أبو عبد الله الخاقان الصّوفي البغدادي التركماني
أبو عبد الله الخاقان الصّوفي البغدادي التركماني[1]
د. نظام الدين إبراهيم أوغلو
باحث أكاديمي تركماني ـ تركيا
من كبار أولياء مدينة بغداد. ويفهم من الاسم أنه من أصل تركي، أقيم في مدينة بغداد، وأخذ الدروس من كبار علماء عصره. صاحب مع أبي عبد الله بن خفيف. وقال جعفر خزاعي الشيرازي عنه إنه كان إنسانًا صاحب الكرامات.
لقد سعى طول حياته من أجل إنقاذ حياة عباد الله تعالى من نار جهنم، وقد ربى طلابًا كثيرين. وفي كتابه نفحات الأنس، ذُكر أنه توفي عام 892م (279هـ).
لم يكن يهتم بأمور الدنيا أبدًا، وما يكتسبه كان يوزعه على الفقراء، عمله هو عبادة الله تعالى، ونقاء قلوب عباد الله تعالى من الفساد، ولم يكن يطلب من الناس شيئًا، بل كان ينتظر قضاء حوائجه من الله تعالى.
وكان يحكي أحد طلابه وهو ابن فضل الرازي ويقول:
"كان لوالدي دكان في بغداد، وكنت أساعده في الدّكان، في يوم ما عندما كنت في الدكان رأيت مرور حضرة أبي عبد الله الصوفي، ولم أكن أعرفه. وظننت أنه من فقراء بغداد، وبعد مغادرته لم أستطع أن أقف في مكاني، فركضت من ورائه وسلمت عليه، ووضعت الدينار الواحد الموجود في جيبي على يده، فسكت ولم يقل لي شيئًا فابتعد عني، وذهبت من وراءه فدخل مسجد شنوزية، وكنت أراقبه فوضع النقود التي أعطيته في يد أحد الفقراء الموجودين في صحن المسجد ثم وقف في الصلاة، والفقير الذي أخذ النقود خرج من المسجد وذهب إلى السوق وأخذ بعض الحاجيات فجلبه إلى أصدقائه وأكلوا معًا. وكان حضرة أبي عبد الله مستمرًّا على الصلاة، وبعد أن أكملوا أكلهم تقرب منهم وقال لهم: هل تعرفون من أين حصلت على الدينار الذي أعطيتكم؟ وهم قالوا لا نعلم، قولوا لنا لكي نعلم. وقال: لقد أعطاني هذا الدينار شاب، وإني إلى الآن كنت أدعو الله تعالى بأن يحفظه من أن يكون خاضعًا للدنيا، وقد حفظه الله تعالى. وبعد ذلك ومن غير إرادتي ذهبت إليه وأخذت يده وقلت له: لقد صدقت يا أستاذي الكريم، وبعدها أصبحت أحد تلاميذه".
المصادر
1ـ تاريخ بغداد، جلد 8، ص 344.
2ـ حلية الأولياء، جلد 10، ص 331.
3ـ وفيات الأعيان، جلد 2، ص 124.
4ـ نفحات الأنس، ص 163.
5ـ موسوعة علماء المسلمين، جلد 3، ص 131.
EBÛ ABDULLAH EL-HÂKAN ES-SÛFÎ
أبو عبد الله الخاقان الصّوفي البغدادي التركماني
Bağdât evliyâsının büyüklerinden. İsminden Türk asıllı olduğu anlaşılmaktadır. Bağdât'ta yerleşti. Zamânının büyüklerinden ders aldı. Ebû Abdullah bin Hafif'le sohbet etti. Câfer Huzâî eş-Şirâzî, onun kerâmet sâhibi bir zât olduğunu söylerdi. Ömrü boyunca Allahü teâlânın kullarını Cehennem ateşinden kurtarmak için çalıştı. Çok talebe yetiştirdi. Nefehât-ül-Üns kitâbında 892 (H. 279) yılında vefât ettiği bildirilmektedir.
Dünyâya hiç kıymet vermez, eline geçeni fakirlere dağıtırdı. İşi, Allahü teâlâya ibâdet etmek, O'nun kullarının kalblerini kötülüklerden temizlemekti. İnsanlardan bir şey istemez, hâcet ve ihtiyâcını Allahü teâlâdan beklerdi.
Talebelerinden İbn-i Fadlan er-Râzî anlatır: Babamın Bağdât'ta bir dükkânı vardı. Ona dükkânda yardım ederdim. Bir gün ben dükkânda iken Ebû Abdullah Sûfî hazretlerinin geçmekte olduğunu gördüm. Onun kim olduğunu bilmiyordum. Bağdât fakirlerinden zannettim. Geçip gittikten sonra yerimde duramaz oldum. Peşinden koşup selâm verdim ve cebimde bulunan bir dinârı eline koydum. O bana hiçbir şey söylemeden uzaklaştı. Peşine düştüm. Şünûziyye Câmiine girdi. Onu tâkip ediyordum. Avluda oturan fakirlerden birine elindeki parayı verdi ve namaza durdu. Parayı alan fakir dışarı çıkıp çarşıya gitti. Yiyecek bir şeyler aldı. Getirip arkadaşlarıyla berâber yediler. Ebû Abdullah hazretleri namaza devam ediyordu. Onlar yemeği yiyip bitirdikten sonra yanlarına gelip; "Size verdiğim parayı nereden buldum biliyor musunuz?" dedi. Onlar da; "Bilmiyoruz, söyleyin de bilelim." dediler. "Bu dinârı bana bir genç verdi. Bu zamana kadar onu dünyâya düşkün olmaktan kurtarsın diye Allahü teâlâya hep duâ ederdim. Allahü teâlâ da onu kurtardı" buyurdu. Bundan sonra ben elimde olmayarak gidip eline sarıldım ve "Doğru söylüyorsun üstâdım" dedim ve talebesi olmakla şereflendim.[2]
1) Târih-i Bağdâd; c.8, s.344
2) Hilyet-ül-Evliyâ; c.10, s.331
3) Vefeyât-ül-A'yân; c.2, s.124
4) Nefehât-ül-Üns; s.163
5) İslâm Âlimleri Ansiklopedisi; c.3, s.131