA (UMMA) FİİLLERİ

اِخْلَوْلَقَ . حَرَى . عَسَى

Not: Bu fiillerden sonra اَنْ ondan sonra da muzari fiil gelir

Belki Allah bizi affederعَسَى اللَّهُ اَنْ يَتُوبَ عَلَيْنَا 

Umulur ki-belki öğrenciler başarır عَسَى الطُّلاَّبُ اَنْ يَنْجَحُوا 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

BAŞLAMA FİİLLERİ

أَخَذَ . اِبْتَدَاَ . جَعَلَ

Not: Bu fiiller başta gelir. Sonra gelen fiil, muzari olur.

Yazmaya başladıاَخَذَ يَكْتُبُ

Okumaya başladımاِبْتَدَاْتُ اَقْرَاُ

İstiğfar etmeye başladıkجَعَلْنَا نَسْتَغْفِر ُ

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

المعلوم والمجهول في الأفعال

FİİLLERDE ETKEN, EDİL GEN YAPMA VE ÇEKİMLERİ

1- Mazi Geçmiş Zaman

a-İlk harf ötre yapılır

b- Sondan ikinci asıl harf esre yapılır

 Yazdı –yazıldı كَتَبَ كُتِبَ Yazdık-yazdıkكَتَبْنَا كُتِبْنَا 

Çıkardık-çıkarıldıkاَخْرَجْنَا اُخْرِجْنَا

Dedi –denildi قَالَ قِيلَ Dua etti-dua edildiدَعَى دُعِىَ

2- Muzari şimdiki Zaman

a-İlk harf ötre yapılır

b- Sondan ikinci asıl harf üstün yapılır

Yazıyor-yazılıyor يَكْتُبُ يُكْتَبُ 

Yazıyoruz-yazılıyoruzنَكْتُبُ نُكْتَبُ

Diyor-deniliyor يَقُولُ يُقَالُ 

Hükmediyor-hükmediliyorيَقْضِى يُقْضَى

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

استعمالات بعض الأفعال

BAZI FİİLLERİN KULLANIMI

Gücü yetti- ebildi

اِسْتَطَعْتُ الذَّهَابَ اِلَى بُورْصَا ـ اِسْتَطَعْتُ اَنْ اَذْهَبَ اِلَى بُورْصَا.

تَمَكَّنْتُ مِنَ الذَّهَابِ اِلَى بُورْصَا Bursa’ya gidebildim.

اَسْتَطِيعُ الذَّهَابَ اِلَى بُورْصَا ـ اَسْتَطِيعُ اَنْ اَذْهَبَ اِلَى بُورْصَا.

يُمْكِنُ لِى اَنْ اَذْهَبَ اِلَى بُورْصَا ـ يُمْكِنُ لِى الذَّهَابُ اِلَى بُورْصَا Bursa’ya gidebilirim.

بِاِمْكَانِى الذَّهَابُ اِلَى بُورْصَا ـ بِاِمْكَانِى اَنْ اَذْهَبَ اِلَى بُورْصَا.

اَتَمَكَّنُ مِنَ الذَّهَابِ اِلَى بُورْصَا ـ رُبَّمَا اَذْهَبُ اِلَى بُورْصَا Belki gidebilirim

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

المفعول المطلق

MEFUL-Ü MUTLAK (O kadar. Öyle. Çok)

Cümledeki fiilin anlamını pekiştirmek* fiilin nasıl yapıldığını veya yapılış sayısını bildirmek için fiilin masdarının fiilden sonra çift üstünlü olarak getirmektir.

Örnekler

العربيةTürkçe
ضَرَبَ الْحَارِسُ اللِّصَّ ضَرْبًاBekçi hırsıza öyle bir dayak attı ki.
اُزْكُرُوا اللّهَ ذِكْرًا كَثِيرًاAllah'ı çok çok anın.
فَرِحْتُ فَرْحًاÖyle sevindim ki.
سَلَّمَ عَلَىَّ سَلاَمًاBana bir selam verdi ki.
اِجْتَهَدْتُ اِجْتِهَادًا لَمْ يَجْتَهِدْهُ غَيْرِىÖyle çalıştım ki benden başkası çalışmamıştır.
اِجْتَهَدْتُ أَىَّ اِجْتِهَادٍÇalıştım ama ne çalışma!
سِرْتُ سَيْرَ الْجُنُودِAskerler gibi yürüdüm.
فَرَرْتُ فِرَارَ اللِّصِّHırsız gibi kaçtım.
دَقَّتِ السَّاعَةُ دّقَّتَيْنِSaat iki defa vurdu.

مفعول معه — MEFUL-Ü MAAH

(İle birlikte, boyunca)

Not: Meful-ü maahın başına vav gelir ve harekesi üstün olur; ikilse يْنِ, kurallı müzekker çoğulsa ينَ alır.

العربيةTürkçe
سِرْتُ وَالْجَبَلَDağla birlikte, dağ boyunca yürüdüm.
سِرْتُ وَالنَّهْرَNehirle birlikte, nehir boyunca yürüdüm.
سَافَرْتُ وَالصُّبْحَSabahla birlikte, sabahleyin yola çıktım.
سَافَرْتُ وَاللَّيْلَGeceyle birlikte, geceleyin yola çıktım.
سَلَّمْتُ عَلَيْهِ وَخَالِدًاHalit'le birlikte ona selam verdim.

تمييز الأعداد — TEMYİZ = SAYILAN ŞEY

(Uzunluk, ağırlık, hacim ve sayılarda)

Not: Sayılan şey çift üstünlü, muzafun ileyh veya min ile mecrur olabilir.

العربيةTürkçe
شَرِبْتُ كَأْسًا حَلِيبًاBir bardak süt içtim.
كَمْ يَوْمًا ـ كَم كِتَابًا ـ كَمْ مِيلاًKaç gün/kitap/mil?
كَمْ أيَّامٍ ـ يَوْمٍ ـ كَمْ كُتُبٍ ـ كِتَابٍNice günler/kitaplar!
كَأَىٍّ مِنْ نَبِىٍّNice peygamber!
وَرُبَّ لَيْلٍNice gece var ki.

المنادى — MÜNADA: Çağrılan

Nida edatları: يَا، أَيَا، هَيَا، أَىْ، أَ

1- Özel isim veya başında elif-lam olursa

Son harekesi ötre olur. Elif-lamlı olursa ayrıca başına أَيُّهَا، أَيَّتُهَا getirilir.

العربيةTürkçe
أَيُّهَا الطَّبِيبُ ـ أَيَّتُهَا الطَّبِيبَةُEy doktor!
يَا عَلِىُّEy Ali!

2- MÜNADA isim ve sıfat tamlaması ise

Sonu çift üstün olur.

العربيةTürkçe
يَا عَبْدَ اللَهِEy Allah'ın kulu!
يَا طَالِعًا جَبَلاًEy dağa çıkan!
يَا مُسْرِعًا فِى الْخَيْرَاتِEy hayırlı işlere koşan!
يَا رَجُلاً كَرِيمًا خُذْ مِنْ يَدِىEy cömert adam, elimden tut!

التأكيد — TEKİD: VURGU

1- Lafzi Tekid

العربيةTürkçe
جَاءَ جَاءَ عَلِىٌّAli geldi, geldi.
رَأَيْتُكَ أَنْتَSeni gördüm, seni.

2- Manevi Tekid

(İsim ve zamirlere muzaf olurlar.)

العربيةTürkçe
عَيْن ـ نَفْسKendisi.
كِلاَ ـ كِلْتَاHer ikisi. Bu iki edat ikiller içindir.
كُلّ ـ جَمِيع ـ عَامَّةTümü, hepsi.
جَاؤُوا جَمِيعُهُمْHepsi geldiler.
جَاءَ الرَّجُلُ نَفْسُهُ ـ عَيْنُهُAdam bizzat kendisi geldi.
جَاءَ الْمُعَلِّمَانِ كِلاَهُمَاİki öğretmenin ikisi de geldi.

الحروف المشبهة بليس — لَيْسَ GİBİ HAREKET EDENLER

1- مَا

العربيةTürkçe
مَا عَلِىٌّ قَارِئًا كِتَابَهُAli kitabını okumuyor.
مَا عَلِىٌّ مُجْتَهِدًاAli çalışkan değil.
مَا عَلِىٌّ بِرَجُلAli adam değil.
مَا عَلِىٌّ غَيْرَ شَاعِرٍAli şairden başka bir şey değil; sadece bir şair.
مَا عَلِىٌّ سِوَى كَاتِبٍAli kâtipten başka bir şey değil; sadece bir kâtip.
مَا هَذَا بَشَرًاBu insan değil.

2- إِنْ

Olumsuzluk illa ile bozulmamalı.

العربيةTürkçe
اِنْ اَنْتَ الاَّ نَذِيرٌSen ancak, sadece bir uyarıcısın.
اِنْ هَذَا اِلاَّ مَلَكٌ كَرِيمٌBu ancak yüce bir melektir; bu, yüce bir melekten başka bir şey değil.

3- لاَ

العربيةTürkçe
لا وَزَرَ مِمَّا قَضَى اللَّهُ وَاقِيًاAllah'ın hükmettiğinden koruyacak hiçbir sığınak yoktur.
لا بَخِيلٌ مُفْلِحًاHiçbir cimri iflah olmaz; iflah olan hiçbir cimri yoktur.

بعض الأدوات والاصطلاحات — BAZI EDATLAR VE KALIPLAR

العربيةTürkçe
لاَ رَجُلَ فِى الْبَيْتِEvde hiçbir erkek yok.
مَا رَجُلَ فِى الْبَيْتِEvde hiçbir erkek yok.
مَا أَحَدََ فِى الْبَيْتِEvde hiç kimse yok.
أَ اِلَهٌ مَعَ اللَّهِAllah'ın yanında bir başka ilah mı var?
رَجُلٌ عَالِمٌ زَارَنَاÂlim bir adam bizi ziyaret etti.
إِنَّكَ أَنْتَ الْعَالِمُSen şüphesiz âlimsin; sen âlimin ta kendisisin.
اَلْعِلْمُ هُوَ النُّورُ.İlim bizzat nurdur.

أَ … أَمْ — mi yoksa

العربيةTürkçe
سَوَاءٌ عَلَيْكَ أَكَتَبْتَ أَمْ لَمْ تَكْتُبْYazsan da yazmasan da senin için birdir.
أأَنْتَ عَلِىٌّ أمْ خَالِدٌSen Halit mi yoksa Ali misin?
أَ قَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ مَا تُوعَدُونَTehdit edildiğiniz yakın mı yoksa uzak mı?

إِمَّا … أَوْ — ya … veya

العربيةTürkçe
خُذْ إِمَّا هَذَا أَوْ ذَاكَYa bunu veya onu al.
اَلْعَدَدُ إِمَّا زَوْجٌ أَوْ فَرْدٌSayı ya çifttir veya tektir.

إِمَّا … إِمَّا — ya … ya

العربيةTürkçe
هَذَا الْقَادِمُ إِمَّا عَلِىٌّ إِمَّا خَالِدٌBu gelen ya Ali'dir ya Halit'tir.

إِذْ — Sürpriz ve çünkü

العربيةTürkçe
بَيْنَمَا نَحْنُ نَجْلِسُ إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌBiz otururken bir adam çıkageldi.
أَكْرَمْتُهُ إِذْ هُوَ شَرِيفٌOna ikram ettim çünkü o soylu biridir.

أَنْ — -mek, -meniz, -meleri; diye

Başına geldiği muzari fiili üstün yapar ve manasını masdara çevirir. Mazi ve emir fiillerinin başına gelirse onları etkilemez; sadece diye anlamına gelir.

العربيةTürkçe
وَاَنْ تَصُومُو خَيْرٌ لَكُمْOruç tutmanız sizin için daha hayırlıdır.
وَاَوْحَيْنَا اِلَيْهِ اَنْ اِصْنَعْ اللْفُلْكَOna gemiyi yap diye vahyettik.
ضَرَبُوهُ أَنْ صَلَّىNamaz kıldı diye onu dövdüler.

بَلْ

Olumsuz soruya olumlu cevap için (tabii ki evet) ve “aksine, yok hayır” anlamlarında kullanılır.

العربيةTürkçe
خُذْ قَلَمًا بَلْ كِتَابًاBir kalem, hayır, aksine bir kitap al.
مَا عَلِىٌّ طَالِبًا بَلْ مُعَلِّمٌAli öğrenci değil, aksine öğretmendir.
أَلَسْتَ بِصَدِيقِى؟ بَلَىSen benim arkadaşım değil misin? Tabii ki evet.

عَنْ — -den, -dan; hakkında, yerine

العربيةTürkçe
تَحَدَّثْنَا عَنْ السَّرَطَانِKanser hakkında konuştuk.
صُمْ عَنْ أَبِيكَBabanın yerine oruç tut.

إِذَا — Sürpriz, bir de bakmışsın, birden, hemen

العربيةTürkçe
ظَنَنْتُهُ غَائِبًا فَإِذَا بِهِ حَاضِرٌ أَمَامِىOnu kayıp zannettim; bir de baktım ki önümde duruyor.
وَاِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ اِذَا هُمْ يَقْنَطُونَOnlara bir kötülük dokunduğunda bir de bakmışsın hemen ümit keserler.

إِذَنْ — Öyleyse, o hâlde

Not: Başına geldiği muzari fiilin sonunu üstün yapar veya nunu düşürür.

العربيةTürkçe
إِذَنْ تَبْلُغَ الْقَصْدَÖyleyse hedefe ulaşırsın.

أَمَا – أَلاَ – أَلاَّ – هَلاَّ

Nezaket, uyarı ve teşvik edatlarıdır (= …senize, …mez misiniz).

العربيةTürkçe
أَلاَ تَجِيءُ إلَى النَّادِىKulübe gelsene; gelmez misin?
أَلاَّ رَاعَيْتُمْ حَقَّ الْأُخُوَّةِKardeşlik hukukunu gözetsenize.

Ailene bir mektup göndersene; göndermen gerekmez mi

هَلاَّ تُرْسِلُ رِسَالَةً اِلَى اَهْلِكَ

العربيةTürkçe
عَلَىKarşın, rağmen, beraber

Şüphesiz Rabbin, zulümlerine rağmen insanları bağışlayıcıdır.

اِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ لِلنَّاسِ عَلَى ظُلْمِهِمْ

العربيةTürkçe
حَتَّىKadar, o kadar ki, bile
  1. Başına geldiği ismi esre yapar.

    • Şafağın doğuşuna kadar… حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ
    • Okula kadar… حَتَّى الْمَدْرَسَةِ
  2. Hacılar, hatta yayalar bile döndü. رَجَعَ الْحُجَّاجُ حَتَى الْمُشَاةُ

  3. Genci o kadar dövdü ki bayıldı — bayılıncaya kadar dövdü.

    ضَرَبَ الشَّابَّ حَتَّى غُشِىَ عَلَيْهِ

الأفعال الخمسة أو السّتة

BEŞ VEYA ALTI FİİL

الفعلالضمير وبيانه / Zamir ve açıklaması
يفعلهو (غائب — Üçüncü şahıs — Bir erkek)
يفعلانهما (غائب — Üçüncü şahıs — İki erkek)
تفعلانأنتما (مخاطب — İkinci şahıs — İki erkek)
يفعلونهم (غائب — Üçüncü şahıs — Çok erkek)
تفعلونأنتم (مخاطب — İkinci şahıs — Çok erkek)
تفعلينأنتِ (مخاطبة — İkinci şahıs — Bir kadın)

مثال: Örnek

يضرب: يضربان ـ تضربان ـ يضربون ـ تضربون ـ تضربين.

استعمالات الأفعال في الجمل: Fiillerin cümlede kullanılış şekli

  • هما يضربان الولدَ ـ هما لم يضربا الولدَ.
  • أنتم تذهبون إلى السّوق ـ أنتم لن تذهبوا إلى السّوقِ.

الأسماء الخمسة أو السّتة

BEŞ VEYA ALTI İSİM

أبٌ ـ أخٌ ـ حمٌ ـ فو ـ ذو مال ـ هنوك (بمعنى شيء).

مرفوع بالواو: Vav ile merfu olur.

هذا أبوك ـ جاء أخوك.

Bu baban. Kardeşin geldi.

منصوب بالألف: Elif ile mansup olur.

رأيت أباك ـ إنّ أباكَ عاقلٌ.

Babanı gördüm. Baban akıllıdır.

مجرور بالياء: Ya ile mecrur olur.

مررتُ بأبيكَ ـ سلمت على أخيكَ.

Babana uğradım. Kardeşine selam verdim.

Nizameddin İbrahimoğlu

Hitit Üniversitesi

مواد ذات صلة

التعليقات

لا توجد تعليقات بعد. يمكنك كتابة أول تعليق.

اكتب تعليقاً

يمكنك التعليق دون حساب. وإن شئت سجّل الدخول أو أنشئ حساباً.

الحقول المطلوبة. يُنشر تعليقك فوراً؛ يظهر اسمك والتاريخ والنص.

تابع المحتوى الجديد

نُعلمك بالبريد عند نشر مقال أو درس أو تدوينة جديدة. يبدأ الاشتراك بعد تأكيد الرابط الذي يصلك، وفي كل رسالة رابط لإلغاء الاشتراك في أي وقت.