الأبواب السّتة في الأفعال العربية الثّلاثيّة المجرّدة مع الأمثلة
الأبواب السّتة في الأفعال العربية الثّلاثيّة المجرّدة مع الأمثلة
ÖRNEKLERİYLE ARAPÇADA SÜLASİ MÜCERRED FİİLLERİN ALTI BABI
د. نظام الدّين إبراهيم أوغلو
محاضر في جامعة هيتيت بتركيا
1ـ البابُ الأوّل: Birinci bab
نَصَـرَ ـ يَنْصُـرُ: فتحُ ضَمٍّ.
الأمثلة: Örnekler
| العربية | التركية |
|---|---|
| كتَب ـُ | Yazdı |
| خرَج ـُ | Çıktı |
| نطَق ـُ | Konuştu |
| حصَد ـُ | Biçti |
| قعَد ـُ | Oturdu |
| سكَن ـُ | Oturdu, yaşadı |
| صدَق ـُ | Doğru söyledi |
| نظَر ـُ | Baktı |
| أكَل ـُ | Yedi |
| أخَذ ـُ | Aldı |
| أمَر ـُ | Emretti |
| أمَل ـُ | Umutlu oldu |
| مرَّ ـُ | Geçti, uğradı |
| عدَّ ـُ | Saydı |
| شدَّ ـُ | Sıkı bağladı |
| قصَّ ـُ | Anlattı |
| شكَّ ـُ | Şüphe etti |
| شدَا ـُ | Şarkı söyledi |
| فكَّ ـُ | Çözdü |
| قَال ـُ | Dedi |
| صَاغ ـُ | Biçimlendirdi |
| طَاع ـُ | İtaat etti |
| مات ـُ | Öldü |
| صَان ـُ | Korudu |
| صَام ـُ | Oruç tuttu |
| كَان ـ | Oldu, var |
| طَال ـُ | Uzadı |
| نمَا ـُ | Büyüdü |
| زال ـُ | Kayboldu, bitti |
| سهَا ـُ | Unuttu |
| صفَا ـُ | Saflaştı |
| دعَا ـُ | Çağırdı, dua etti |
| سمَا ـُ | Yükseldi |
| عدَا ـُ | Koştu |
| خلَا ـُ | Boş oldu, bulunmadı |
| رجَا ـُ | Umdu, istedi, rica etti |
| عفَا ـُ | Sildi, silindi, bağışladı |
| شقَى | Zahmet çekti |
| دنَا ـُ | Yaklaştı |
| علاَ ـُ | Yükseldi |
| شكَر ـُ | Şükretti |
| طلَب ـُ | İstedi |
| سجَد ـُ | Secde etti |
| لفَّ ـُ | Sardı |
| شقَّ ـُ | Yardı |
| فَات ـُ | Geçti |
| رَاق ـُ | Arı veya saf oldu |
| سَاق ـُ | Sürdü, güttü |
| مدَّ | Uzattı |
| ذَاب | Eridi |
| مَاع | Eridi, aktı |
| فشَا ـُ | Yayıldı |
| رسَا ـُ | Gemi demirledi |
| غدَا ـُ | Sabah vakti gitti |
| قام ـُ | Kalktı, dikildi |
| عَاد ـُ | Döndü |
| قتَل ـُ | Öldürdü |
| ضرَّ ـُ | Zararlı oldu |
| حسَد ـُ | Kıskandı |
| آب ـُ | Geri döndü |
| قاد ـُ | Lider oldu, sürdü |
| لاَمَ ـُ | Azarladı |
| هنأ ـُ | Yararlı oldu |
| رأس ـُ | Başkan oldu |
| شكَا ـُ | Şikâyetçi oldu |
| رَكضَ ـُ | Koştu |
2ـ البابُ الثّاني: İkinci bab
ضَـرَبَ ـ يَضـرِبُ: فَتحُ كَسرٍ.
الأمثلة: Örnekler
| العربية | التركية |
|---|---|
| شكَا ـِ | Şikayetçi oldu |
| كسَر ـِ | Kırdı |
| صَاح ـِ | Bağırdı |
| وقَف ـِ | Durdu |
| نزَل ـِ | İndi |
| جلَس ـِ | Oturdu |
| حمَل ـِ | Taşıdı |
| وعَد ـِ | Söz verdi |
| وصَف ـِ | Niteledi, övdü |
| وجَد ـِ | Buldu |
| كشَف ـِ | Açtı, kaldırdı |
| وجَب ـِ | Zorunlu oldu |
| كفَى ـِ | Kâfi geldi |
| جرَى ـِ | Koştu |
| شفَى ـِ | Şifa buldu |
| ورَى ـِ | Ateş tutuştu |
| مشَى ـِ | Yürüdü |
| حكَى ـِ | Anlattı |
| فدَى ـِ | Feda etti |
| لوَى ـِ | Büktü |
| هوَى ـِ | Arzu etti |
| شوَى ـِ | Kızarttı |
| روَى ـِ | Suladı |
| نوَى ـِ | Niyet etti |
| طوَى ـِ | Katladı |
| ولَى ـِ | Yakın oldu, sorumlu oldu |
| مَال ـِ | Meyletti |
| وثَب ـِ | Sıçradı |
| سَال ـِ | Aktı |
| سَار ـِ | Yürüdü |
| صَار ـِ | Oldu |
| عَاش | Yaşadı |
| طَار ـِ | Uçtu |
| صَاد ـِ | Avladı |
| زَان ـِ | Süsledi |
| ضَاق ـِ | Sıkıldı |
| ورَد ـِ | Geldi |
| بَاع ـِ | Sattı |
| فرَّ ـِ | Kaçtı |
| رنَّ ـِ | Çınladı, zil çaldı |
| أسَر ـِ | Esir etti |
| لاَنَ ـِ | Yumuşadı |
| قرَّ ـِ | Soğuk oldu |
| وكَل ـِ | Bıraktı, devretti |
| طَاب ـِ | İyileşti |
| دَان ـِ | Suçladı |
| طَاح ـِ | Helak oldu |
| وشى ـِ | Sırrı ifşa etti |
| عنَى ـِ | İlgilendirdi |
| وعى ـِ | İdrak etti |
| أوَى ـِ | Sığındı |
| عوَى ـِ | Uludu |
| رمَى ـِ | Attı |
| وقَى ـِ | Sakındı, korudu |
| وفَى ـِ | Hakkını tam vermek |
| أتَى ـِ | Geldi |
| ضلَّ ـِ | Saptı, yolu kaybetti |
| عرف | Bildi |
| ولد | Doğurdu |
| جاء | Geldi |
| وصل | Ulaştı |
| نظم | Düzenledi |
| عرَض ـِ | Sergiledi, göründü |
| كوَى ـِ | Ütüledi |
| ظفَر ـِ | Yendi, kazandı |
| وهَم ـِ | Yanıldı |
| قصَد ـِ | Ona gitti |
| وعَظ ـِ | Öğüt (vaaz) verdi |
| وصَل ـِ | Ulaştı |
| يَسر ـِ | Kolaylaştı |
| ذاع ـِ | Yaydı |
| ملَّ ـِ | Usandı |
| خفَّ ـِ | Hafif oldu |
| قضَى ـِ | Bitirdi, tamamladı |
| كذَب ـِ | Yalan söyledi |
3ـ الباب الثّالث: Üçüncü bab
فَـتَحَ ـ يَفْـتَحُ: فَتحتان.
الأمثلة — Örnekler:
| العربية | التركية |
|---|---|
| رأَس ـَ | Başkanı oldu |
| ظهَر ـَ | Ortaya çıktı |
| جمَع ـَ | Topladı |
| ذهَب ـَ | Gitti |
| نهَض ـَ | Kalktı |
| قطَع ـَ | Kesti |
| سعَى ـَ | Koştu |
| رعَى ـَ | Gözetti, otlattı |
| رأَى ـَ | Gördü |
| لمَع ـَ | Parladı |
| سأَل ـَ | Sordu |
| قرَأ ـَ | Okudu |
| نشَأ ـَ | Yaşadı, yetişti, başladı |
| لجَأ ـَ | Sığındı |
| ملأَ ـَ | Doldurdu |
| خبَأ ـَ | Gizledi |
| نبَأ ـَ | Haber verdi |
| ودَع ـَ | Veda etti |
| وقَع ـَ | Düştü |
| وهَب ـَ | Hibe etti |
| بدَأ ـَ | Başladı |
| هنَأ ـَ | Yararlı oldu |
| دأَب ـَ | Alıştı |
| لأَم ـَ | Sardı, onardı |
| برَأ ـَ | Yarattı |
| هزَأ ـَ | Alay etti |
| مسَّ ـَ | Dokundu |
| طرَأ ـَ | Beklenmeden ortaya çıktı |
| أبَى ـَ | Reddetti |
| نأَى ـَ | Uzaklaştı |
| وضَع ـَ | Koydu |
| مسَح ـَ | Sildi |
| ثأَر ـَ | İntikam aldı |
| رأَب ـَ | Düzeltti, doğrulattı |
| ضلَّ ـَ | Saptı |
| زأَر ـَ | Kükredi |
| ينَع ـَ | Olgunlaştı |
| يفَع ـَ | Ergenlik çağına ulaştı |
| شَاء ـَ | İstedi |
| لذَّ ـَ | Lezzetli oldu |
4ـ البابُ الرّابع: Dördüncü bab
فَـرِحَ ـ يَفْـرَحُ: كَسرُ فَتحٍ.
الأمثلة — Örnekler:
| العربية | التركية |
|---|---|
| علِم ـَ | Bildi |
| لعِب ـَ | Oynadı |
| مرِض ـَ | Hasta oldu |
| شرِب ـَ | İçti |
| ضحِك ـَ | Güldü |
| فهِم ـَ | Anladı |
| رضِي ـَ | Razı oldu |
| نَام ـَ | Uyudu |
| شبِع ـَ | Doydu |
| عطِش ـَ | Susadı |
| خشِي ـَ | Çekindi, korktu |
| نسِي ـَ | Unuttu |
| شقِي ـَ | Mutsuz oldu |
| وهِم ـَ | Yanıldı |
| نَال ـَ | Elde etti, kazandı |
| هَاب ـَ | Korktu |
| خاف ـَ | Korktu |
| أذِن ـَ | İzin verdi |
| أمِن ـَ | Emin oldu |
| أنِس ـَ | Alıştı, sevindi |
| حيِي ـَ | Yaşadı |
| يئِس ـَ | Umudunu kesti |
| يقِن ـَ | Bildi, kani oldu |
| يقِظ ـَ | Uyanık oldu, uyandı |
| سمِع ـَ | Duydu |
| لبِس ـَ | Giydi |
| سئِم ـَ | Bıktı |
| أثِر ـَ | Nakletti |
| أسِف ـَ | Üzüldü |
| أثِم ـَ | Günahkâr oldu |
| كئِب ـَ | Üzüldü |
| حَار ـَ | Şaşırdı |
| خَال ـَ | Zannetti |
| طرِي ـَ | Taze, yumuşak oldu |
| نقِي ـَ | Saf oldu |
| طفِئ ـَ | Söndü |
| هنِئ ـَ | Sevindi |
| صدِئ ـَ (صدَأ ـَ 3) | Paslandı |
| رقِي ـَ | Yükseldi |
| خطِئ ـَ | Hata yaptı |
| لقِي ـَ | Buluştu, elde etti |
| وجِع ـَ | Acı duydu |
| حظِي ـَ | Kazandı |
| ركِب ـَ | Bindi |
| حزِن ـَ | Üzüldü |
| ألِف ـَ | Alıştı |
| هاب ـَ | Korkmak, korkutmak |
| عوِر ـَ | Tek gözlü oldu |
5ـ البابُ الخامسُ: Beşinci bab
كَـرُمَ ـ يَكـرُمُ: ضَمُّ ضَمٍّ. الأمثلة: Örnekler.
| العربية | التركية |
|---|---|
| حسُن ـُ | İyileşti |
| بخُل ـُ | Cimrileşti |
| جمُد ـُ | Dondu |
| صرُح ـُ | Saf oldu, açık konuştu |
| سهُل ـُ | Kolay oldu, düz oldu |
| نظُف ـُ | Temiz oldu |
| كثُر ـُ | Çok oldu |
| أدُب ـُ | Terbiyeli oldu |
| أصُل ـُ | Asil oldu |
| جرُؤ ـُ | Cesaret etti |
| بطُؤ ـُ | Yavaşladı |
| جبُن ـُ | Korkak oldu |
| قبُح ـُ | Çirkin oldu |
| لؤُم ـُ | Kötülük, cimrilik yaptı |
| حلُو ـُ | Tatlı oldu |
| وسُم ـُ | Yüzü güzel oldu |
| وضُؤَ ـُ | Temiz oldu |
| يسُر ـُ | Kolay oldu |
| يمُن ـُ | Kısmetli oldu |
| يتُم ـُ | Yetim kaldı |
6ـ البابُ السّادِسُ: Altıncı bab
حَسـِبَ ـ يَحسـِبُ: كَسرتان. الأمثلة: Örnekler.
| العربية | التركية |
|---|---|
| ورِث ـِ | Mirasçı oldu |
| ومِق ـِ | Yanında oldu, şefkat duydu |
| ولِي ـِ | Atandı, sorumlu oldu |
| وثِق ـِ | Güvendi |
| غضِب ـِ | Kızdı |
| نعِم ـِ | Nimet içinde oldu |
| يقِن ـِ | Bildi |
| ورِم ـِ | Şişti |
| يبِس ـِ | Kurudu |
| يئِس ـِ | Umudunu kesti |
| ورِع ـِ | Muttaki oldu |
| وفِق ـِ | Başarılı oldu |
| يقِظ ـِ | Uyanık oldu |
الأفعال التي تجوز فيها أكثر من باب
أكثرها لا تختلف معانيها مع اختلاف الباب، ولكن قسمًا منها تختلف معانيه عند تغيير الباب.
Fiillerin bir kısmı birkaç babda kullanılıyor: Babların değişmesi genellikle anlamı değiştirmez, ancak bir kısım fiillerin anlamı değişebilir.
Bazı fiiller birkaç babda kullanılabilir:
- غفر 1، 2
- مات 1، 4
- زار 1، 4
- فاق 1، 4
- دام 1، 4
- زال 1، 4
- غزا 1، 3
- مدَّ 1، 2، 3
- كاد 1، 4
- طاع 1، 4
- جاع 1، 3
- قضى 2، 3
- عصى 2، 3
- عزَّ 2، 5
- يتَم 2، 3
- ينع 2، 3
- طغى 3، 4
- فني 3، 4
- رقي 3، 4
- ودَّ 3، 4
- عضَّ 1، 3، 4
- زأر 2، 3، 4
- رأف 3، 4
- أفل 3، 4، 6
- يسر 2، 4، 5
- يمن 3، 4، 5
- يبس 4، 6
- يئس 4، 6
- نثر 1، 2
- نما 3، 4
- رمى 3، 2
- وقر 2، 4
- رجع 2، 3
- كفر 1، 2
- هنئ (هنأ) 2، 3، 4، 5
- مرئ 3، 4، 5
Nizameddin İbrahimoğlu
Hitit Üniversites